Vú của trẻ sơ sinh có cục cứng có nguy hiểm không?

Tình trạng vú của trẻ sơ sinh có cục cứng có thể xuất hiện trong những ngày đầu sau sinh và khiến cha mẹ băn khoăn. Bài viết dưới đây giúp cha mẹ hiểu rõ nguyên nhân của tình trạng này. Đồng thời, cung cấp thông tin để phân biệt dấu hiệu thường gặp với các biểu hiện cảnh báo nhiễm trùng và hướng dẫn chăm sóc trẻ đúng cách.

Vú của trẻ sơ sinh có cục cứng có nguy hiểm không?

Hiện tượng vú của trẻ sơ sinh có cục cứng phần lớn là một phản ứng sinh lý hoàn toàn lành tính, xuất hiện ở cả bé trai lẫn bé gái trong khoảng 1 - 3 tuần đầu sau khi sinh. Cục cứng này thường nhỏ bằng hạt đậu đến hạt nhãn, nằm ngay bên dưới quầng núm vú, sờ vào thấy hơi chắc nhưng bé không quấy khóc hay tỏ ra đau đớn.

Trong đa số trường hợp, tình trạng này không gây nguy hiểm và sẽ tự thuyên giảm rồi biến mất hoàn toàn sau vài tuần đến vài tháng khi cơ thể trẻ tự đào thải hết nồng độ hormone dư thừa từ người mẹ. Tuy nhiên, nếu cục cứng đi kèm các dấu hiệu sưng tấy, đỏ rát, mưng mủ hoặc khiến trẻ sốt, quấy khóc, đó lại là cảnh báo viêm nhiễm tuyến vú cần được can thiệp y tế kịp thời.

Hiện tượng sưng vú và nổi cục ở trẻ sơ sinh là do đâu?

Sự xuất hiện của cục cứng dưới quầng vú trẻ sơ sinh bắt nguồn từ quá trình trao đổi chất giữa mẹ và thai nhi qua nhau thai trong thai kỳ. Cụ thể:

• Tác động của nồng độ estrogen và progesterone: Trong những tháng cuối mang thai, nội tiết tố sinh dục của mẹ tăng cao nhằm chuẩn bị cho quá trình sinh nở và tiết sữa. Một lượng nhỏ các hormone này truyền sang cơ thể thai nhi qua dây rốn, kích thích các mô tuyến vú non nớt của bé phát triển nhẹ.
• Hiện tượng "sữa ma": Ở một số trẻ, tuyến vú không chỉ sưng và nổi cục mà còn có thể tiết ra vài giọt dịch trong hoặc đục nhẹ như sữa. Đây là hiện tượng sinh lý bình thường được dân gian gọi là "sữa ma", hoàn toàn không ảnh hưởng đến sức khỏe hay sự phát triển về sau của trẻ.
• Tiến triển tự nhiên: Sau khi chào đời, nguồn cung cấp hormone từ mẹ bị cắt đứt. Lượng hormone còn sót lại trong máu bé sẽ giảm dần theo thời gian. Khi nội tiết tố trở về mức cân bằng, mô vú của trẻ sẽ tự mềm lại và thu nhỏ về kích thước ban đầu.

Phân biệt sưng vú sinh lý lành tính và áp xe vú sơ sinh bệnh lý

Mặc dù tình trạng trẻ sơ sinh có cục cứng ở vú thường là biểu hiện sinh lý lành tính, phụ huynh vẫn cần theo dõi cẩn thận. Do tuyến vú của trẻ còn non nớt, vi khuẩn có thể xâm nhập và gây viêm hoặc áp xe vú. Cha mẹ có thể nhận biết một số dấu hiệu đặc trưng sau:

• Kích thước khối cứng: Sưng vú sinh lý thường tạo thành khối nhỏ, có thể tương tự hạt đậu hoặc hạt nhãn và không tăng kích thước nhanh. Ngược lại, áp xe vú thường khiến vùng sưng lớn dần trong thời gian ngắn và có thể lan rộng ra toàn bộ bầu vú.
• Tình trạng da vùng vú: Với sưng vú sinh lý, da bên ngoài thường vẫn có màu sắc bình thường, không nóng hoặc đỏ. Khi bị áp xe, vùng da trên vú có thể sưng tấy, đỏ, nóng, bóng và căng.
• Phản ứng của trẻ: Trẻ bị sưng vú sinh lý thường không đau khi chạm nhẹ và vẫn bú, ngủ bình thường. Trong khi đó, áp xe vú có thể gây đau rõ rệt, khiến trẻ quấy khóc hoặc khó chịu khi vùng ngực được chạm vào.
• Dịch tiết ở núm vú: Sưng vú sinh lý có thể không tiết dịch hoặc chỉ xuất hiện một vài giọt dịch trong. Nếu núm vú tiết dịch đục, vàng, giống mủ hoặc có mùi bất thường, phụ huynh cần nghĩ đến khả năng nhiễm trùng.
• Triệu chứng toàn thân: Trẻ có biểu hiện sinh lý thường không sốt và vẫn bú tốt. Ngược lại, áp xe hoặc nhiễm trùng vú có thể đi kèm sốt, bỏ bú, quấy khóc, mệt mỏi hoặc lừ đừ.

Khi vú của trẻ sơ sinh có cục cứng phụ huynh nên làm gì?

Dù phần lớn các trường hợp vú của trẻ sơ sinh có cục cứng sẽ tự khỏi, cha mẹ cần chủ động đưa bé đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế có chuyên khoa nhi ngay lập tức khi quan sát thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào sau đây:

• Sưng tấy và đổi màu da: Quầng vú hoặc vùng da ngực của bé bị sưng to nhanh chóng, chuyển sang màu đỏ rực, tím tái hoặc nóng rát khi chạm vào.
• Bé có biểu hiện sốt và quấy khóc: Trẻ bị sốt (thân nhiệt trên 37.5°C), quấy khóc liên tục, tỏ ra đau đớn khi chạm nhẹ vào lồng ngực hoặc khi bế bé.
• Chảy dịch mủ bất thường: Đỉnh núm vú rỉ ra dịch màu vàng, mủ trắng hoặc có lẫn máu kèm mùi hôi.
• Bỏ bú và mệt mỏi: Bé lừ đừ, bỏ bú, bú kém hoặc phản ứng chậm chạp so với ngày thường.
• Khối cứng kéo dài bất thường: Cục cứng không thu nhỏ sau vài tháng hoặc tiếp tục to lên, cần được thăm khám để xác định nguyên nhân.

Để hỗ trợ vùng ngực của bé luôn sạch sẽ và phòng ngừa vi khuẩn xâm nhập, cha mẹ nên thực hiện các biện pháp chăm sóc tại nhà đơn giản và an toàn sau:

• Vệ sinh hằng ngày nhẹ nhàng: Khi tắm cho trẻ, dùng khăn mềm thấm nước ấm lau nhẹ nhàng vùng lồng ngực và quầng vú. Sau đó dùng khăn khô mềm thấm nhẹ cho da bé luôn khô ráo.
• Lựa chọn quần áo thoáng mát: Cho bé mặc quần áo bằng chất liệu cotton mềm mại, thấm hút mồ hôi tốt. Tránh để cúc áo, đường may thô ráp hoặc vải chật chèn ép, cọ xát vào đầu ti của bé.
• Theo dõi kích thước khối cứng: Quan sát kích thước và màu sắc da vùng vú của bé mỗi ngày khi tắm rửa mà không cần ấn nắn mạnh.
• Không áp dụng mẹo dân gian: Tuyệt đối không chườm nóng, không đắp lá cây, cao dán hay bôi bất kỳ loại thuốc nào lên ngực bé khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa Nhi.

Tóm lại, tình trạng vú của trẻ sơ sinh có cục cứng khá thường gặp và đa số là biểu hiện sinh lý do ảnh hưởng của hormone từ mẹ, có thể tự giảm dần mà không cần điều trị. Tuy nhiên, nếu cục cứng sưng đỏ, đau, chảy dịch hoặc trẻ sốt, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm để được kiểm tra và xử trí phù hợp.