Nghẹt bao quy đầu là gì? Nguyên nhân và cách phòng ngừa cần biết

Nghẹt bao quy đầu (paraphimosis) là tình trạng y khoa cấp cứu xảy ra khi bao quy đầu đã được kéo tụt xuống khỏi quy đầu nhưng không thể kéo trở lại vị trí che phủ ban đầu. Khi đó, vòng bao quy đầu siết chặt quanh rãnh quy đầu, gây cản trở lưu thông máu, dẫn đến sưng nề, đau đớn và nếu không can thiệp kịp thời có thể gây hoại tử mô.

Mặc dù không có phân loại chính thức như trong một số bệnh lý khác, nghẹt bao quy đầu có thể được chia theo mức độ nghiêm trọng:

• Nghẹt nhẹ: Sưng và đau còn ở mức độ nhẹ, chưa có dấu hiệu thiếu máu rõ rệt.
• Nghẹt nặng: Có biểu hiện tím tái, đau dữ dội, tắc nghẽn tuần hoàn rõ ràng và nguy cơ hoại tử mô.

Những dấu hiệu và triệu chứng của nghẹt bao quy đầu

Nghẹt bao quy đầu thường khởi phát đột ngột và biểu hiện rõ ràng, bao gồm:

• Sưng tấy vùng quy đầu: Là triệu chứng phổ biến nhất, xảy ra do máu và dịch bị ứ đọng khi bao quy đầu thắt chặt.
• Đau nhức: Người bệnh cảm thấy đau dữ dội ở đầu dương vật, đặc biệt khi chạm vào hoặc khi cố gắng kéo bao quy đầu trở lại.
• Tím tái quy đầu: Biểu hiện của rối loạn tuần hoàn máu, cho thấy tình trạng thiếu máu cục bộ.
• Không thể kéo bao quy đầu trở lại: Dù cố gắng, bao quy đầu vẫn mắc kẹt sau rãnh quy đầu, tạo thành vòng siết chặt.
• Khó tiểu hoặc bí tiểu: Trong trường hợp nặng, sưng tấy và đau đớn có thể làm tắc nghẽn niệu đạo, gây khó khăn khi đi tiểu.

Biến chứng có thể gặp khi mắc phải nghẹt bao quy đầu

Nghẹt bao quy đầu là một tình trạng khẩn cấp trong nam khoa. Nếu không được xử trí kịp thời, bệnh có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng, bao gồm:

• Thiếu máu và hoại tử quy đầu: Bao quy đầu siết chặt làm gián đoạn tuần hoàn, dẫn đến thiếu máu cục bộ và có nguy cơ hoại tử mô dương vật.
• Nhiễm trùng: Môi trường ứ đọng, kết hợp với tổn thương mô, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, dẫn đến viêm quy đầu, viêm bao quy đầu, thậm chí nhiễm trùng lan rộng.
• Suy giảm chức năng tình dục: Tổn thương mô hoặc biến dạng cấu trúc dương vật sau điều trị muộn có thể ảnh hưởng đến khả năng cương cứng và khoái cảm.
• Sẹo xơ và hẹp bao quy đầu thứ phát: Sau điều trị, bệnh nhân có thể để lại sẹo gây hẹp bao quy đầu hoặc dính bao quy đầu.
• Ảnh hưởng tâm lý: Cảm giác đau, lo lắng và các rối loạn chức năng đi kèm có thể gây tác động tiêu cực đến sức khỏe tâm thần và chất lượng cuộc sống.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh nên gặp bác sĩ ngay lập tức khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ nghẹt bao quy đầu, đặc biệt trong các trường hợp sau:

• Không thể kéo bao quy đầu trở lại vị trí ban đầu sau khi tụt xuống.
• Sưng đau quy đầu tăng nhanh, kèm cảm giác căng tức hoặc tím tái.
• Khó tiểu, tiểu buốt hoặc bí tiểu.
• Quy đầu có dấu hiệu đổi màu (xanh tím, xám nhạt), cho thấy thiếu máu mô.
• Đau dữ dội vùng dương vật kéo dài không cải thiện.

Việc trì hoãn điều trị có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như hoại tử mô, nhiễm trùng hoặc tổn thương vĩnh viễn dương vật. 

Nghẹt bao quy đầu xảy ra khi bao quy đầu bị kéo tụt xuống nhưng không thể trở lại vị trí ban đầu, dẫn đến hiện tượng siết chặt quanh quy đầu. Các nguyên nhân phổ biến bao gồm:

• Hẹp bao quy đầu: Là nguyên nhân nền thường gặp. Khi bao quy đầu vốn đã hẹp, việc cố gắng kéo tụt có thể gây nghẹt.
• Vệ sinh không đúng cách: Tụt bao quy đầu quá mạnh hoặc không đúng kỹ thuật, đặc biệt ở trẻ nhỏ hoặc thanh thiếu niên.
• Quan hệ tình dục hoặc thủ dâm không an toàn: Động tác mạnh hoặc kéo bao quy đầu quá mức làm tăng nguy cơ nghẹt.
• Thủ thuật y khoa: Một số thủ thuật như đặt ống thông tiểu, nội soi niệu đạo... có thể vô tình gây tụt và nghẹt bao quy đầu nếu không được theo dõi.
• Sau chấn thương hoặc viêm nhiễm: Bao quy đầu và quy đầu sưng nề khiến vòng bao quy đầu không thể trở lại vị trí bình thường.
• Thiếu hiểu biết về sinh lý học sinh dục: Đặc biệt ở trẻ vị thành niên, thiếu kiến thức về cách chăm sóc và xử lý bao quy đầu có thể dẫn đến các hành động gây nghẹt.

Những ai có nguy cơ mắc phải nghẹt bao quy đầu?

Nghẹt bao quy đầu có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng phổ biến hơn ở:

• Trẻ em và thanh thiếu niên: Do hẹp bao quy đầu sinh lý và thói quen vệ sinh không đúng cách.
• Nam giới chưa cắt bao quy đầu: Lớp bao quy đầu chưa được cắt dễ dẫn đến tụt và siết nghẹt nếu không biết cách chăm sóc.
• Người cao tuổi: Có thể mắc các bệnh lý mạn tính như đái tháo đường, dễ gây viêm nhiễm vùng sinh dục và tăng nguy cơ nghẹt.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải nghẹt bao quy đầu

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải nghẹt bao quy đầu có thể kể đến như:

• Hẹp bao quy đầu kéo dài: Là yếu tố nền quan trọng nhất.
• Vệ sinh kém: Dẫn đến tích tụ chất bẩn, viêm nhiễm và sưng nề.
• Thủ dâm hoặc quan hệ tình dục thô bạo: Có thể gây tụt mạnh bao quy đầu và dẫn đến nghẹt.
• Can thiệp y khoa không đúng cách: Như đặt ống thông tiểu nhưng không đưa bao quy đầu trở lại vị trí ban đầu.
• Nhiễm trùng niệu sinh dục: Gây sưng nề bao quy đầu, cản trở việc di chuyển.
• Bệnh lý nền như đái tháo đường: Làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và rối loạn lành thương.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán nghẹt bao quy đầu

Chẩn đoán lâm sàng

Nghẹt bao quy đầu là một tình trạng được chẩn đoán chủ yếu dựa vào lâm sàng thông qua quan sát và thăm khám trực tiếp. Bác sĩ sẽ khai thác tiền sử bệnh và đánh giá các dấu hiệu đặc trưng thông qua các bước sau:

Hỏi bệnh sử: Ghi nhận thời điểm bắt đầu triệu chứng, các yếu tố khởi phát (như sau quan hệ tình dục, vệ sinh cá nhân không đúng cách, can thiệp y tế trước đó), tiền sử hẹp bao quy đầu hoặc bệnh lý nền (đái tháo đường, nhiễm trùng tiểu…).

Thăm khám thực thể:

• Quan sát thấy bao quy đầu đã bị kéo tụt khỏi quy đầu và không thể đưa trở lại vị trí ban đầu.
• Vòng thắt bao quy đầu rõ rệt quanh rãnh quy đầu, tạo nên hiện tượng siết chặt.
• Quy đầu thường có dấu hiệu sưng nề, tím tái, đau nhiều, có thể mất cảm giác nếu thiếu máu nghiêm trọng.
• Trường hợp nặng có thể ghi nhận hoại tử mô hoặc dấu hiệu nhiễm trùng như mủ, mùi hôi.
• Bệnh nhân có thể kèm khó tiểu hoặc bí tiểu nếu sưng chèn ép niệu đạo.

Xét nghiệm cận lâm sàng

Mặc dù chẩn đoán lâm sàng là đủ trong hầu hết trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm trong những tình huống sau:

• Có dấu hiệu nhiễm trùng lan rộng.
• Cần đánh giá nguyên nhân nền (như đái tháo đường, viêm nhiễm kéo dài).
• Chuẩn bị can thiệp ngoại khoa hoặc điều trị toàn thân.

Các xét nghiệm thường được chỉ định bao gồm:

• Tổng phân tích nước tiểu: Giúp phát hiện nhiễm trùng tiểu kèm theo, đánh giá bạch cầu, nitrit, vi khuẩn niệu.
• Công thức máu: Đặc biệt là số lượng bạch cầu và các dấu hiệu viêm như CRP để đánh giá tình trạng viêm nhiễm toàn thân.
• Đường huyết và HbA1c: Ở những bệnh nhân có nguy cơ đái tháo đường hoặc vết thương chậm lành.
• Cấy vi sinh: Nếu có dấu hiệu nhiễm trùng nặng hoặc mủ, mẫu dịch có thể được lấy để xác định vi khuẩn gây bệnh và làm kháng sinh đồ.
• Siêu âm dương vật (ít khi cần): Chỉ định trong những trường hợp nghi ngờ tổn thương mô sâu, đánh giá tưới máu hoặc phân biệt với các bệnh lý khác như xoắn dương vật.

Phương pháp điều trị nghẹt bao quy đầu hiệu quả

Nghẹt bao quy đầu là một cấp cứu niệu khoa cần được xử trí kịp thời nhằm giảm đau, phục hồi tuần hoàn máu và ngăn ngừa biến chứng hoại tử. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào mức độ tổn thương, thời gian khởi phát và tình trạng toàn thân của người bệnh. Dưới đây là các phương pháp điều trị hiệu quả hiện nay:

Điều trị ban đầu không xâm lấn

Áp dụng cho các trường hợp nhẹ, chưa có dấu hiệu thiếu máu nghiêm trọng.

• Chườm lạnh và nâng dương vật: Giúp giảm sưng nề trước khi thao tác.
• Bôi thuốc gây tê tại chỗ hoặc tiêm thuốc giảm đau: Giảm đau và giúp thư giãn cơ vùng quy đầu.
• Ép quy đầu bằng tay: Bác sĩ dùng ngón tay ép nhẹ và đều để đẩy dịch phù ra ngoài, giúp giảm thể tích quy đầu, sau đó đưa bao quy đầu trở lại vị trí bình thường.
• Kỹ thuật “bóp - đẩy”: Vừa bóp nhẹ đầu dương vật, vừa đẩy vòng bao quy đầu trở về phía trước.

Phương pháp này đơn giản, hiệu quả nếu thực hiện sớm, ít gây tổn thương, đặc biệt phù hợp với trẻ nhỏ hoặc người bệnh chưa có biến chứng.

Phẫu thuật hoặc thủ thuật xâm lấn

Áp dụng khi điều trị bảo tồn thất bại hoặc có biến chứng (tím tái, thiếu máu, hoại tử...).

• Rạch vòng bao quy đầu: Thực hiện dưới gây tê tại chỗ, bác sĩ rạch một đường nhỏ trên bao quy đầu để giải phóng vòng siết và giảm áp lực.
• Cắt bao quy đầu: Là phương pháp điều trị triệt để, thường được chỉ định sau khi xử trí cấp cứu ổn định. Phẫu thuật loại bỏ bao quy đầu giúp ngăn tái phát và cải thiện vệ sinh lâu dài.

Điều trị hỗ trợ và chăm sóc sau can thiệp

• Kháng sinh: Chỉ định khi có nhiễm trùng tại chỗ hoặc toàn thân.
• Giảm đau, chống viêm: Sử dụng thuốc NSAIDs hoặc paracetamol giúp người bệnh dễ chịu hơn.
• Hướng dẫn vệ sinh sinh dục đúng cách: Sau điều trị, cần giáo dục bệnh nhân giữ vệ sinh tốt để ngăn ngừa tái phát.
• Theo dõi biến chứng: Sau thủ thuật cần theo dõi dấu hiệu hoại tử, nhiễm trùng hoặc sẹo xơ.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của nghẹt bao quy đầu

Chế độ sinh hoạt:

• Vệ sinh cơ quan sinh dục hằng ngày: Rửa sạch nhẹ nhàng vùng bao quy đầu và quy đầu bằng nước ấm. Nếu có thể kéo nhẹ bao quy đầu, nên rửa bên trong rồi lau khô nhẹ nhàng.
• Không cố kéo bao quy đầu khi còn hẹp: Tránh thực hiện các thao tác mạnh tay, đặc biệt ở trẻ nhỏ hoặc người có hẹp bao quy đầu chưa được điều trị.
• Tránh quan hệ tình dục hoặc thủ dâm thô bạo: Những tác động mạnh có thể gây tụt bao quy đầu đột ngột và dẫn đến nghẹt.
• Tái khám định kỳ nếu có hẹp bao quy đầu: Đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên, việc theo dõi và đánh giá hẹp bao quy đầu giúp quyết định thời điểm can thiệp thích hợp (bôi thuốc giãn bao quy đầu, nong hoặc cắt bao quy đầu).
• Không tự ý xử lý nếu gặp tình trạng nghẹt: Khi phát hiện bao quy đầu không thể trở lại vị trí ban đầu, cần đến ngay cơ sở y tế thay vì tự xử lý tại nhà.

Chế độ dinh dưỡng: 

• Duy trì chế độ ăn cân bằng: Bổ sung đủ chất dinh dưỡng giúp tăng cường sức đề kháng, giảm nguy cơ nhiễm trùng sinh dục.
• Tăng cường thực phẩm chống viêm: Như rau xanh, trái cây giàu vitamin C, omega-3 (cá béo), nghệ và gừng… có thể hỗ trợ ngăn ngừa viêm nhiễm.
• Hạn chế đường và thực phẩm chế biến sẵn: Đặc biệt ở người có nguy cơ đái tháo đường - một yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và nghẹt bao quy đầu.
• Uống đủ nước mỗi ngày: Giúp duy trì hệ bài tiết khỏe mạnh, hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn tiết niệu.

Phương pháp phòng ngừa nghẹt bao quy đầu hiệu quả

Phòng ngừa nghẹt bao quy đầu là một phần quan trọng trong chăm sóc sức khỏe sinh dục nam, đặc biệt đối với những người chưa cắt bao quy đầu hoặc có tiền sử hẹp bao quy đầu.

• Giữ vệ sinh vùng sinh dục đúng cách: Nam giới nên vệ sinh bao quy đầu và quy đầu mỗi ngày bằng nước sạch và xà phòng dịu nhẹ. Nếu có thể kéo bao quy đầu, cần rửa bên trong và lau khô trước khi đưa trở lại. Vệ sinh đúng cách giúp ngăn ngừa viêm và tích tụ bựa sinh dục.
• Không tự ý kéo tụt bao quy đầu khi còn hẹp: Ở người có hẹp bao quy đầu, không nên cố gắng kéo mạnh vì dễ gây rách hoặc nghẹt. Thay vào đó, cần đến bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn cách điều trị an toàn và phù hợp.
• Điều trị sớm các bất thường bao quy đầu: Các tình trạng như hẹp, viêm tái phát hoặc khó vệ sinh cần được phát hiện và xử lý kịp thời. Cắt bao quy đầu là phương pháp hiệu quả giúp phòng ngừa tái nghẹt và cải thiện vệ sinh lâu dài.
• Sinh hoạt tình dục và thủ dâm an toàn: Cần quan hệ tình dục nhẹ nhàng, tránh động tác thô bạo làm tụt mạnh bao quy đầu. Vệ sinh sạch sẽ trước và sau quan hệ và có thể sử dụng chất bôi trơn khi cần thiết để hạn chế tổn thương.
• Phòng tránh và kiểm soát bệnh lý nền: Người có bệnh lý như đái tháo đường cần kiểm soát tốt đường huyết và phòng ngừa nhiễm trùng. Điều này giúp giảm nguy cơ viêm và biến chứng vùng bao quy đầu.
• Theo dõi sau can thiệp y khoa: Sau thủ thuật như đặt ống thông tiểu, cần kiểm tra bao quy đầu đã trở về vị trí đúng. Việc này giúp tránh tình trạng nghẹt xảy ra sau can thiệp y tế.