Xét nghiệm acid uric là gì? Khi nào nên làm xét nghiệm acid uric?

Nhiều người chỉ biết đến acid uric khi đã bị đau khớp hoặc được chẩn đoán gout, trong khi thực tế chỉ số này có thể tăng âm thầm trong nhiều năm. Việc hiểu rõ xét nghiệm acid uric giúp người đọc chủ động kiểm soát sức khỏe, điều chỉnh lối sống kịp thời và tránh những biến chứng không đáng có.

Xét nghiệm acid uric là gì?

Xét nghiệm acid uric là phương pháp đo nồng độ acid uric trong máu hoặc nước tiểu để đánh giá tình trạng chuyển hóa purin trong cơ thể. Acid uric là sản phẩm cuối cùng khi cơ thể phân hủy purin, một chất có trong nhiều loại thực phẩm giàu đạm như thịt đỏ, hải sản và nội tạng động vật, cũng như trong chính các tế bào cơ thể khi chúng chết đi. Bình thường, acid uric được hòa tan trong máu và thận lọc, thải ra ngoài qua nước tiểu để duy trì mức ổn định.

Cách thực hiện xét nghiệm

Xét nghiệm acid uric chủ yếu được thực hiện qua lấy máu tĩnh mạch, thường vào buổi sáng khi bụng đói để đảm bảo kết quả chính xác nhất. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể yêu cầu xét nghiệm acid uric nước tiểu trong 24 giờ để đánh giá khả năng thải trừ của thận. Xét nghiệm này không phức tạp, chỉ mất vài phút lấy mẫu và kết quả thường có sau vài giờ đến một ngày tùy cơ sở y tế.

Mục đích của xét nghiệm

Mục đích chính của xét nghiệm acid uric là phát hiện tình trạng tăng acid uric máu, hỗ trợ chẩn đoán bệnh gout và theo dõi hiệu quả điều trị. Khi acid uric tăng cao kéo dài, nó có thể kết tinh thành tinh thể urat lắng đọng ở khớp gây viêm đau gout, hoặc lắng đọng ở thận gây sỏi thận và tổn thương chức năng thận. Xét nghiệm còn giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ bệnh lý chuyển hóa khác như tăng huyết áp, đái tháo đường type 2 hoặc hội chứng chuyển hóa.

Lưu ý khi đọc kết quả

Xét nghiệm acid uric không phải là xét nghiệm chẩn đoán gout riêng lẻ, vì một số người có acid uric cao nhưng chưa bị gout và ngược lại, một số cơn gout cấp có thể xảy ra khi acid uric tạm thời bình thường. Tuy nhiên, chỉ số này là yếu tố quan trọng nhất để tầm soát sớm. Nhiều người chỉ phát hiện tăng acid uric máu qua xét nghiệm định kỳ, trước khi có triệu chứng đau khớp. Việc hiểu rõ xét nghiệm acid uric là gì giúp bạn không hoang mang khi nhận kết quả, đồng thời biết cách phối hợp với bác sĩ để theo dõi và điều chỉnh lối sống phù hợp.

Khi nào nên làm xét nghiệm acid uric? 

Xét nghiệm acid uric nên được thực hiện khi có dấu hiệu nghi ngờ hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao để phát hiện sớm tình trạng tăng acid uric máu.

Những người có triệu chứng nghi ngờ

Những người thường xuyên bị đau khớp tái diễn, đặc biệt ở ngón chân cái, cổ chân hoặc đầu gối, cần làm xét nghiệm ngay vì đây là vị trí điển hình của gout. Người có tiền sử gout cá nhân hoặc gia đình có người mắc gout cũng nên kiểm tra định kỳ để theo dõi chỉ số.

Nhóm nguy cơ cao do chế độ ăn

Những người ăn nhiều thịt đỏ, hải sản, nội tạng động vật hoặc uống nhiều bia rượu là nhóm nguy cơ cao, vì chế độ ăn giàu purin làm tăng sản xuất acid uric. Người thừa cân, béo phì hoặc ít vận động cũng cần xét nghiệm vì thừa cân thúc đẩy sản xuất acid uric từ mô mỡ và giảm khả năng thải qua thận.

Người có bệnh nền

Người mắc các bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường type 2, bệnh thận mạn hoặc rối loạn lipid máu nên kết hợp xét nghiệm acid uric trong các đợt khám sức khỏe tổng quát, vì các bệnh này thường liên quan chặt chẽ với tăng acid uric máu.

Khám sức khỏe định kỳ

Xét nghiệm acid uric cũng được khuyến nghị trong khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt ở nam giới trung niên và người cao tuổi. Theo các khuyến cáo y khoa, người có nguy cơ nên kiểm tra từ 6 đến 12 tháng một lần, hoặc thường xuyên hơn nếu đã từng có chỉ số cao. Khi có triệu chứng nghi ngờ như đau khớp đột ngột về đêm, sưng nóng đỏ hoặc tiền sử sỏi thận, cần làm xét nghiệm ngay để bác sĩ đánh giá toàn diện.

Lợi ích của việc làm xét nghiệm acid uric sớm là rất lớn. Phát hiện tăng acid uric máu trước khi có cơn gout giúp ngăn ngừa viêm khớp cấp, giảm nguy cơ tổn thương khớp mạn tính và bảo vệ chức năng thận. Nhiều người đã điều chỉnh chế độ ăn uống và lối sống kịp thời sau khi biết chỉ số cao, từ đó tránh được các biến chứng lâu dài. Việc kiểm tra định kỳ không chỉ giúp theo dõi mà còn khuyến khích thay đổi tích cực, vì tăng acid uric máu thường liên quan đến lối sống có thể kiểm soát được.

Chỉ số acid uric bao nhiêu là bình thường? 

Kết quả xét nghiệm acid uric được biểu thị bằng đơn vị µmol/L hoặc mg/dL tùy phòng xét nghiệm.

Giá trị tham chiếu bình thường

Giá trị tham chiếu bình thường thường dao động như sau:

• Ở nam giới: Mức bình thường nằm trong khoảng từ 210 đến 420 µmol/L, tương đương khoảng từ 3,5 đến 7,0 mg/dL.
• Ở nữ giới: Ngưỡng này thấp hơn, thường từ 150 đến 360 µmol/L, tương đương khoảng từ 2,5 đến 6,0 mg/dL.

Sự khác biệt này chủ yếu do hormone estrogen ở phụ nữ giúp tăng bài tiết acid uric qua thận trước giai đoạn mãn kinh.

Mức độ tăng acid uric máu

Khi kết quả xét nghiệm acid uric vượt quá ngưỡng trên, được gọi là tăng acid uric máu:

• Mức tăng nhẹ: Từ 420 đến 480 µmol/L ở nam, từ 360 đến 420 µmol/L ở nữ thường chưa gây triệu chứng nhưng cần theo dõi và điều chỉnh lối sống.
• Mức tăng trung bình: Từ 480 đến 600 µmol/L cho thấy nguy cơ lắng đọng tinh thể urat tăng lên.
• Mức tăng cao: Khi vượt quá 600 µmol/L, tình trạng được coi là tăng cao rõ rệt, nguy cơ gout và biến chứng thận cao hơn đáng kể.

Acid uric thấp

Acid uric thấp hiếm gặp hơn và thường không nguy hiểm, nhưng nếu quá thấp, dưới 150 µmol/L, có thể liên quan đến một số bệnh lý hiếm như rối loạn chuyển hóa purin hoặc tổn thương gan nặng. Trong hầu hết trường hợp, acid uric thấp không cần can thiệp đặc biệt.

Xét nghiệm acid uric chỉ là một phần của đánh giá sức khỏe. Không nên tự chẩn đoán gout hoặc bệnh lý khác chỉ dựa vào con số này, vì cần kết hợp triệu chứng lâm sàng, tiền sử bệnh và các xét nghiệm bổ sung. Chế độ ăn uống và lối sống ảnh hưởng lớn đến chỉ số acid uric, vì vậy khi kết quả cao, bác sĩ thường khuyên hạn chế thực phẩm giàu purin, uống đủ nước và duy trì cân nặng hợp lý. Vai trò của tái khám và theo dõi định kỳ rất quan trọng để xem chỉ số có cải thiện hay cần can thiệp thêm.

Nhìn chung, việc nắm rõ xét nghiệm acid uric là gì giúp người bệnh hiểu rõ ý nghĩa của chỉ số này đối với sức khỏe. Dựa trên kết quả xét nghiệm, bác sĩ có thể đưa ra hướng theo dõi và điều chỉnh phù hợp. Người dân nên thực hiện xét nghiệm theo chỉ định y tế để đảm bảo độ chính xác và an toàn.