Dọa sinh non là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử trí

Một thai kỳ bình thường kéo dài khoảng 40 tuần. Sinh non được định nghĩa là tình trạng em bé chào đời trước tuần thứ 37 của thai kỳ. Dọa sinh non (Threatened Preterm Labor) là giai đoạn tiền đề, khi cơ thể người mẹ bắt đầu có những biểu hiện của quá trình chuyển dạ (như co thắt tử cung, xóa mở cổ tử cung) trong khoảng thời gian từ tuần thai thứ 22 đến hết tuần thai thứ 36.

Mục tiêu chính trong việc quản lý dọa sinh non là trì hoãn cuộc chuyển dạ càng lâu càng tốt. Thời gian trì hoãn này vô cùng quý giá, giúp các bác sĩ có cơ hội sử dụng thuốc hỗ trợ phổi cho thai nhi và chuyển thai phụ đến các cơ sở y tế có đủ trang thiết bị chăm sóc trẻ sinh non.

Những dấu hiệu và triệu chứng của dọa sinh non​ 

Các triệu chứng của dọa sinh non đôi khi rất mơ hồ và dễ bị nhầm lẫn với những khó chịu thông thường của thai kỳ. Tuy nhiên, thai phụ cần đặc biệt chú ý nếu cơ thể xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo sau:

• Cơn gò tử cung: Bụng căng cứng từng cơn, lặp lại đều đặn với tần suất khoảng 10 phút một lần hoặc dày hơn. Cơn gò không giảm đi khi thay đổi tư thế nằm hay nghỉ ngơi.
• Đau vùng chậu và thắt lưng: Cảm giác đau âm ỉ ở vùng thắt lưng thấp hoặc đau tức vùng bụng dưới giống như đau bụng kinh.
• Áp lực vùng khung chậu: Thai phụ cảm thấy thai nhi như đang tụt xuống thấp, gây áp lực nặng nề lên vùng xương chậu và âm đạo.
• Thay đổi dịch tiết âm đạo: Dịch tiết ra nhiều hơn bình thường, thay đổi tính chất sang lỏng như nước, có nhầy nhớt hoặc lẫn máu hồng.
• Rỉ ối: Cảm giác có nước chảy ra từ âm đạo từng chút một hoặc ồ ạt không kiểm soát được.
• Rối loạn tiêu hóa: Một số trường hợp có thể kèm theo đau quặn ruột, tiêu chảy hoặc buồn nôn.

Biến chứng có thể gặp khi dọa sinh non​ 

Nếu tình trạng dọa sinh non không được kiểm soát và dẫn đến sinh non thực sự, trẻ sơ sinh sẽ phải đối mặt với nhiều nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng do các cơ quan chưa trưởng thành. Các biến chứng bao gồm:

• Hội chứng suy hô hấp cấp (RDS): Phổi của trẻ sinh non thiếu hụt chất Surfactant khiến phổi không thể nở ra tốt, dẫn đến khó thở và suy hô hấp.
• Xuất huyết não: Trẻ sinh cực non có nguy cơ cao bị chảy máu trong não thất, gây tổn thương thần kinh lâu dài.
• Nhiễm trùng sơ sinh: Hệ miễn dịch yếu ớt khiến trẻ dễ bị vi khuẩn tấn công gây nhiễm trùng huyết hoặc viêm màng não.
• Các vấn đề phát triển: Trẻ sinh non có nguy cơ cao gặp các vấn đề về thị giác (bệnh võng mạc trẻ đẻ non), thính giác và chậm phát triển vận động hoặc trí tuệ.

Khi nào cần gặp bác sĩ? 

Thời gian là yếu tố vàng trong việc giữ thai. Thai phụ cần đến ngay bệnh viện có chuyên khoa sản nếu nhận thấy các dấu hiệu nguy cấp sau:

• Xuất hiện các cơn gò tử cung gây đau dồn dập, cứ 10 phút lại có một cơn.
• Âm đạo ra máu tươi hoặc dịch nhầy lẫn máu.
• Nghi ngờ vỡ ối (nước chảy rỉ rả hoặc ồ ạt từ âm đạo).
• Cử động thai giảm đi rõ rệt hoặc không cảm nhận được thai máy.
• Sốt cao, ớn lạnh hoặc đau đầu dữ dội kèm theo mờ mắt.

Dọa sinh non có thể xuất phát từ phía người mẹ, phía thai nhi hoặc do phần phụ của thai. Các nguyên nhân chính được y học xác định bao gồm:

• Nguyên nhân từ mẹ: Mẹ bị các bệnh nhiễm trùng (nhiễm trùng đường tiết niệu, viêm nhiễm phụ khoa), dị dạng tử cung (tử cung đôi, tử cung có vách ngăn), hở eo tử cung hoặc có u xơ tử cung lớn.
• Nguyên nhân từ thai: Đa thai (song thai, tam thai) làm tử cung bị căng quá mức, thai dị tật bẩm sinh hoặc thai chậm phát triển trong tử cung.
• Nguyên nhân từ phần phụ: Đa ối, thiểu ối, nhau tiền đạo, nhau bong non hoặc vỡ ối sớm.

Những ai có nguy cơ bị dọa sinh non​? 

Bất kỳ thai phụ nào cũng có thể gặp phải tình trạng này, nhưng nguy cơ sẽ cao hơn ở những nhóm đối tượng sau:

• Phụ nữ có tiền sử sinh non hoặc sảy thai ở những lần mang thai trước.
• Phụ nữ mang đa thai (sinh đôi, sinh ba).
• Phụ nữ có cổ tử cung ngắn (được chẩn đoán qua siêu âm).
• Phụ nữ mang thai quá sớm (dưới 18 tuổi) hoặc quá muộn (trên 35 tuổi).
• Khoảng cách giữa các lần mang thai quá ngắn (dưới 6 tháng).

Yếu tố làm tăng nguy cơ dọa sinh non​ 

Ngoài các nguyên nhân bệnh lý, lối sống và môi trường cũng tác động lớn đến sự ổn định của tử cung. Các yếu tố nguy cơ bao gồm:

• Lối sống thiếu lành mạnh: Hút thuốc lá, sử dụng rượu bia hoặc các chất kích thích trong thai kỳ.
• Căng thẳng tâm lý: Stress kéo dài, lo âu quá mức hoặc gặp cú sốc tinh thần lớn.
• Lao động nặng: Làm việc quá sức, mang vác vật nặng hoặc đứng quá lâu trong thời gian dài.
• Dinh dưỡng kém: Người mẹ bị suy dinh dưỡng, thiếu máu thiếu sắt hoặc tăng cân quá ít trong thai kỳ.
• Không khám thai định kỳ: Dẫn đến việc không phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ như nhiễm trùng hay huyết áp cao.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán dọa sinh non​ 

Tại bệnh viện, bác sĩ chuyên khoa sẽ thực hiện các bước thăm khám để xác định xem thai phụ có thực sự đang chuyển dạ hay không. Quy trình chẩn đoán bao gồm:

• Khám lâm sàng: Bác sĩ kiểm tra cổ tử cung để đánh giá độ xóa và mở.
• Monitoring sản khoa (CTG): Ghi lại nhịp tim thai và cơn co tử cung để đánh giá sức khỏe thai nhi và tần suất cơn gò.
• Siêu âm đầu dò âm đạo: Đo chiều dài kênh cổ tử cung. Cổ tử cung ngắn là một chỉ báo quan trọng của nguy cơ sinh non.
• Xét nghiệm Fetal Fibronectin (fFN): Đây là xét nghiệm tìm protein kết dính túi thai với niêm mạc tử cung. Nếu kết quả âm tính, khả năng sinh non trong vòng 7 ngày tới là rất thấp.
• Xét nghiệm dịch âm đạo: Để tìm các tác nhân gây nhiễm trùng như liên cầu khuẩn nhóm B (GBS) hoặc vi khuẩn gây viêm âm đạo.

Phương pháp điều trị dọa sinh non​

Mục tiêu điều trị là cố gắng trì hoãn cuộc sinh ít nhất 48 giờ để thuốc hỗ trợ phổi phát huy tác dụng hoặc cho đến khi thai đủ cứng cáp (trên 34 tuần). Bác sĩ sẽ cân nhắc sử dụng các loại thuốc sau tùy theo tuổi thai và tình trạng sức khỏe của mẹ:

• Thuốc giảm co tử cung: Như Nifedipine, Salbutamol hoặc Indomethacin giúp làm mềm tử cung và ngăn chặn cơn gò.
• Corticosteroid: Tiêm Betamethasone hoặc Dexamethasone cho mẹ để thúc đẩy phổi thai nhi trưởng thành nhanh chóng, giảm nguy cơ suy hô hấp và xuất huyết não cho trẻ.
• Magnesium sulfate: Được dùng để bảo vệ hệ thần kinh của thai nhi (giảm nguy cơ bại não) trong trường hợp dọa sinh non dưới 32 tuần.
• Kháng sinh: Được chỉ định nếu thai phụ bị vỡ ối sớm hoặc có kết quả dương tính với liên cầu khuẩn nhóm B để phòng ngừa nhiễm trùng cho bé.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của dọa sinh non​ 

Chế độ sinh hoạt

Khi đã được chẩn đoán dọa sinh non, thai phụ cần thay đổi hoàn toàn chế độ sinh hoạt để bảo vệ thai nhi. Các biện pháp bao gồm:

• Nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường hoặc hạn chế tối đa việc đi lại theo chỉ định của bác sĩ. Nằm nghiêng sang trái để tăng cường lưu lượng máu đến rau thai.
• Kiêng quan hệ tình dục hoàn toàn trong giai đoạn này vì kích thích có thể gây co thắt tử cung.
• Giữ vệ sinh vùng kín sạch sẽ, không thụt rửa sâu để tránh nhiễm trùng ngược dòng.

Chế độ dinh dưỡng

Bên cạnh chế độ sinh hoạt, mẹ bầu cần chú ý về thực đơn dinh dưỡng hàng ngày như sau:

• Uống đủ nước (khoảng 2 đến 2,5 lít/ngày) vì mất nước có thể kích thích cơn gò tử cung.
• Ăn nhiều thực phẩm giàu chất xơ để tránh táo bón, vì rặn khi đi vệ sinh làm tăng áp lực ổ bụng.
• Bổ sung đầy đủ sắt, canxi và vitamin tổng hợp theo hướng dẫn.

Phương pháp phòng ngừa dọa sinh non

Chiến lược dự phòng dọa sinh non tập trung vào việc quản lý thai kỳ chặt chẽ và loại bỏ các yếu tố nguy cơ, cụ thể:

• Khám thai định kỳ: Tuân thủ lịch hẹn khám thai để bác sĩ theo dõi sự phát triển của thai và đo chiều dài cổ tử cung.
• Điều trị sớm các bệnh lý: Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và điều trị dứt điểm các viêm nhiễm phụ khoa, tiết niệu ngay khi phát hiện.
• Tiêm phòng đầy đủ: Tiêm vắc xin Cúm và Uốn ván theo lịch khuyến cáo cho bà bầu để tránh nhiễm trùng gây sốt cao kích thích tử cung.

Dọa sinh non là một thử thách lớn trong thai kỳ yêu cầu sự theo dõi sát sao của thai phụ và sự hỗ trợ chuyên môn từ bác sĩ. Việc tuân thủ lịch khám thai định kỳ, lắng nghe cơ thể và duy trì lối sống lành mạnh là lá chắn vững chắc nhất để bảo vệ thai nhi khỏi nguy cơ chào đời sớm. Hãy đến ngay cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường để giữ gìn sự an toàn trọn vẹn cho mẹ tròn con vuông.