Viêm da tiếp xúc dị ứng là gì? Nguyên nhân, triệu chứng, điều trị

Viêm da tiếp xúc dị ứng là một bệnh lý da liễu thường gặp với biểu hiện lâm sàng đa dạng, từ ban đỏ, ngứa nhẹ đến mụn nước, đóng vảy và nứt nẻ da. Việc điều trị chủ yếu tập trung vào tránh tiếp xúc với dị nguyên gây bệnh, kết hợp sử dụng thuốc kháng histamin để giảm ngứa, corticosteroid nhằm kiểm soát viêm và các thuốc ức chế miễn dịch trong những trường hợp nặng, giúp cải thiện triệu chứng và bảo vệ làn da. Hãy cùng tìm hiểu chi tiết về chủ đề này trong bài viết dưới đây.

Viêm da tiếp xúc dị ứng là gì?

Viêm da tiếp xúc dị ứng là tình trạng viêm da cấp tính hoặc mãn tính xảy ra khi da tiếp xúc trực tiếp với các yếu tố gây dị ứng trong môi trường. Đây là bệnh da liễu khá phổ biến, chiếm khoảng 1,5 - 5,4% dân số thế giới, có thể gặp ở mọi lứa tuổi, giới tính và ngành nghề khác nhau. Trên lâm sàng, bệnh biểu hiện bằng các tổn thương như dát đỏ, mụn nước, có thể kèm theo trợt loét hoặc hoại tử, gây ngứa ngáy và khó chịu. Nếu không xác định và loại bỏ được dị nguyên, viêm da tiếp xúc dị ứng thường tiến triển dai dẳng, dễ tái phát, không chỉ ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày mà còn tác động tiêu cực đến thẩm mỹ làn da.

Nguyên nhân chính gây viêm da tiếp xúc dị ứng

Viêm da tiếp xúc dị ứng hình thành do sự phối hợp phức tạp giữa yếu tố môi trường, đáp ứng của hệ miễn dịch và yếu tố di truyền.

Yếu tố môi trường

Nhiều yếu tố trong môi trường sống và sinh hoạt hằng ngày có thể làm gia tăng nguy cơ viêm da tiếp xúc dị ứng. Các tác nhân như bụi bẩn, nấm mốc, lông động vật hay phấn hoa dễ kích thích da, đặc biệt ở những người có cơ địa nhạy cảm. Bên cạnh đó, mồ hôi tiết nhiều trong điều kiện thời tiết nóng ẩm cũng có thể gây kích ứng và làm nặng thêm tổn thương da. Một số thực phẩm như sữa bò, trứng, lúa mì hoặc đậu phộng có khả năng gây phản ứng dị ứng ở một số đối tượng. Ngoài ra, việc mặc quần áo làm từ len hoặc sợi tổng hợp cũng có thể gây ngứa ngáy, khó chịu và kích ứng da.

*Các yếu tố môi trường như phấn hoa, bụi nhà... có thể là yếu tố gây viêm da tiếp xúc dị ứng*

Phản ứng quá mức của hệ miễn dịch

Đây là phản ứng đóng vai trò then chốt. Khi da tiếp xúc với các tác nhân từ bên ngoài, hệ miễn dịch bị kích hoạt mạnh, dẫn đến phản ứng viêm tại chỗ. Những yếu tố thường khởi phát hoặc làm nặng tình trạng này bao gồm việc tiếp xúc với chất tẩy rửa, xà phòng chứa hóa chất dễ gây kích ứng, sử dụng mỹ phẩm có thành phần không phù hợp với da, cũng như các điều kiện thời tiết khô lạnh hoặc ẩm ướt kéo dài, khiến hàng rào bảo vệ da suy yếu và phản ứng viêm dễ bùng phát.

Các nguyên nhân khác

Bên cạnh yếu tố môi trường và phản ứng miễn dịch, viêm da tiếp xúc dị ứng còn có thể liên quan đến một số yếu tố sau:

Thay đổi nội tiết tố: Sự biến động hormone trong cơ thể có thể làm tăng nhạy cảm của da và kích thích phản ứng dị ứng.
Tâm lý căng thẳng, lo âu: Stress quá mức có thể kích thích hệ miễn dịch, làm bùng phát hoặc nặng thêm các triệu chứng viêm da.
Nhiễm trùng da: Da đang bị nhiễm khuẩn hoặc virus dễ trở nên nhạy cảm và dễ bị viêm khi tiếp xúc với dị nguyên.
Yếu tố di truyền: Trẻ sinh ra từ bố mẹ có tiền sử các bệnh dị ứng như viêm da dị ứng, viêm mũi dị ứng, hen suyễn… có nguy cơ cao mắc viêm da cơ địa và viêm da tiếp xúc dị ứng.

*Da ở vùng bị kích ứng thường cảm giác bỏng rát, ngứa nhiều*

Dấu hiệu của bệnh viêm da tiếp xúc

Thời gian xuất hiện triệu chứng viêm da tiếp xúc dị ứng phụ thuộc vào loại chất tiếp xúc với da, nhưng thường diễn ra trong vòng 24 giờ.

Các vùng da tiếp xúc có thể thay đổi màu sắc từ hồng đến tím, kèm theo mụn nước, bóng nước hoặc các nốt sần với kích thước đa dạng, từ vài centimet đến cả mảng da rộng. Da ở vùng bị kích ứng thường cảm giác bỏng rát, ngứa, và theo thời gian có thể trở nên khô, đóng vảy.

Trong một số trường hợp, các triệu chứng không chỉ xuất hiện tại vùng da tiếp xúc trực tiếp mà còn có thể lan sang các vùng khác trên cơ thể, gây khó chịu rộng hơn.

Cách điều trị viêm da tiếp xúc dị ứng

Điều trị viêm da tiếp xúc dị ứng cần kết hợp giữa sử dụng thuốc và biện pháp chăm sóc, đồng thời kiểm soát nguyên nhân gây bệnh. Các phương pháp chính gồm:

Điều trị bằng thuốc

Sản phẩm dưỡng ẩm và làm mềm da: Giúp phục hồi hàng rào bảo vệ da tại vùng viêm.
Thuốc chống viêm corticosteroid dạng kem hoặc mỡ: Giảm viêm và hạn chế phản ứng miễn dịch với dị nguyên.
Thuốc kháng histamin đường uống: Ngăn ngừa và giảm các triệu chứng dị ứng như ngứa.
Kháng sinh: Chỉ định khi có nhiễm trùng da. Trong trường hợp nhẹ, có thể dùng kháng sinh bôi tại chỗ thay vì đường uống.

*Nên bôi dưỡng ẩm vùng da bị tổn thương để phục hồi hàng rào bảo vệ da*

Điều trị không dùng thuốc

Tránh tiếp xúc với dị nguyên: Hạn chế tiếp xúc với phấn hoa, thực phẩm hoặc các chất kích ứng khác. Nếu cần thiết, sử dụng găng tay, khẩu trang hoặc áo bảo hộ.
Vệ sinh da: Tắm rửa và rửa vùng da dị ứng bằng nước muối loãng để ngăn vi khuẩn phát triển. Tránh gãi để không gây tổn thương hoặc nhiễm trùng.
Liệu pháp tia cực tím: Áp dụng trong những trường hợp đặc biệt để giảm phản ứng miễn dịch, tùy theo mức độ dị ứng của bệnh nhân.

*Tắm rửa và rửa vùng da bị viêm da tiếp xúc dị ứng bằng nước muối loãng để ngăn vi khuẩn phát triển*

Thời gian hồi phục viêm da tiếp xúc dị ứng phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm mức độ tổn thương da, cơ địa người bệnh, cách chăm sóc sức khỏe và chế độ dinh dưỡng. Vì vậy, có trường hợp bệnh hồi phục nhanh chóng, nhưng cũng có những người cần thời gian điều trị dài và dễ tái phát, đặc biệt khi không tránh tiếp xúc với dị nguyên.

Đối với những trường hợp nhẹ, bệnh có thể tự cải thiện mà không cần dùng thuốc, chỉ cần chườm lạnh, làm sạch vùng da bị dị ứng và sử dụng kem dưỡng ẩm để hỗ trợ phục hồi.

Tóm lại, viêm da tiếp xúc dị ứng là tình trạng da phản ứng với các dị nguyên từ môi trường, gây ngứa, mẩn đỏ và khó chịu. Việc phát hiện sớm, tránh tiếp xúc với chất gây dị ứng và kết hợp điều trị đúng cách sẽ giúp kiểm soát triệu chứng, ngăn ngừa tái phát và bảo vệ làn da khỏe mạnh.