Viêm ruột thừa ở trẻ em là gì? Các loại viêm ruột thừa có thể gặp ở trẻ

Trong số các bệnh lý đường tiêu hóa, viêm ruột thừa ở trẻ em là nguyên nhân phổ biến gây đau bụng cấp. Bài viết dưới đây sẽ giúp phụ huynh hiểu rõ hơn về viêm ruột thừa ở trẻ em bao gồm khái niệm, mức độ nguy hiểm, dấu hiệu cảnh báo, chẩn đoán, cũng như các phương pháp điều trị. Qua đó, cha mẹ có thể chủ động phát hiện sớm và đưa trẻ đi khám, điều trị đúng thời điểm, hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm.

Viêm ruột thừa ở trẻ em là gì?

Viêm ruột thừa ở trẻ em là tình trạng ruột thừa bị viêm do tắc nghẽn lòng ruột thừa, khiến vi khuẩn phát triển và gây nhiễm trùng. Trong đa số trường hợp, phương pháp điều trị hiệu quả nhất là phẫu thuật cắt bỏ ruột thừa nhằm loại bỏ ổ viêm và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.

Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng thường gặp nhất ở trẻ trong độ tuổi khoảng 11 - 12 tuổi. Trẻ dưới 5 tuổi có nguy cơ vỡ ruột thừa cao hơn do triệu chứng dễ bị bỏ sót và chẩn đoán muộn. Mặc dù có thể gặp ở nhiều người trong cùng gia đình, viêm ruột thừa không phải là bệnh di truyền.

Vị trí viêm ruột thừa ở trẻ em ở đâu?

Ruột thừa là một đoạn nhỏ của hệ tiêu hóa, có dạng hình ống, nối với manh tràng thuộc ruột già. Ở trẻ em, ruột thừa thường nằm ở vùng bụng dưới bên phải, tuy nhiên vị trí này có thể thay đổi tùy theo cấu trúc cơ thể và độ tuổi của trẻ.

Các loại viêm ruột thừa ở trẻ em thường gặp

Viêm ruột thừa ở trẻ em có thể được chia thành nhiều loại dựa trên mức độ tiến triển và đặc điểm giải phẫu của ruột thừa.

Phân loại theo mức độ

• Viêm ruột thừa có biến chứng: Ruột thừa đã vỡ hoặc viêm lan rộng, có thể hình thành áp xe khu trú hoặc gây viêm phúc mạc toàn thể, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng nặng.
• Viêm ruột thừa chưa biến chứng: Ruột thừa chưa vỡ bao gồm các dạng viêm sung huyết hoặc viêm nung mủ giai đoạn sớm.

Phân loại theo giải phẫu

• Viêm ruột thừa sung huyết: Ruột thừa sưng đỏ, phù nề và có dịch ứ bên trong.
• Viêm ruột thừa nung mủ: Thành ruột thừa viêm rõ, bên ngoài có giả mạc, trong lòng chứa mủ.
• Viêm ruột thừa hoại tử: Ruột thừa đổi màu sậm hoặc tím đen, mô bị tổn thương nặng, nguy cơ vỡ cao.

Nguyên nhân viêm ruột thừa ở trẻ em

Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân chính xác gây viêm ruột thừa ở trẻ em không được xác định cụ thể. Tuy nhiên, phần lớn bệnh xảy ra do ruột thừa bị tắc nghẽn, làm niêm mạc bên trong tổn thương, sưng viêm và tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển. Những yếu tố có thể dẫn đến tình trạng tắc ruột thừa bao gồm:

• Sỏi phân gây bít tắc lòng ruột thừa.
• Phì đại mô lympho do nhiễm vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng.
• Dị vật rơi vào ruột thừa.
• Khối u trong hoặc gần ruột thừa.
• Nhiễm ký sinh trùng trong đường tiêu hóa.

Triệu chứng viêm ruột thừa ở trẻ em

Các dấu hiệu lâm sàng thường gặp gợi ý viêm ruột thừa ở trẻ em bao gồm:

• Đau bụng: Thường khởi phát âm ỉ ở vùng trên rốn hoặc quanh rốn, sau đó cơn đau tăng dần và khu trú về vùng hố chậu phải. Ở trẻ nhỏ, việc xác định vị trí đau thường khó khăn, trẻ có thể quấy khóc, ôm bụng, sờ tay vào bụng hoặc kêu đau khi bác sĩ thăm khám nhiều vị trí. Cần lưu ý rằng không phải mọi trường hợp đau bụng đều do viêm ruột thừa, mà có thể liên quan đến rối loạn tiêu hóa, ngộ độc thực phẩm, đầy bụng, dị ứng thức ăn hoặc các bệnh lý khác như lồng ruột, viêm ruột…
• Đau tăng khi khám bụng: Trẻ đau rõ khi ấn vào bụng, đặc biệt là vùng hố chậu phải, có phản ứng thành bụng và đau tăng khi thả tay đột ngột.
• Biếng ăn: Trẻ đột ngột chán ăn, không muốn ăn kể cả những món trước đây rất yêu thích.
• Sốt: Thường sốt nhẹ đến vừa (khoảng 37 - 39°C), một số trường hợp có thể sốt cao hơn, phản ánh tình trạng viêm nhiễm trong cơ thể.
• Rối loạn tiêu hóa: Trẻ có thể buồn nôn, nôn ra thức ăn hoặc dịch dạ dày, bụng chướng, khó chịu kèm theo tiêu chảy hoặc táo bón.
• Dấu hiệu toàn thân: Mệt mỏi, uể oải, môi khô, lưỡi bẩn.
• Rối loạn tiểu tiện: Một số trẻ có biểu hiện đi tiểu nhiều lần, đau hoặc khó chịu khi đi tiểu do ruột thừa viêm kích thích các cơ quan lân cận.

Khi trẻ có các dấu hiệu trên, đặc biệt là đau bụng tăng dần và khu trú, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Chẩn đoán viêm ruột thừa ở trẻ em

Khi nghi ngờ viêm ruột thừa ở trẻ em, đặc biệt trong trường hợp trẻ đau bụng dữ dội, cơn đau tăng lên khi cử động hoặc khi ấn vào vùng bụng, cha mẹ cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.

Trong quá trình chẩn đoán ban đầu, bác sĩ sẽ khám lâm sàng, đánh giá vị trí đau, mức độ đau và các dấu hiệu đi kèm. Đồng thời, bác sĩ sẽ hỏi kỹ tiền sử bệnh và triệu chứng của trẻ bao gồm thời điểm bắt đầu đau bụng, chế độ ăn uống gần đây, tần suất đi tiêu - tiểu tiện, cũng như các biểu hiện bất thường khác.

Sau đó, để xác định chính xác tình trạng viêm ruột thừa, mức độ tổn thương và hướng điều trị phù hợp, trẻ có thể được chỉ định thực hiện các xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh như:

• Siêu âm bụng.
• Chụp X-quang bụng.
• Chụp CT scan hoặc MRI.
• Xét nghiệm máu.
• Xét nghiệm nước tiểu.

Việc kết hợp khám lâm sàng và các cận lâm sàng giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác, phát hiện sớm biến chứng và lựa chọn phương pháp điều trị an toàn, hiệu quả cho trẻ.

Viêm ruột thừa ở trẻ em có nguy hiểm không?

Có. Viêm ruột thừa ở trẻ em là tình trạng nguy hiểm và cần được phát hiện, can thiệp điều trị kịp thời. Nếu chậm trễ, ruột thừa có thể vỡ, khiến nhiễm trùng lan rộng trong ổ bụng, dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như viêm phúc mạc, áp xe ổ bụng, thậm chí đe dọa tính mạng của trẻ. Vì vậy, việc nhận biết sớm dấu hiệu bất thường và đưa trẻ đi khám ngay là yếu tố quyết định giúp giảm nguy cơ biến chứng.

Trẻ bị viêm ruột thừa có nhất thiết phải mổ không?

Phẫu thuật cắt ruột thừa hiện vẫn là phương pháp điều trị phổ biến và hiệu quả nhất đối với viêm ruột thừa ở trẻ em. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều bắt buộc phải mổ ngay. Tùy vào mức độ viêm, tình trạng sức khỏe và nguy cơ biến chứng, bác sĩ sẽ đánh giá và chỉ định hướng điều trị phù hợp cho từng trẻ.

Vì vậy, khi nghi ngờ trẻ bị viêm ruột thừa, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, chẩn đoán chính xác và tư vấn phương pháp điều trị an toàn, hiệu quả nhất.

Cách điều trị viêm ruột thừa cho trẻ em

Việc điều trị viêm ruột thừa ở trẻ em phụ thuộc vào mức độ viêm, nguy cơ biến chứng và tình trạng sức khỏe tổng thể của trẻ. Các phương pháp điều trị thường được áp dụng bao gồm:

Phẫu thuật cắt ruột thừa

Phẫu thuật là phương pháp điều trị chính, giúp loại bỏ hoàn toàn ruột thừa bị viêm. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định một trong hai hình thức sau:

• Phẫu thuật mở: Hiện nay ít được áp dụng hơn. Bác sĩ sẽ rạch một đường mổ lớn ở vùng bụng dưới bên phải để tiếp cận và cắt bỏ ruột thừa. Trẻ được gây mê trong suốt quá trình phẫu thuật, thời gian nằm viện thường kéo dài khoảng 7 ngày. Sau mổ, trẻ có thể đau nhiều hơn, nguy cơ nhiễm trùng vết mổ cao hơn và để lại sẹo rõ trên thành bụng.
• Phẫu thuật nội soi: Đây là phương pháp được ưu tiên hiện nay. Bác sĩ chỉ tạo một hoặc vài đường rạch nhỏ (khoảng 1 - 2 cm) để đưa dụng cụ nội soi vào ổ bụng và cắt bỏ ruột thừa. Trẻ được gây mê khi phẫu thuật, thường chỉ cần nằm viện theo dõi khoảng 2 - 3 ngày. Phương pháp này giúp trẻ ít đau sau mổ, hồi phục nhanh và hầu như không để lại sẹo.

Điều trị không phẫu thuật

Trong một số trường hợp đặc biệt, khi trẻ chưa thể phẫu thuật ngay, bác sĩ có thể chỉ định điều trị nội khoa tạm thời bằng thuốc giảm đau và kháng sinh phù hợp trong thời gian trẻ nằm viện. Phương pháp này giúp kiểm soát viêm và ổn định tình trạng trước khi quyết định can thiệp phẫu thuật khi cần thiết.

Cách chăm sóc trẻ sau phẫu thuật viêm ruột thừa

Sau khi mổ viêm ruột thừa, trẻ cần được chăm sóc đúng cách để vết thương nhanh lành, hạn chế đau và phòng ngừa biến chứng.

Chăm sóc vết mổ

Vết mổ của trẻ cần được vệ sinh và thay băng hằng ngày theo hướng dẫn của nhân viên y tế nhằm phòng tránh nhiễm trùng. Khi chăm sóc, bố mẹ cần rửa tay sạch bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, sử dụng bông gạc và băng vô trùng. Nếu chưa quen thao tác, nên nhờ nhân viên y tế hướng dẫn cụ thể cách thay băng và theo dõi vết mổ tại nhà.

Chỉ khâu thường là loại tự tiêu, bố mẹ không cần cắt chỉ cho trẻ. Trong thời gian hồi phục, tránh để trẻ vận động mạnh, chạy nhảy hoặc chạm tay vào vết mổ. Trẻ có thể tắm rửa bình thường nhưng cần hạn chế để nước bẩn tiếp xúc trực tiếp với vùng mổ.

Chế độ ăn uống sau mổ

Sau phẫu thuật, nên cho trẻ ăn thức ăn lỏng như cháo, súp trong những ngày đầu, sau đó tăng dần độ đặc nếu trẻ không bị buồn nôn hay đau bụng. Chế độ ăn cần đầy đủ dinh dưỡng, cân đối các nhóm chất và ưu tiên thực phẩm dễ tiêu hóa, giàu năng lượng để hỗ trợ quá trình hồi phục.

Những thực phẩm trẻ cần kiêng

Bố mẹ nên hạn chế cho trẻ sử dụng thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh hoặc không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Những loại thực phẩm này không chỉ ít giá trị dinh dưỡng mà còn dễ gây rối loạn tiêu hóa, ảnh hưởng đến quá trình lành vết mổ của trẻ.

Câu hỏi thường gặp về viêm ruột thừa ở trẻ em

Trẻ bị viêm ruột thừa bao lâu thì khỏi?

Phần lớn trẻ sẽ hồi phục hoàn toàn sau khi được phẫu thuật cắt ruột thừa, nếu được điều trị kịp thời và chăm sóc đúng cách.

Kích thước ruột thừa bình thường ở trẻ em là bao nhiêu?

Ruột thừa ở trẻ thường có chiều dài trung bình khoảng 8cm, với đường kính nhỏ hơn 6 mm.

Viêm ruột thừa ở trẻ em có phòng ngừa được không?

Hiện nay chưa có biện pháp phòng ngừa đặc hiệu đối với viêm ruột thừa ở trẻ em. Việc quan trọng nhất là nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và đưa trẻ đi khám kịp thời.

Viêm ruột thừa ở trẻ em là tình trạng cấp cứu ngoại khoa có thể xảy ra ở nhiều độ tuổi và tiến triển nhanh nếu không được phát hiện sớm. Việc nhận biết kịp thời các dấu hiệu bất thường, đưa trẻ đi khám đúng lúc và tuân thủ chỉ định điều trị của bác sĩ đóng vai trò quyết định trong việc phòng ngừa biến chứng nguy hiểm. Bên cạnh điều trị, chăm sóc và theo dõi trẻ đúng cách sau phẫu thuật giúp rút ngắn thời gian hồi phục và đảm bảo sức khỏe lâu dài. Khi trẻ có biểu hiện đau bụng nghi ngờ, phụ huynh không nên chủ quan mà cần đưa trẻ đến cơ sở y tế uy tín để được thăm khám và xử trí kịp thời.