Băng phiến là gì? Tìm hiểu về công dụng và những lưu ý an toàn

Băng phiến (thường được gọi dân gian là ‘long não’, nhưng không đồng nghĩa về mặt hóa học), là một sản phẩm không còn xa lạ với nhiều gia đình Việt, thường được dùng để khử mùi và ngăn ngừa côn trùng. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ băng phiến là gì và những lưu ý quan trọng khi sử dụng để đảm bảo an toàn cho cả nhà.

Băng phiến là gì?

Băng phiến thực chất là một loại thuốc trừ sâu ở dạng rắn, được sử dụng để tiêu diệt và xua đuổi các loại côn trùng gây hại như gián, mối, và đặc biệt là con ngài (bướm đêm) chuyên phá hoại quần áo, vải vóc. Sản phẩm này có khả năng đặc biệt là thăng hoa, tức là chuyển trực tiếp từ thể rắn sang thể khí ở nhiệt độ phòng mà không qua giai đoạn hóa lỏng.

Thành phần và đặc điểm của băng phiến

Trên thị trường hiện nay, băng phiến chủ yếu được sản xuất từ hai hoạt chất hóa học chính là Naphthalene hoặc Paradichlorobenzene. Naphthalene có thể được sản xuất từ dầu thô hoặc hắc ín than; Paradichlorobenzene là hợp chất clo hóa được sản xuất từ benzene.

Đặc điểm nhận biết của băng phiến là những viên nhỏ, tròn, màu trắng đục với mùi hương rất nồng và đặc trưng. Mùi đặc trưng xuất hiện do hơi naphthalene hoặc paradichlorobenzene thoát ra khi thăng hoa; các hơi này có thể gây hại khi phơi nhiễm.

Công dụng phổ biến của băng phiến

Nhờ khả năng giải phóng hơi hóa chất có tác dụng diệt côn trùng, băng phiến được ứng dụng rộng rãi trong đời sống hàng ngày. Công dụng chính của chúng là bảo vệ quần áo, sách vở và các vật dụng làm từ sợi tự nhiên (len, lụa) khỏi sự tấn công của ngài và các loại sâu bọ khác trong tủ, vali hoặc hộp lưu trữ.

Ngoài ra, nhiều người còn sử dụng băng phiến để khử mùi hôi trong nhà vệ sinh, tủ giày hoặc những góc khuất ẩm thấp. Tuy nhiên, việc sử dụng cho mục đích này cần được cân nhắc kỹ lưỡng về mức độ an toàn.

Băng phiến có độc không?

Câu trả lời là có. Cả Naphthalene và Paradichlorobenzene đều được xếp vào nhóm các hóa chất có khả năng gây hại cho sức khỏe con người nếu tiếp xúc không đúng cách.

Hơi hóa chất mà băng phiến tỏa ra là thuốc trừ sâu, có thể gây độc khi hít phải ở mức phơi nhiễm đủ lớn và kéo dài hoặc nuốt phải. Mức độ độc tính phụ thuộc vào nồng độ tiếp xúc, thời gian tiếp xúc và cơ địa của mỗi người.

Ảnh hưởng khi tiếp xúc hoặc sử dụng sai cách

Việc hít phải hơi băng phiến trong không gian kín, không thông thoáng có thể dẫn đến các triệu chứng ngộ độc cấp tính như đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, và kích ứng đường hô hấp, mắt. Nếu tiếp xúc lâu dài, các hóa chất này có thể gây tổn thương cho gan và thận.

Đặc biệt nguy hiểm là tình trạng nuốt phải băng phiến, thường xảy ra ở trẻ em do nhầm lẫn với kẹo. Ngộ độc Naphthalene qua đường tiêu hóa có thể gây ra hiện tượng tan máu cấp (phá hủy tế bào hồng cầu), dẫn đến thiếu máu, vàng da, suy thận và thậm chí tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.

Đối tượng cần tránh sử dụng

Một số nhóm đối tượng đặc biệt nhạy cảm với hóa chất trong băng phiến và cần tuyệt đối tránh tiếp xúc:

• Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: Có nguy cơ nuốt nhầm; đồ vải còn naphthalene sau bảo quản cũng từng gây thiếu máu tán huyết ở trẻ.

• Phụ nữ mang thai và cho con bú: Nên tránh phơi nhiễm không cần thiết; với naphthalene, đã ghi nhận thiếu máu tán huyết ở trẻ sơ sinh sau phơi nhiễm mẹ đáng kể và chất này đã được phát hiện trong sữa mẹ.

• Người có bệnh thiếu men G6PD: Đây là một bệnh di truyền về máu. Người bệnh khi tiếp xúc với Naphthalene có nguy cơ bị tan máu cấp tăng rõ rệt, đe dọa tính mạng.

• Người có tiền sử bệnh về gan, thận, hoặc hen suyễn: Hơi băng phiến có thể làm tình trạng bệnh trở nên khi phơi nhiễm đáng kể.

Cách sử dụng và bảo quản băng phiến an toàn

Để tận dụng công dụng của băng phiến mà vẫn đảm bảo an toàn, bạn cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc sau đây:

• Luôn đọc kỹ hướng dẫn sử dụng, thành phần và cảnh báo an toàn trên bao bì sản phẩm trước khi dùng.

• Chỉ sử dụng băng phiến trong các không gian kín và không có người ở thường xuyên như vali, hộp đựng đồ, túi niêm phong quần áo. Tuyệt đối không đặt băng phiến trong phòng ngủ, phòng khách hay tủ quần áo mở.

• Không để băng phiến tiếp xúc trực tiếp với quần áo. Nên bọc chúng trong giấy hoặc túi lưới nhỏ trước khi đặt vào tủ.

• Rửa tay thật kỹ bằng xà phòng sau mỗi lần tiếp xúc với băng phiến.

• Khi lấy quần áo ra, cần làm thoáng và giặt trước khi sử dụng.

• Bảo quản băng phiến trong bao bì gốc, đậy kín và để ở nơi khô ráo, thoáng mát, xa tầm tay trẻ em và vật nuôi. Không cất giữ băng phiến gần khu vực bếp hoặc nơi chứa thực phẩm.

Băng phiến có thể là một giải pháp hiệu quả để bảo vệ vật dụng khỏi côn trùng, nhưng chúng cũng chứa các hóa chất độc hại. Việc hiểu rõ về thành phần, rủi ro và tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn sử dụng an toàn là chìa khóa để tận dụng lợi ích của sản phẩm mà không gây hại cho sức khỏe của bạn và gia đình.