Vắc xin IPV là gì? Có nên tiêm vắc xin IPV cho trẻ không?

Bại liệt Bại liệt là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Polio gây ra, có thể để lại di chứng liệt vĩnh viễn, thậm chí ảnh hưởng đến khả năng hô hấp và vận động của trẻ. Dù hiện nay bệnh đã được kiểm soát tốt nhờ tiêm chủng, nguy cơ xâm nhập virus vẫn còn nếu trẻ không được bảo vệ đầy đủ. Trong các biện pháp phòng bệnh, vắc xin IPV là một trong những loại vắc xin quan trọng giúp tạo miễn dịch an toàn trước virus bại liệt. Vậy vắc xin IPV là gì, phòng bệnh gì, ai nên tiêm và lịch tiêm ra sao? Cùng tìm hiểu ngay sau đây.

Vắc xin IPV là gì? Vắc xin IPV phòng bệnh gì?

Vắc xin IPV (Inactivated Poliovirus Vaccine) là vắc xin bại liệt bất hoạt dạng tiêm, chứa virus Polio đã được làm bất hoạt nên không có khả năng gây bệnh. Loại vắc xin này giúp cơ thể tạo kháng thể để phòng ngừa bệnh bại liệt – một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có thể gây tổn thương hệ thần kinh, yếu cơ, liệt mềm cấp và để lại di chứng lâu dài.

IPV có khả năng bảo vệ cơ thể trước 3 tuýp virus bại liệt gồm tuýp 1, 2 và 3. Đây là loại vắc xin được sử dụng rộng rãi trong nhiều chương trình tiêm chủng trên thế giới nhờ hiệu quả bảo vệ cao và độ an toàn tốt.

Hiện nay, vắc xin IPV có thể được tiêm dạng đơn lẻ trong chương trình tiêm chủng hoặc có mặt trong một số vắc xin phối hợp, giúp trẻ được bảo vệ cùng lúc trước nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

Nguồn gốc của vắc xin bại liệt

Vắc xin bại liệt được phát triển nhằm phòng ngừa bệnh do virus Polio gây ra - căn bệnh từng là nỗi ám ảnh toàn cầu ở trẻ nhỏ trong nhiều thập kỷ. Trong lịch sử phòng bệnh bại liệt, có hai loại vắc xin chính được sử dụng là:

• Vắc xin bại liệt bất hoạt (IPV): Do nhà khoa học Jonas Salk phát triển, được đưa vào sử dụng từ năm 1955.
• Vắc xin bại liệt đường uống (OPV): Do Albert Sabin phát triển, bắt đầu được ứng dụng rộng rãi vào đầu những năm 1960.

Sự ra đời của hai loại vắc xin này đã góp phần quan trọng trong chiến lược thanh toán bệnh bại liệt trên toàn cầu. Đến nay, IPV vẫn là một trong những loại vắc xin nền tảng trong phòng ngừa bệnh bại liệt cho trẻ em.

Có nên tiêm vắc xin IPV cho trẻ không?

Có. Trẻ nên được tiêm vắc xin IPV đúng lịch để phòng ngừa bệnh bại liệt và giảm nguy cơ gặp biến chứng thần kinh nghiêm trọng do virus Polio gây ra.

Bại liệt là bệnh hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, trong khi một số trường hợp nhiễm virus có thể tiến triển âm thầm nhưng vẫn có khả năng lây lan trong cộng đồng. Vì vậy, tiêm chủng vẫn là cách phòng bệnh chủ động và hiệu quả nhất.

Những lý do phụ huynh nên cho trẻ tiêm vắc xin IPV gồm:

• Giúp cơ thể tạo miễn dịch đặc hiệu chống lại virus bại liệt.
• Hạn chế nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nặng như liệt mềm cấp, yếu cơ hoặc tàn tật vĩnh viễn.
• Độ an toàn cao, vì đây là vắc xin bất hoạt, không chứa virus sống có khả năng nhân lên.
• Góp phần tạo miễn dịch cộng đồng, hạn chế nguy cơ virus quay trở lại và bùng phát dịch.

Trong bối cảnh giao lưu, đi lại giữa các quốc gia ngày càng phổ biến, việc trẻ được tiêm đủ mũi vắc xin bại liệt vẫn rất cần thiết để duy trì hàng rào bảo vệ lâu dài.

Ai nên tiêm vắc xin IPV?

Vắc xin IPV được ưu tiên sử dụng cho trẻ em trong chương trình tiêm chủng thường quy. Ngoài ra, một số người lớn chưa được tiêm đầy đủ hoặc có nguy cơ phơi nhiễm với virus bại liệt cũng có thể được chỉ định tiêm theo tư vấn y tế. 

Những đối tượng nên tiêm vắc xin IPV gồm:

• Trẻ nhỏ trong độ tuổi tiêm chủng: Đây là nhóm đối tượng quan trọng nhất cần được tiêm IPV đúng lịch để xây dựng miễn dịch sớm với virus bại liệt.
• Trẻ cần tiêm bù nếu bỏ lỡ lịch: Nếu trẻ chưa được tiêm đủ số mũi theo khuyến cáo, phụ huynh nên đưa trẻ đi tiêm bù càng sớm càng tốt để hoàn thiện miễn dịch.
• Một số trường hợp cần được bác sĩ tư vấn thêm: Những trẻ có bệnh nền, đang điều trị thuốc ảnh hưởng miễn dịch hoặc có tiền sử phản ứng sau tiêm cần được bác sĩ khám sàng lọc trước khi chỉ định lịch tiêm phù hợp.

Ngoài trẻ nhỏ, trong một số trường hợp đặc biệt như người chuẩn bị đến vùng có nguy cơ lưu hành virus bại liệt, bác sĩ cũng có thể cân nhắc tư vấn tiêm phòng nếu cần.

Tiêm vắc xin IPV ở đâu?

Phụ huynh nên cho trẻ tiêm vắc xin phòng bại liệt tại các cơ sở tiêm chủng uy tín, có quy trình khám sàng lọc, theo dõi sau tiêm và bảo quản vắc xin đúng tiêu chuẩn. Hiện nay, ngoài lịch tiêm phòng bại liệt, ba mẹ cũng có thể cân nhắc vắc xin 6 trong 1 cho trẻ. Đây là lựa chọn thuận tiện giúp phòng nhiều bệnh trong cùng một mũi tiêm, trong đó có bại liệt.

Vắc xin 6 trong 1 giúp trẻ được bảo vệ trước các bệnh như bạch hầu, ho gà, uốn ván, viêm gan B, Hib và bại liệt, đồng thời giúp giảm số mũi tiêm riêng lẻ trong những năm đầu đời.

Phụ huynh có thể đưa bé đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu để được tư vấn lịch tiêm phù hợp theo độ tuổi, bao gồm các gói vắc xin phối hợp cho trẻ. Tìm hiểu gói vắc xin 6 trong 1 cho trẻ tại Trung tâm Tiêm chủng Long Châu để giúp bé được bảo vệ sớm trước nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, trong đó có bệnh bại liệt.

Lịch tiêm phòng vắc xin bại liệt IPV

Lịch tiêm/uống phòng bại liệt tham khảo cho trẻ

Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Chương trình Tiêm chủng Mở rộng tại Việt Nam, lịch tiêm phòng vắc xin bại liệt hiện nay bao gồm sự kết hợp giữa vắc xin bại liệt đường uống (OPV) và vắc xin bại liệt bất hoạt (IPV).

Theo Chương trình Tiêm chủng Mở rộng tại Việt Nam, trẻ thường được phòng bại liệt theo lịch:

• 2 tháng tuổi: Uống OPV liều 1;
• 3 tháng tuổi: Uống OPV liều 2;
• 4 tháng tuổi: Uống OPV liều 3;
• 5 tháng tuổi: Tiêm 1 mũi IPV.

Tùy theo chương trình tiêm chủng hoặc loại vắc xin phối hợp sử dụng, lịch tiêm có thể có điều chỉnh phù hợp. Phụ huynh nên đưa trẻ đi tiêm đúng hẹn để được tư vấn lịch phù hợp.

Vì sao cần kết hợp cả IPV và OPV trong một số giai đoạn?

Việc sử dụng cả vắc xin OPV và IPV mang lại nhiều lợi ích trong việc phòng ngừa bệnh bại liệt:

• Vắc xin OPV (đường uống): Giúp tạo miễn dịch niêm mạc đường ruột, giảm khả năng đào thải virus bại liệt ra môi trường và cắt đứt chuỗi lây truyền. Đây là vắc xin quan trọng trong chiến dịch thanh toán bại liệt toàn cầu.
• Vắc xin IPV (tiêm): Giúp tạo miễn dịch dịch thể tốt, bảo vệ cơ thể khỏi nguy cơ mắc bệnh bại liệt thể liệt. Trong khi đó, OPV (đường uống) giúp tạo miễn dịch niêm mạc ruột tốt hơn, góp phần giảm sự nhân lên và đào thải virus qua đường tiêu hóa.

WHO khuyến cáo tất cả quốc gia đưa IPV vào chương trình tiêm chủng thường quy. Tùy theo chiến lược phòng chống bại liệt và tình hình dịch tễ, một số quốc gia có thể kết hợp IPV với OPV để tối ưu hiệu quả phòng bệnh và kiểm soát lây truyền.

Nhờ vào sự phát triển của y học và chương trình tiêm chủng toàn cầu, bệnh bại liệt đã bị loại trừ ở hầu hết các quốc gia. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu xóa sổ hoàn toàn căn bệnh này, mỗi bậc phụ huynh cần chủ động đưa trẻ đi tiêm phòng đầy đủ và đúng lịch, đảm bảo tương lai khỏe mạnh cho con em mình và cộng đồng.

Chăm sóc trẻ sau tiêm vắc xin IPV

Sau khi tiêm vắc xin IPV, trẻ có thể gặp một số phản ứng nhẹ như đau chỗ tiêm, quấy nhẹ hoặc sốt nhẹ. Phụ huynh nên theo dõi và chăm sóc đúng cách để trẻ dễ chịu hơn sau tiêm.

Sau tiêm, trẻ cần được theo dõi tại cơ sở tiêm chủng ít nhất 30 phút và tiếp tục quan sát tại nhà trong 24 - 48 giờ đầu. Trong thời gian này, ba mẹ nên cho trẻ nghỉ ngơi, bú mẹ hoặc ăn uống bình thường, uống đủ nước nếu trẻ lớn và mặc quần áo thoáng mát, thoải mái.

Một số biểu hiện thường gặp sau tiêm gồm sốt nhẹ, quấy khóc, bú kém, sưng đỏ hoặc đau tại vị trí tiêm. Đây thường là phản ứng thông thường và có thể tự cải thiện sau một thời gian ngắn. Tuy nhiên, phụ huynh không nên tự ý đắp lá, chườm nóng, xoa dầu hoặc bôi thuốc lên chỗ tiêm.

Nếu trẻ có các dấu hiệu bất thường như sốt cao khó hạ, li bì, bỏ bú, co giật, khó thở, tím tái hoặc sưng đỏ nhiều tại chỗ tiêm, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được kiểm tra và xử trí kịp thời.

Vắc xin IPV là một trong những biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất giúp bảo vệ trẻ khỏi bệnh bại liệt, đảm bảo sức khỏe lâu dài và góp phần vào mục tiêu loại trừ căn bệnh nguy hiểm này.

Một số câu hỏi thường gặp về vắc xin IPV

Vắc xin IPV có an toàn không?

IPV là vắc xin bất hoạt, tức virus trong vắc xin đã được làm mất khả năng gây bệnh. Vì vậy, đây là loại vắc xin được đánh giá có độ an toàn cao khi sử dụng đúng chỉ định.

Tiêm vắc xin IPV có sốt không?

Sau tiêm, một số trẻ có thể bị:

• Sốt nhẹ;
• Đau chỗ tiêm;
• Hơi quấy khóc hoặc mệt.

Đây thường là phản ứng thông thường sau tiêm và sẽ cải thiện sau 1 - 2 ngày.

Nếu trẻ lỡ lịch tiêm IPV thì phải làm sao?

Nếu trẻ bỏ lỡ lịch tiêm, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng càng sớm càng tốt để được tư vấn lịch tiêm bù phù hợp. Không nên tự ý bỏ qua mũi tiêm vì có thể làm gián đoạn miễn dịch bảo vệ.

IPV và OPV khác nhau như thế nào?

Mỗi loại có vai trò khác nhau trong chiến lược phòng bệnh bại liệt, và có thể được sử dụng kết hợp theo từng chương trình tiêm chủng.

• IPV: Dạng tiêm, là vắc xin bất hoạt.
• OPV: Dạng uống, là vắc xin sống giảm độc lực.

Trẻ tiêm 6 trong 1 có cần phòng bại liệt riêng không?

Điều này phụ thuộc vào lịch tiêm cụ thể và loại vắc xin trẻ đã sử dụng. Phụ huynh nên hỏi rõ cơ sở tiêm chủng để được tư vấn đầy đủ về thành phần bại liệt trong lịch tiêm của bé. Với tính an toàn cao và khả năng tạo miễn dịch mạnh mẽ, việc tiêm vắc xin IPV cho trẻ là điều cần thiết và được các tổ chức y tế khuyến cáo. Phụ huynh nên tuân thủ lịch tiêm chủng để đảm bảo trẻ được bảo vệ tối ưu, đồng thời góp phần xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh, không còn nguy cơ bùng phát bệnh bại liệt trong tương lai.

Ngoài ra nếu có điều kiện, ba mẹ có thể cân nhắc chọn sử dụng dịch vụ tiêm vắc xin phối hợp có chứa thành phần bại liệt cho trẻ như vắc xin 6 trong 1. Đây là lựa chọn thuận tiện hơn vì giúp giảm số mũi tiêm và bảo vệ nhiều bệnh cùng lúc. Hãy đưa bé đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu để tiêm vắc xin phối hợp, giúp phòng ngừa bại liệt cùng nhiều bệnh nguy hiểm khác như bạch hầu, ho gà, uốn ván, viêm gan B, Hib.

Vắc xin IPV là một biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa bệnh bại liệt, đặc biệt trong bối cảnh nguy cơ virus vẫn có thể xâm nhập nếu miễn dịch cộng đồng không được duy trì đầy đủ. Trẻ cần được tiêm chủng đúng lịch theo hướng dẫn của cơ quan y tế. Tùy từng chương trình tiêm chủng, IPV có thể được sử dụng đơn lẻ hoặc phối hợp với OPV hay các vắc xin phối hợp khác để tăng hiệu quả bảo vệ.

Xem thêm: 

Tiêm phòng mũi bại liệt có sốt không?

Vắc xin bại liệt có những loại nào?