Teo cơ delta: Triệu chứng, nguyên nhân, cách điều trị và phòng ngừa

Teo cơ delta là quá trình mất khối lượng sợi cơ trong vùng delta trước, delta giữa và delta sau tại vùng vai do nhiều nguyên nhân khác nhau. Teo có thể biểu hiện khu trú hoặc lan tỏa tùy theo nguyên nhân như tổn thương thần kinh nách, chấn thương gân delta, bất động sau phẫu thuật hoặc bệnh cơ nguyên phát. 

Sinh lý bệnh bao gồm giảm kích thích thần kinh dẫn tới giảm tổng hợp protein cơ tăng proteolysis vận chuyển chất dinh dưỡng kém và thay thế mô cơ bằng mô mỡ hoặc mô liên kết. Mục tiêu lâm sàng là phát hiện sớm xác định nguyên nhân phục hồi chức năng và hạn chế mất chức năng vĩnh viễn.

Những dấu hiệu và triệu chứng của teo cơ delta​ 

Sau đây là các biểu hiện lâm sàng thường gặp của teo cơ delta:

• Bệnh nhân có thể thấy hõm hoặc méo hình dáng vùng vai do khối cơ delta bị mất.
• Bệnh nhân có thể gặp yếu cơ khi đưa cánh tay sang ngang nâng tay ra trước hoặc xoay ngoài khớp vai.
• Bệnh nhân có thể cảm nhận mệt mỏi nhanh hơn khi vận động tay kéo dài.
• Bệnh nhân có thể gặp đau tại vùng gân và điểm bám cơ khi có tổn thương kèm viêm.
• Bệnh nhân có thể có giới hạn biên độ vận động do mất lực và sự bất ổn của khớp vai.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh teo cơ delta​ 

Những biến chứng sau đây có thể phát sinh nếu teo cơ delta không được xử trí kịp thời:

• Mất chức năng vai kéo dài gây giảm khả năng lao động sinh hoạt như gội đầu mặc áo hoặc nâng vật nặng.
• Rối loạn tư thế vai làm tăng nguy cơ thoái hóa khớp vai và đau mạn tính quanh vai.
• Yếu cơ thứ phát có thể tạo gánh nặng lên các cơ kế cận gây quá tải và đau vai trên vai dưới.
• Tổn thương thần kinh kéo dài có thể dẫn tới phục hồi kém và teo cơ không hồi phục hoàn toàn.
• Ảnh hưởng tâm lý như giảm tự tin và trầm cảm do mất khả năng vận động.

Khi nào cần gặp bác sĩ? 

Bạn nên tìm gặp bác sĩ chuyên khoa khi xuất hiện các tình huống sau đây:

• Có thay đổi hình dáng rõ rệt vùng vai kèm yếu cơ tiến triển trong vài tuần.
• Có đau dữ dội hoặc giảm chức năng đột ngột sau chấn thương vai hoặc sau phẫu thuật.
• Có dấu hiệu rối loạn thần kinh như tê bì, mất cảm giác hoặc liệt cơ quanh vai.
• Đã điều trị bảo tồn tại nhà không cải thiện sau thời gian hợp lý hoặc có tái phát liên tục.

Những nguyên nhân phổ biến dẫn tới teo cơ delta gồm có:

• Tổn thương thần kinh nách do gãy xương cánh tay hoặc trật, viêm khớp vai gây mất kích thích thần kinh tới cơ delta.
• Chấn thương cơ gân delta như rách gân bám xương do vận động quá mức hoặc tai nạn.
• Bất động kéo dài do bó bột, nẹp hoặc hạn chế vận động sau phẫu thuật làm giảm kích thích cơ sinh học.
• Bệnh lý thần kinh cơ như viêm đa rễ dây thần kinh hoặc bệnh cơ tiến triển gây mất sợi cơ.
• Suy dinh dưỡng hoặc nhiễm độc toàn thân làm rối loạn chuyển hóa cơ và giảm tổng hợp protein.

Những ai có nguy cơ mắc phải teo cơ delta​? 

Những đối tượng sau đây có nguy cơ cao hơn bị teo cơ delta, cụ thể:

• Người từng trải qua chấn thương vùng vai như gãy xương cánh tay trên hoặc trật khớp vai.
• Người sau phẫu thuật vùng vai ngực có thời gian bất động dài hoặc hồi phục hạn chế.
• Người làm nghề có động tác lặp lại gây quá tải gân cơ như vận động viên ném hoặc thợ bốc vác.
• Người có bệnh hệ thần kinh cơ mãn tính hoặc bệnh chuyển hóa dẫn tới suy giảm dinh dưỡng cơ.
• Người cao tuổi có giảm khối cơ sinh lý cộng với bệnh nền làm mất sức cơ nhanh hơn.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải teo cơ delta​

Các yếu tố sau đây làm tăng xác suất xuất hiện và tiến triển teo cơ delta, cụ thể:

• Thời gian bất động kéo dài sau chấn thương hoặc phẫu thuật làm giảm kích thích cơ.
• Thiếu hụt dinh dưỡng protein, vitamin thiết yếu cho cơ bắp như vitamin D và nhóm B.
• Sử dụng thuốc kéo dài làm giảm khối cơ như corticosteroid liều cao trong thời gian dài.
• Bệnh lý thần kinh mạn tính làm gián đoạn truyền thần kinh tới cơ delta.
• Tuổi cao đi kèm sarcopenia và giảm khả năng tái tạo cơ.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán teo cơ delta​ 

Quy trình chẩn đoán bệnh yếu teo cơ delta cũng như loại trừ bệnh lý khác bao gồm các bước sau đây:

• Khám lâm sàng chi tiết để đánh giá mức độ teo điểm bám cơ và kiểm tra lực cơ theo thang đo chuẩn.
• Siêu âm cơ để đo khối cơ xác định thoái hóa mô cơ và phát hiện rách gân hoặc thoái hóa mô liên kết.
• Chụp cộng hưởng từ MRI khi cần đánh giá tổn thương gân mức độ thoái hóa hoặc tổn thương thần kinh sâu.
• Điện cơ EMG và dẫn truyền thần kinh để xác định mức độ tổn thương thần kinh và phân biệt teo do thần kinh với teo do bất động.
• Xét nghiệm sinh hóa và dinh dưỡng để loại trừ thiếu hụt protein vitamin D hoặc rối loạn trao đổi chất góp phần vào teo cơ.

Phương pháp điều trị teo cơ delta​

Các phương pháp điều trị hiệu quả cần được cá thể hóa theo nguyên nhân và mức độ tổn thương gồm có:

• Phục hồi chức năng vật lý trị liệu chuyên sâu với bài tập tăng cường chủ động thụ động và bài tập tăng sức cơ tập trung vào vùng delta.
• Can thiệp phẫu thuật chỉnh sửa gân hoặc giải nén thần kinh khi có rách gân đáng kể hoặc chèn ép thần kinh cơ.
• Sử dụng thuốc điều trị nguyên nhân khi có bệnh nền như thay đổi liệu trình corticosteroid hoặc quản lý bệnh thần kinh cơ theo hướng dẫn chuyên khoa.
• Thay đổi dinh dưỡng, bổ sung protein, vitamin D và các vi chất theo chỉ dẫn chuyên gia dinh dưỡng để hỗ trợ quá trình tổng hợp cơ.
• Thiết bị hỗ trợ như nẹp vai và chương trình tái huấn luyện chức năng nhằm cải thiện tư thế giảm đau và tăng hiệu quả tập luyện.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của teo cơ delta​ 

Chế độ sinh hoạt: 

Một số hướng dẫn sinh hoạt cụ thể dành cho người teo cơ delta gồm có:

• Lên lịch sinh hoạt hợp lý kết hợp nghỉ ngơi và vận động nhằm tránh quá tải đồng thời kích thích tái tạo cơ.
• Áp dụng kỹ thuật giữ tư thế đúng khi làm việc học tập và sinh hoạt để giảm áp lực lên khớp vai.
• Tích cực tham gia liệu trình vật lý trị liệu và thực hiện bài tập gia tăng dần theo khả năng.
• Thông báo với bác sĩ chuyên khoa khi xuất hiện đau tăng mức yếu cơ hoặc các dấu hiệu nhiễm trùng sau can thiệp.

Chế độ dinh dưỡng:

Chế độ dinh dưỡng hỗ trợ phục hồi cơ nên tập trung vào các điểm sau đây:

• Bảo đảm cung cấp đủ protein chất lượng cao từ thịt cá trứng sữa và các nguồn thực vật để hỗ trợ tổng hợp cơ.
• Bổ sung vitamin D cùng canxi khi cần để bảo vệ xương và hỗ trợ chức năng cơ thần kinh.
• Cung cấp đủ calo và vi khoáng như sắt kẽm, magie vì thiếu hụt làm giảm khả năng phục hồi cơ.
• Hạn chế rượu và các chất gây viêm hệ thống do chúng có thể kìm hãm quá trình hồi phục cơ.
• Tham vấn chuyên gia dinh dưỡng để cá thể hóa khẩu phần dựa trên giai đoạn hồi phục và bệnh nền.

Phương pháp phòng ngừa teo cơ delta

Các biện pháp phòng ngừa teo cơ delta thực tế bao gồm:

• Phòng ngừa chấn thương: Sử dụng kỹ thuật vận động an toàn trang thiết bị bảo hộ hoặc chương trình rèn luyện đúng cách để giảm nguy cơ rách gân và chấn thương thần kinh.
• Phục hồi sớm: Bắt đầu vật lý trị liệu ngay khi được phép sau chấn thương hoặc phẫu thuật để tránh bất động kéo dài.
• Kiểm soát thuốc: Hạn chế sử dụng thuốc gây mất cơ như corticosteroid liều cao khi không có chỉ định rõ ràng và thảo luận phương án thay thế với bác sĩ chuyên khoa.
• Dinh dưỡng phòng bệnh: Đảm bảo đủ protein vitamin D và các vi chất cần thiết cho sức khỏe cơ xương.
• Sàng lọc và quản lý bệnh nền: Điều trị kịp thời các bệnh thần kinh cơ và rối loạn chuyển hóa nhằm giảm nguy cơ teo cơ tiến triển.

Teo cơ delta là tình trạng ảnh hưởng lớn tới chức năng vai cánh tay do nhiều nguyên nhân gồm tổn thương thần kinh gân, bất động kéo dài và bệnh lý hệ thống. Chẩn đoán chính xác dựa trên khám lâm sàng siêu âm MRI và điện cơ giúp phân biệt cơ chế gây teo và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Kết hợp phục hồi chức năng chuyên sâu dinh dưỡng hợp lý phòng ngừa chấn thương và theo dõi y tế thường xuyên là chìa khóa để phục hồi chức năng và giảm nguy cơ biến chứng lâu dài.