Viêm cầu thận có di truyền không và những điều cần biết?

Thận giữ vai trò quan trọng trong việc lọc máu, đào thải độc tố và cân bằng dịch trong cơ thể. Khi cầu thận bị tổn thương, người bệnh có thể gặp các triệu chứng như phù, tiểu ít, tiểu ra máu hoặc tăng huyết áp. Nhiều người có người thân từng mắc bệnh thường băn khoăn viêm cầu thận có yếu tố di truyền không và liệu bản thân có nguy cơ mắc bệnh cao hơn hay không. Trên thực tế, không phải mọi trường hợp viêm cầu thận đều liên quan đến yếu tố di truyền, tuy nhiên một số dạng bệnh có thể chịu ảnh hưởng từ gen hoặc yếu tố gia đình. 

Viêm cầu thận có di truyền không?

Đa số trường hợp viêm cầu thận không di truyền trực tiếp. Nguyên nhân chủ yếu thường liên quan đến nhiễm trùng (đặc biệt sau viêm họng do liên cầu khuẩn), bệnh tự miễn như lupus ban đỏ, tiểu đường hoặc tăng huyết áp làm tổn thương cầu thận.

Cầu thận là những đơn vị lọc máu rất nhỏ nằm trong thận, có nhiệm vụ loại bỏ chất thải ra khỏi cơ thể. Khi các cầu thận bị viêm, chức năng lọc máu sẽ suy giảm. Tình trạng này có thể diễn ra tạm thời ở giai đoạn cấp tính hoặc kéo dài thành mạn tính, lâu dần gây suy thận. Tuy nhiên, đa số trường hợp không liên quan trực tiếp đến yếu tố gen.

Dù vậy, vẫn có một số bệnh lý viêm cầu thận liên quan đến di truyền, bao gồm:

• Hội chứng Alport: Là một nguyên nhân di truyền hiếm gặp gây tổn thương cầu thận. Bệnh xuất hiện do đột biến các gen collagen type IV như COL4A5, COL4A3 hoặc COL4A4. Điều này khiến màng lọc ở thận trở nên mỏng và dễ tổn thương. Người bệnh có thể xuất hiện tiểu máu vi thể từ nhỏ, giảm thính lực, protein niệu ở tuổi thiếu niên và nguy cơ suy thận khi trưởng thành.
• Bệnh thận IgA có yếu tố gia đình: Có thể liên quan yếu tố di truyền và gặp phổ biến hơn ở người châu Á. Một số gen như HLA-DR làm tăng nguy cơ mắc bệnh, nhưng thường cần thêm yếu tố môi trường như nhiễm trùng đường hô hấp để kích hoạt bệnh. Người bệnh có thể bị tiểu máu tái phát, protein niệu và tiến triển thành suy thận mạn.
• Bệnh Fabry (hiếm gặp): Đây là bệnh do thiếu enzyme alpha-galactosidase khiến các chất cặn tích tụ trong thận. Người mắc có thể bị tiểu máu, đau bụng và suy thận ở độ tuổi 30 - 40. Xét nghiệm gen GLA giúp xác định bệnh và hiện có thể điều trị bằng liệu pháp thay thế enzyme.

Nhìn chung, việc trong gia đình có người mắc viêm cầu thận chỉ làm tăng nguy cơ ở mức nhất định, chứ không đồng nghĩa chắc chắn con cái sẽ mắc bệnh. Nếu cha mẹ bị viêm cầu thận do nhiễm trùng, tiểu đường hay tăng huyết áp thì nguy cơ di truyền cho con là rất thấp. Điều quan trọng vẫn là duy trì lối sống lành mạnh, kiểm soát huyết áp, phòng tránh nhiễm trùng và chăm sóc sức khỏe thận đúng cách.

Dấu hiệu sớm giúp nhận biết viêm cầu thận

Nhận biết sớm các biểu hiện của viêm cầu thận có ý nghĩa quan trọng trong quá trình điều trị. Việc phát hiện bệnh từ giai đoạn đầu giúp hạn chế nguy cơ suy thận không hồi phục và hỗ trợ can thiệp kịp thời.

Sưng phù ở mắt hoặc chân vào buổi sáng

Đây là biểu hiện thường gặp nhất ở người bị viêm cầu thận. Sau khi ngủ dậy, người bệnh có thể thấy mí mắt sưng hoặc chân bị phù, khi ấn vào xuất hiện vết lõm. Nguyên nhân là do thận hoạt động kém, không đào thải tốt muối và nước ra khỏi cơ thể. Triệu chứng này thường xuất hiện sau viêm họng, nhiễm trùng da hoặc khi huyết áp tăng cao.

Nước tiểu thay đổi bất thường

Người bệnh có thể bị tiểu ra máu với màu đỏ hoặc nâu sẫm giống màu nước coca. Một số trường hợp chỉ phát hiện máu trong nước tiểu thông qua xét nghiệm. Ngoài ra, nước tiểu có nhiều bọt kéo dài giống bọt bia là dấu hiệu cho thấy có protein niệu, cảnh báo cầu thận đang bị tổn thương.

Huyết áp tăng kèm cơ thể mệt mỏi

Viêm cầu thận cũng có thể gây tăng huyết áp đột ngột, thường trên 140/90 mmHg. Người bệnh dễ cảm thấy đau đầu, chóng mặt, mệt kéo dài. Khi creatinine trong máu tăng dần, đây có thể là dấu hiệu của viêm cầu thận mạn tính và nguy cơ tiến triển thành bệnh thận mạn.

Biểu hiện viêm cầu thận theo từng giai đoạn

Tùy vào từng giai đoạn tiến triển và nguyên nhân gây bệnh, viêm cầu thận có thể xuất hiện với các triệu chứng khác nhau. 

• Viêm cầu thận cấp sau nhiễm trùng: Ở giai đoạn cấp tính, người bệnh thường bị phù mặt rõ rệt, lượng nước tiểu giảm dưới 500ml/ngày và huyết áp tăng cao. Đây là tình trạng cần được xử lý sớm để tránh biến chứng nguy hiểm như phù phổi cấp.
• Viêm cầu thận mạn tính: Bệnh tiến triển âm thầm với tình trạng protein niệu kéo dài, creatinine tăng từ từ khiến cơ thể mệt mỏi kéo dài. Phù thường nhẹ nhưng có xu hướng kéo dài.
• Hội chứng Alport do di truyền: Trẻ mắc hội chứng Alport có thể xuất hiện tiểu máu vi thể từ khoảng 3 - 5 tuổi. Khi lớn hơn, người bệnh dễ gặp tình trạng suy giảm thính lực, biến dạng thủy tinh thể gây nhìn mờ và protein niệu ở độ tuổi 15 - 20. Nếu không được theo dõi, bệnh có thể dẫn tới suy thận.

Hướng điều trị và chăm sóc người bị viêm cầu thận

Trong nhiều trường hợp, chỉ cần điều trị nguyên nhân nền như kiểm soát huyết áp hoặc xử lý nhiễm trùng là đã giúp cải thiện bệnh. Nếu viêm cầu thận xuất phát từ nhiễm khuẩn, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc kháng sinh phù hợp. Ngoài ra, người bệnh có thể được áp dụng các biện pháp điều trị sau: 

• Nghỉ ngơi hợp lý: Người bệnh nên nghỉ ngơi hợp lý trong giai đoạn bệnh tiến triển hoặc khi chức năng thận chưa ổn định, tránh gắng sức quá mức theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Điều chỉnh chế độ ăn: Người bệnh cần giảm muối và điều chỉnh lượng đạm phù hợp theo mức độ suy giảm chức năng thận và hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
• Phòng tránh nhiễm bệnh: Giữ ấm cơ thể, tránh nhiễm lạnh và hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn.
• Theo dõi sức khỏe: Quan sát các biểu hiện bất thường mỗi ngày để kịp thời xử lý nếu bệnh tiến triển nặng hơn.
• Sử dụng thuốc lợi tiểu: Dùng theo chỉ định của bác sĩ để hỗ trợ giảm phù và kiểm soát lượng dịch trong cơ thể.
• Điều trị bằng thuốc miễn dịch: Thuốc corticosteroid hoặc thuốc ức chế miễn dịch chỉ được sử dụng trong một số trường hợp viêm cầu thận có cơ chế miễn dịch và cần theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ chuyên khoa thận.
• Kiểm soát huyết áp: Sử dụng thuốc hạ huyết áp giúp duy trì huyết áp ổn định và bảo vệ chức năng thận.
• Thực hiện xét nghiệm chuyên sâu: Sinh thiết thận hoặc xét nghiệm di truyền giúp xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
• Điều trị thay thế thận: Với trường hợp suy thận giai đoạn cuối, người bệnh có thể cần ghép thận, chạy thận nhân tạo hoặc thẩm phân phúc mạc.

Nhiều người lo lắng viêm cầu thận có di truyền không khi trong gia đình từng có người mắc bệnh thận. Thực tế, đa số trường hợp không di truyền trực tiếp, nhưng một số bệnh lý liên quan đến cầu thận vẫn có yếu tố gen hoặc tính chất gia đình. Việc chủ động thăm khám, duy trì lối sống lành mạnh và kiểm tra chức năng thận định kỳ sẽ giúp phát hiện sớm nguy cơ, từ đó bảo vệ sức khỏe thận hiệu quả hơn trong lâu dài.