Bướu giáp đa nhân là gì? Những vấn đề cần biết về bướu giáp đa nhân

Bướu giáp đa nhân là tình trạng tuyến giáp bị to ra và xuất hiện nhiều nhân nhỏ bên trong. Các nhân này có thể hoạt động bình thường, hoạt động kém hoặc hoạt động quá mức so với nhu cầu của cơ thể. Đây là bệnh lý tuyến giáp khá phổ biến, phần lớn là lành tính, tuy nhiên vẫn có một tỷ lệ nhỏ (khoảng 3-5%) có thể liên quan đến ung thư tuyến giáp, vì vậy người bệnh cần được thăm khám và theo dõi định kỳ.

Những dấu hiệu và triệu chứng của bướu giáp đa nhân 

Phần lớn người bệnh vẫn có chức năng tuyến giáp bình thường và chỉ phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, các triệu chứng sau đây có thể xuất hiện trên người bệnh bướu giáp đa nhân: 

• Vùng cổ to ra hoặc xuất hiện khối ở cổ: Đây là dấu hiệu thường gặp nhất, người bệnh có thể sờ thấy hoặc nhìn thấy cổ to dần theo thời gian.
• Triệu chứng do suy giáp: Khi tuyến giáp giảm sản xuất hormon T3 và T4, người bệnh có thể mệt mỏi, tăng cân, da khô, lạnh tay chân hoặc chậm chạp,...
• Triệu chứng do cường giáp: Một số nhân trong tuyến giáp hoạt động quá mức có thể gây hồi hộp, tim đập nhanh, sụt cân, run tay, dễ nóng và đổ mồ hôi,...
• Triệu chứng chèn ép vùng cổ (ít gặp): Khó nuốt hoặc cảm giác vướng ở cổ do chèn ép thực quản, khó thở khi bướu lớn chèn ép khí quản, khàn tiếng nếu ảnh hưởng đến dây thần kinh thanh quản.
• Khó thở khi gắng sức: Khi bướu lớn làm hẹp khí quản, trường hợp nặng có thể xuất hiện tiếng rít hoặc khò khè khi thở,...
• Tuyến giáp đau hoặc to nhanh đột ngột: Có thể xảy ra khi có chảy máu bên trong một nhân giáp.

Tác động của bướu giáp đa nhân với sức khỏe 

Tác động của bướu giáp đa nhân lên sức khỏe người bệnh có thể gây ra các triệu chứng suy giáp, cường giáp, xuất huyết trong nhân và các triệu chứng gây ra do chèn ép các cấu trúc lân cận:

• Một số bướu giáp đa nhân có thể gây độc, nghĩa là chúng tạo ra quá nhiều hormon tuyến giáp dẫn đến cường giáp hoặc ngược lại có thể gây ra những triệu chứng suy giảm khi hormon tuyến giáp suy giảm.
• Cường giáp hoặc suy giáp kéo dài có thể gây nên biến chứng lên tim mạch và chuyển hoá.
• Những bướu giáp đa nhân rất lớn cũng có thể gây ra các triệu chứng chèn ép khí quản và thực quản gây các triệu chứng như khó thở hoặc khó nuốt.
• Nguy cơ chuyển thành ác tính 3 - 5%.
• Mất thẩm mỹ ở vùng cổ.
• Chảy máu trong nhân giáp.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bướu giáp đa nhân 

Mặc dù bướu giáp đa nhân thường lành tính và bình giáp, bệnh cũng có thể gây ra những biến chứng như sau:

• Cường giáp hoặc suy giáp.
• Chèn ép cơ quan lân cận.
• Nguy cơ thành ung thư tuyến giáp.
• Chảy máu trong nhân giáp.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh có các triệu chứng sau đây nên đến gặp bác sĩ để kịp thời thăm khám và chẩn đoán bướu giáp đa nhân và điều trị thích hợp:

• Khối sưng to ở vùng cổ.
• Các triệu chứng chèn ép cổ như gây khó nuốt, khó thở, nuốt nghẹn do bướu giáp chèn vào thực quản/khí quản.
• Dấu hiệu cường giáp như hồi hộp, tim đập nhanh, sụt cân, run tay, dễ nóng và đổ mồ hôi,...
• Dấu hiệu suy giáp: nhịp tim chậm, mệt mỏi, chán ăn, da khô, sợ lạnh, giảm tập trung.
• Đến gặp bác sĩ kiểm tra định kỳ 3 đến 6 tháng một lần để được kiểm tra theo dõi xem bướu giáp nhân có phát triển không.
• Các trường hợp ác tính đã phẫu thuật thành công cần thường xuyên đến gặp bác sĩ để kiểm tra định kỳ mỗi 3 đến 6 tháng một lần để xem bệnh có diễn tiến bất thường không.

Có nhiều nguyên nhân gây ra bướu giáp đa nhân:

• Tăng tiết TSH là nguyên nhân chính gây bướu giáp trong trường hợp thiếu iod và trong viêm tuyến giáp tự miễn.
• Yếu tố di truyền.
• Do thuốc: Các thuốc nhóm sulfamid và phenylbutazone ức chế quá trình gắn iod vào hormon tuyến giáp; các thuốc chứa iod như amiodarone làm rối loạn quá trình phân giải thyroglobulin; Iod hoặc lithium có thể cản trở sự phân hủy thyroglobulin và sự giải phóng hormon T3/T4.
• Chất gây bướu giáp trong thực phẩm: Bắp cải, súp lơ, cải Brussels và củ cải có thể cản trở quá trình tổng hợp hormon T3/T4, khoai mì chứa thiocyanate là một chất ức chế vận chuyển iod vào tuyến giáp.
• Hội chứng liên quan: Hội chứng Henry Stanley Plummer, hội chứng Donald Ross Paterson - Adam Brown-Kelly. 

Những ai có nguy cơ mắc phải bệnh bướu giáp đa nhân?

Một số người có nguy cơ cao hơn mắc bướu giáp đa nhân. Các yếu tố nguy cơ bao gồm:

• Giới tính: Phụ nữ có nguy cơ xuất hiện nhân giáp và bệnh tuyến giáp cao hơn nam giới.
• Tuổi: Phụ nữ lớn tuổi có nguy cơ phát triển nhân tuyến giáp cao hơn.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh 

Một số yếu tố khác làm tăng nguy cơ mắc bệnh như:

• Thiếu iod trong chế độ ăn.
• Yếu tố di truyền ảnh hưởng đến quá trình sản xuất hormon tuyến giáp.
• Tiền sử mắc bệnh viêm tuyến giáp tự miễn như viêm giáp Hashimoto hoặc bệnh Graves.
• Tiền sử gia đình mắc bệnh bướu giáp đa nhân.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán bướu giáp đa nhân 

Để chẩn đoán bướu giáp đa nhân ngoài việc hỏi tiền sử, bệnh sử và thăm khám lâm sàng bằng cách quan sát và sờ tuyến giáp để xác định hình dáng, kích thước và mật độ tuyến giáp, bác sĩ có thể thực hiện thêm các xét nghiệm sau đây để chẩn đoán bướu giáp đa nhân:

• Xét nghiệm máu để định lượng hormon tuyến giáp (T3, T4) và TSH.
• Siêu âm tuyến giáp để xác định hình dáng, số lượng các nhân.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT scan).
• Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ để xác định xem có tế bào ung thư không.

Phương pháp điều trị bướu giáp đa nhân hiệu quả

Nhiều trường hợp bướu giáp đa nhân không cần điều trị. Nếu các nhân giáp nhỏ và không có dấu hiệu nguy hiểm, bác sĩ có thể theo dõi định kỳ để xem khối bướu có lớn lên hoặc có cần điều trị hay không. Bướu giáp đa nhân cần được điều trị trong trường hợp: 

• Tuyến giáp sản xuất quá nhiều hormon.
• Gây khó thở, khó nuốt hoặc ảnh hưởng đến các chức năng khác của cơ thể.
• Kích thước rất lớn.
• Có chứa tế bào ung thư.

Các phương pháp điều trị bướu giáp đa nhân gồm:

Nội khoa

• Thuốc kháng giáp: Nếu xét nghiệm máu cho thấy tuyến giáp sản xuất quá nhiều hormon, bác sĩ có thể dùng các thuốc như methimazole (MMI) và propylthiouracil (còn gọi là “PTU”) để giảm lượng hormon tuyến giáp. Các thuốc này giúp kiểm soát nồng độ hormon cho đến khi có thể thực hiện các phương pháp điều trị khác.
• Thuốc giảm triệu chứng: Các thuốc giúp giảm triệu chứng do thừa hormon tuyến giáp như atenolol.
• Iod phóng xạ: Là thuốc dạng viên hoặc dạng lỏng để uống, chứa một lượng nhỏ chất phóng xạ. Chất phóng xạ sẽ phá hủy phần lớn mô tuyến giáp, giúp giảm sản xuất hormon giáp. Phương pháp này chỉ dùng cho các nhân giáp tạo quá nhiều hormon và không an toàn cho phụ nữ đang mang thai hoặc cho con bú.

Ngoại khoa

Bướu giáp đa nhân cần phẫu thuật khi có nghi ngờ hoặc xác định ung thư, bướu kích thước lớn (thường >4cm) gây chèn ép hoặc bướu gây cường giáp không đáp ứng thuốc. Phẫu thuật cũng được cân nhắc khi bướu ảnh hưởng thẩm mỹ hoặc nang giáp tái phát nhiều lần.

• Phẫu thuật để cắt bỏ bướu giáp đa nhân.
• Tiêm cồn vào nhân giáp để làm nhỏ kích thước hoặc điều trị bằng laser để phá hủy các nhân.
• Thuyên tắc động mạch tuyến giáp.
• Đốt tuyến giáp bằng vi sóng.
• Đốt bằng sóng cao tần.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của bướu giáp đa nhân

Chế độ sinh hoạt

Thay đổi lối sống có thể đóng vai trò hỗ trợ trong việc kiểm soát các bệnh lý tuyến giáp. Tập thể dục đều đặn, quản lý căng thẳng và ngủ đủ giấc đều góp phần cải thiện sức khỏe tuyến giáp nói riêng và sức khỏe tổng thể nói chung. Mặc dù những biện pháp này hiếm khi làm bướu giáp biến mất hoàn toàn nhưng chúng có thể giúp tăng hiệu quả điều trị và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Chế độ dinh dưỡng

Chế độ ăn hỗ trợ điều trị bướu giáp tập trung vào việc đảm bảo cung cấp đủ iod cho cơ thể, đồng thời hạn chế các thực phẩm có thể ảnh hưởng đến chức năng tuyến giáp. Một số nguyên tắc dinh dưỡng quan trọng gồm:

• Bổ sung đủ iod thông qua muối iod hoặc các thực phẩm giàu iod.
• Hạn chế các thực phẩm có chất gây bướu giáp như bắp cải sống và đậu nành vì có thể cản trở hoạt động của tuyến giáp. Tăng cường các thực phẩm giàu selen để hỗ trợ sức khỏe tuyến giáp.
• Duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối nhằm giúp tuyến giáp hoạt động ổn định và hiệu quả.

Phương pháp phòng ngừa bệnh bướu giáp đa nhân hiệu quả

Để phòng ngừa bướu giáp đa nhân, bạn cần phải:

• Đảm bảo cung cấp đủ iod: Đây là biện pháp phòng ngừa chính cho bệnh bướu giáp đa nhân. Nếu bạn đang sống ở những khu vực thiếu iod trong đất và thực phẩm, bạn nên sử dụng muối iod theo hướng dẫn của nhân viên y tế có thể để giảm nguy cơ hình thành bướu giáp.
• Theo dõi sức khỏe tuyến giáp định kỳ cũng rất cần thiết, đặc biệt nếu bạn có tiền sử gia đình mắc bệnh tuyến giáp hoặc sinh sống tại vùng thiếu iod.