Vị trí tiêm uốn ván ở đâu? Hướng dẫn tiêm đúng và an toàn

Tiêm vắc xin là biện pháp chủ động giúp phòng ngừa uốn ván, một bệnh nhiễm trùng có thể gây co cứng cơ, khó nuốt, suy hô hấp và nhiều biến chứng nghiêm trọng. Bên cạnh việc tiêm đủ liều, đúng lịch, người được tiêm cũng cần hiểu vị trí tiêm phù hợp để an tâm hơn khi đến cơ sở tiêm chủng.

Vị trí tiêm uốn ván ở đâu là đúng?

Vị trí tiêm uốn ván được lựa chọn dựa trên độ tuổi, mức độ phát triển của khối cơ, độ dày mô mỡ và tình trạng sức khỏe của người được tiêm. Với trẻ lớn, thanh thiếu niên và người trưởng thành, vắc xin chứa thành phần uốn ván thường được tiêm bắp vào cơ delta ở vùng cánh tay trên.

Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, mặt trước ngoài đùi thường được ưu tiên vì đây là vùng có khối cơ tương đối phát triển, dễ xác định mốc giải phẫu. Theo hướng dẫn tiêm chủng, cơ đùi trước ngoài là vị trí tiêm bắp phù hợp cho phần lớn trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.

Như vậy, với câu hỏi tiêm uốn ván ở vị trí nào, có thể trả lời khái quát như sau:

• Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: Thường tiêm vào cơ rộng ngoài ở mặt trước ngoài đùi.
• Trẻ lớn và thanh thiếu niên: Có thể tiêm vào cơ delta cánh tay nếu khối cơ phát triển phù hợp.
• Người trưởng thành: Cơ delta ở cánh tay trên thường là vị trí được ưu tiên.
• Người có cơ delta kém phát triển: Nhân viên y tế có thể cân nhắc tiêm vào cơ rộng ngoài ở mặt trước ngoài đùi nếu phù hợp.

Vị trí tiêm không chỉ được xác định theo tuổi. Nhân viên y tế còn xem xét cân nặng, độ dày lớp mỡ dưới da, kích thước khối cơ, chiều dài kim và khả năng đưa vắc xin vào đúng mô cơ.

Vì sao vắc xin uốn ván phải tiêm bắp thay vì tiêm dưới da?

Các vắc xin chứa thành phần uốn ván như DTaP, Tdap hoặc Td thường được chỉ định sử dụng theo đường tiêm bắp. Kỹ thuật tiêm cần đưa kim xuyên qua da và mô dưới da để vắc xin đi vào khối cơ phù hợp, thay vì lưu lại trong lớp mỡ.

Tiêm đúng đường tiêm bắp giúp vắc xin được đưa vào mô đích theo hướng dẫn sử dụng và giảm nguy cơ phản ứng tại chỗ do tiêm sai lớp mô. Tuy nhiên, hiệu quả tiêm chủng còn phụ thuộc vào loại vắc xin, liều lượng, tá dược, lịch tiêm, điều kiện bảo quản và kỹ thuật thực hiện.

Hạn chế phản ứng tại chỗ

Một số vắc xin chứa giải độc tố uốn ván sử dụng tá dược nhằm hỗ trợ tăng đáp ứng miễn dịch. Nếu vắc xin được đưa nhầm vào mô dưới da, phản ứng tại chỗ như đau, đỏ, sưng, cứng hoặc hình thành nốt có thể rõ hơn.

Tiêm bắp đúng kỹ thuật giúp hạn chế tình trạng vắc xin lưu lại trong mô mỡ. Vì vậy, chiều dài kim cần được lựa chọn theo tuổi, cân nặng, vị trí tiêm, kích thước cơ và độ dày lớp mô dưới da.

Đưa vắc xin vào đúng mô đích

Khi tiêm bắp, kim thường được đưa vào da theo góc 90 độ. Kim quá ngắn có thể không đưa vắc xin vào đúng mô cơ; trong khi việc lựa chọn kim hoặc xác định vị trí không phù hợp có thể làm tăng phản ứng tại chỗ hoặc nguy cơ tổn thương cấu trúc lân cận. Hướng dẫn tiêm chủng cũng yêu cầu lựa chọn chiều dài kim theo tuổi và kích thước cơ thể của người được tiêm.

Người dân không nên tự mua, bảo quản hoặc tự tiêm vắc xin tại nhà. Vắc xin cần được bảo quản đúng điều kiện, kiểm tra trước khi sử dụng và thực hiện bởi nhân viên đã được đào tạo.

Tuân thủ hướng dẫn của từng loại vắc xin

Đường dùng của mỗi vắc xin được xác định thông qua quá trình nghiên cứu và hướng dẫn của nhà sản xuất. Trước khi tiêm, nhân viên y tế cần kiểm tra tên vắc xin, đối tượng sử dụng, liều lượng, đường dùng, hạn sử dụng và tình trạng bảo quản.

Tiêm dưới da không phải là lựa chọn thay thế tùy ý khi người tiêm có ít cơ hoặc sợ đau. Người có rối loạn đông máu, đang dùng thuốc chống đông hoặc từng gặp phản ứng bất thường sau tiêm cần thông báo đầy đủ khi khám sàng lọc để được đánh giá và hướng dẫn phù hợp.

Vị trí tiêm uốn ván theo từng nhóm tuổi và đối tượng

Xác định vị trí tiêm uốn ván phù hợp theo từng nhóm đối tượng giúp vắc xin được đưa vào đúng mô cơ và hỗ trợ bảo đảm an toàn khi tiêm. Vị trí cụ thể cần được nhân viên y tế đánh giá dựa trên độ tuổi, thể trạng, khối lượng cơ và tình trạng sức khỏe của người được tiêm.

Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, cơ mặt trước ngoài đùi thường được ưu tiên vì có khối cơ phù hợp. Ở trẻ lớn, người trưởng thành và phụ nữ mang thai, cơ delta ở vùng cánh tay trên thường là vị trí được lựa chọn.

Người được tiêm không nên tự yêu cầu đổi vị trí hoặc tự tiêm tại nhà. Nhân viên y tế cần xác định đúng mốc giải phẫu, lựa chọn chiều dài kim và thực hiện đúng kỹ thuật để hạn chế đau, sưng hoặc tổn thương mô.

Những lưu ý giúp hạn chế đau tại vị trí tiêm uốn ván

Đau, căng tức hoặc sưng nhẹ tại vị trí tiêm là phản ứng thường gặp và thường tự giảm sau vài ngày. Để hạn chế khó chịu, người được tiêm nên:

• Vận động nhẹ tay hoặc chân được tiêm.
• Có thể chườm mát nhẹ bằng khăn sạch nếu cảm thấy khó chịu tại vị trí tiêm.
• Nghỉ ngơi phù hợp và duy trì sinh hoạt bình thường nếu sức khỏe cho phép.
• Theo dõi nhiệt độ, mức độ sưng đau và các biểu hiện toàn thân.

Không tự ý dùng kháng sinh hoặc các thuốc khác chỉ vì đau tại vị trí tiêm. Nếu đau hoặc sốt gây khó chịu nhiều, nên hỏi nhân viên y tế về cách xử trí phù hợp.

Sau tiêm, cần ở lại cơ sở tiêm chủng theo thời gian được hướng dẫn. Hãy đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện khó thở, phù môi hoặc mặt, nổi mề đay toàn thân, ngất, co giật, sốt cao kéo dài hoặc sưng đỏ lan rộng.

Vị trí tiêm uốn ván thường là cơ delta ở cánh tay đối với trẻ lớn và người trưởng thành, trong khi mặt trước ngoài đùi được ưu tiên ở trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ hoặc người có cơ delta không phù hợp. Việc lựa chọn cần dựa trên tuổi, thể trạng, khối cơ và hướng dẫn của từng loại vắc xin.

Người dân không nên tự lựa chọn vị trí hoặc tự thực hiện tiêm tại nhà. Khi có nhu cầu tiêm vắc xin phòng uốn ván, bạn có thể đến Tiêm chủng Long Châu để được khám sàng lọc, tư vấn lịch tiêm, lựa chọn vắc xin và theo dõi an toàn sau tiêm.