U lympho không Hodgkin: Dấu hiệu, điều trị và tiên lượng sống

U lympho không Hodgkin là một trong những bệnh lý ác tính của hệ miễn dịch, có diễn tiến phức tạp và biểu hiện đa dạng, từ nổi hạch đơn thuần đến tổn thương nhiều cơ quan trong cơ thể. Do các triệu chứng ban đầu thường không đặc hiệu, nhiều người bệnh chỉ được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn tiến triển. Việc hiểu rõ bản chất bệnh, dấu hiệu cảnh báo và hướng điều trị đóng vai trò quan trọng trong tiên lượng và hiệu quả điều trị lâu dài.

U lympho không Hodgkin là gì?

U lympho không Hodgkin là một nhóm bệnh ung thư hạch ác tính xuất phát từ hệ thống lympho - thành phần quan trọng của hệ miễn dịch, bao gồm hạch bạch huyết, lách, tủy xương và các mô lympho phân bố khắp cơ thể. Bệnh xảy ra khi các tế bào lympho (chủ yếu là lympho B hoặc lympho T) tăng sinh bất thường, mất kiểm soát và không tuân theo cơ chế chết tế bào sinh lý, từ đó hình thành khối u.

Không giống như u lympho Hodgkin - vốn có đặc điểm mô bệnh học khá điển hình, u lympho không Hodgkin bao gồm nhiều thể bệnh khác nhau, với mức độ ác tính, tốc độ tiến triển và khả năng đáp ứng điều trị rất đa dạng. Bệnh có thể xuất hiện tại hạch bạch huyết (hạch cổ, nách, bẹn…) hoặc ngoài hạch như dạ dày, da, ruột, gan, phổi hay tủy xương.

U lympho không Hodgkin có thể gặp ở mọi lứa tuổi, kể cả trẻ em, tuy nhiên nguy cơ mắc bệnh tăng dần theo tuổi và thường gặp hơn ở người trung niên và cao tuổi. Dù là bệnh ung thư ác tính, nhiều thể u lympho không Hodgkin có khả năng điều trị hiệu quả và đạt lui bệnh lâu dài nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ.

Triệu chứng u lympho không Hodgkin thường gặp

Triệu chứng của u lympho không Hodgkin khá đa dạng và phụ thuộc vào vị trí khối u, thể bệnh cũng như giai đoạn tiến triển. Trong nhiều trường hợp, bệnh diễn tiến âm thầm và chỉ được phát hiện tình cờ qua thăm khám hoặc chẩn đoán hình ảnh.

Các triệu chứng u lympho không Hodgkin thường gặp bao gồm:

• Nổi hạch bạch huyết không đau: Đây là dấu hiệu phổ biến nhất. Hạch thường to dần, chắc, không đau, có thể xuất hiện ở cổ, thượng đòn, nách hoặc bẹn. Một số trường hợp hạch nằm sâu trong trung thất hoặc ổ bụng nên không sờ thấy được.
• Triệu chứng toàn thân: Bao gồm sốt kéo dài không rõ nguyên nhân, ra mồ hôi đêm nhiều và sụt cân nhanh trên 10% trọng lượng cơ thể trong vòng 6 tháng. Những biểu hiện này thường gợi ý bệnh có tính chất ác tính hoặc đã ở giai đoạn tiến triển.
• Biểu hiện chèn ép cơ quan: Khi hạch hoặc khối u phát triển lớn, người bệnh có thể gặp khó thở, phù mặt, vàng da, rối loạn tiêu hóa, ứ nước thận hoặc phù chi dưới do chèn ép mạch máu, đường mật, đường niệu hoặc ruột.
• Triệu chứng ngoài hạch: U lympho không Hodgkin có thể biểu hiện ngoài hạch như tổn thương da (mảng đỏ, nốt sần, khối u da), đau bụng, xuất huyết tiêu hóa, rối loạn thần kinh hoặc gan lách to.
• Thiếu máu và mệt mỏi kéo dài: Thiếu máu có thể xảy ra do u lympho thâm nhiễm tủy xương, tan máu tự miễn, cường lách hoặc do tác động của bệnh lý mạn tính, khiến người bệnh thường xuyên mệt mỏi, da xanh, giảm khả năng lao động.

Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ gây u lympho không Hodgkin

Cho đến nay, nguyên nhân chính xác gây u lympho không Hodgkin vẫn chưa được xác định rõ ràng. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu y khoa đã chỉ ra một số yếu tố nguy cơ có liên quan đến sự hình thành và phát triển của bệnh.

• Rối loạn hệ miễn dịch: Suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải (như HIV/AIDS), người sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài hoặc bệnh nhân sau ghép tạng có nguy cơ cao mắc u lympho không Hodgkin.
• Nhiễm virus và vi khuẩn mạn tính: Một số tác nhân nhiễm trùng được chứng minh có liên quan đến u lympho không Hodgkin, bao gồm virus Epstein-Barr (EBV), HIV, virus viêm gan B, viêm gan C, herpesvirus ở người và vi khuẩn HP (Helicobacter pylori).
• Yếu tố di truyền và tổn thương gen: Các biến đổi gen trong tế bào lympho có thể làm rối loạn quá trình tăng sinh và chết tế bào, từ đó thúc đẩy sự hình thành khối u. Người có tiền sử gia đình mắc ung thư hạch cũng được ghi nhận có nguy cơ cao hơn.
• Tiếp xúc với hóa chất độc hại và phóng xạ: Việc tiếp xúc lâu dài với thuốc trừ sâu, dioxin, hóa chất công nghiệp hoặc tia phóng xạ làm tăng nguy cơ tổn thương DNA và phát sinh ung thư, trong đó có u lympho không Hodgkin.
• Tuổi và giới tính: Nguy cơ mắc bệnh tăng theo tuổi, thường gặp ở người trên 60 tuổi và nam giới có tỷ lệ mắc cao hơn nữ giới.

Các loại u lympho không Hodgkin thường gặp hiện nay

U lympho không Hodgkin là một nhóm bệnh không đồng nhất, bao gồm nhiều thể bệnh khác nhau về nguồn gốc tế bào, mức độ ác tính và tiên lượng. Về cơ bản, bệnh được phân loại dựa trên loại tế bào lympho bị tổn thương, bao gồm hai nhóm chính là u lympho tế bào B và u lympho tế bào T.

U lympho không Hodgkin tế bào B

Đây là nhóm thường gặp nhất, chiếm khoảng 70 - 80% tổng số trường hợp. Bệnh khởi phát từ tế bào lympho B - loại tế bào có vai trò sản xuất kháng thể trong hệ miễn dịch. Các thể bệnh phổ biến có thể gặp như u lympho nang, u lympho tế bào B lớn lan tỏa, u lympho vùng rìa hoặc các thể u lympho tế bào B nguyên phát ở da. Nhóm này có mức độ tiến triển rất đa dạng, từ thể tiến triển chậm đến thể ác tính cao nhưng thường đáp ứng tốt với điều trị nếu được phát hiện kịp thời.

U lympho không Hodgkin tế bào T

U lympho tế bào T ít gặp hơn, chiếm khoảng 15 - 20% các trường hợp. Đây thường là các thể bệnh có xu hướng ác tính cao, tiến triển nhanh và phức tạp hơn. Một số thể u lympho tế bào T có thể biểu hiện chủ yếu ở da, gây tổn thương dạng mảng, sẩn hoặc khối u, nhưng cũng có thể lan đến hạch bạch huyết, máu và các cơ quan khác.

Các giai đoạn của u lympho không Hodgkin và ý nghĩa tiên lượng

U lympho không Hodgkin được phân giai đoạn dựa trên mức độ lan rộng của bệnh trong cơ thể. Việc xác định giai đoạn giúp bác sĩ đánh giá tiên lượng sống và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

• Giai đoạn I: Ung thư chỉ khu trú tại một vùng hạch bạch huyết hoặc một cơ quan ngoài hệ lympho, chưa lan sang các hạch khác. Ở giai đoạn này, khả năng điều trị thành công và lui bệnh lâu dài thường cao.
• Giai đoạn II: Ung thư xuất hiện ở từ hai vùng hạch bạch huyết trở lên nhưng vẫn nằm cùng một phía của cơ hoành, hoặc lan từ một cơ quan ngoài hạch sang các hạch lân cận. Tiên lượng ở giai đoạn này vẫn tương đối tốt nếu điều trị đúng phác đồ.
• Giai đoạn III: Tế bào ung thư đã lan sang các vùng hạch bạch huyết ở cả hai phía của cơ hoành. Bệnh được xem là tiến triển, cần điều trị toàn thân tích cực hơn.
• Giai đoạn IV: Ung thư đã di căn rộng, ảnh hưởng đến các cơ quan ngoài hệ lympho như tủy xương, gan, phổi hoặc nhiều cơ quan khác. Tuy nhiên, u lympho không Hodgkin giai đoạn muộn vẫn có khả năng kiểm soát và điều trị hiệu quả, đặc biệt với các tiến bộ trong hóa trị và liệu pháp miễn dịch hiện nay.

Tiên lượng bệnh không chỉ phụ thuộc vào giai đoạn mà còn liên quan đến tuổi người bệnh, thể bệnh mô học, tình trạng sức khỏe chung và khả năng đáp ứng điều trị. Vì vậy, các con số thống kê chỉ mang tính tham khảo, không phản ánh chính xác kết quả của từng cá nhân.

Các phương pháp điều trị u lympho không Hodgkin hiện nay

Việc điều trị u lympho không Hodgkin cần được cá thể hóa dựa trên thể bệnh, giai đoạn, tuổi và thể trạng người bệnh, bao gồm:

• Theo dõi chưa cần điều trị ngay: Một số thể u lympho tiến triển chậm có thể chưa cần can thiệp tức thì. Người bệnh được theo dõi sát và chỉ điều trị khi bệnh có dấu hiệu tiến triển.
• Hóa trị: Hóa trị là phương pháp nền tảng trong điều trị u lympho không Hodgkin. Thuốc hóa trị được sử dụng nhằm tiêu diệt tế bào ung thư trên toàn cơ thể và thường mang lại hiệu quả tốt, đặc biệt ở các thể bệnh nhạy cảm với hóa chất.
• Liệu pháp miễn dịch và sinh học: Liệu pháp miễn dịch sử dụng kháng thể đơn dòng hoặc các phương pháp điều trị nhắm trúng đích giúp hệ miễn dịch nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư. Đây là bước tiến quan trọng giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm tác dụng phụ so với hóa trị truyền thống.
• Xạ trị: Xạ trị có thể được chỉ định trong một số trường hợp bệnh khu trú, hoặc để kiểm soát triệu chứng do khối u chèn ép.
• Ghép tế bào gốc: Ghép tế bào gốc thường được cân nhắc ở những bệnh nhân tái phát hoặc kháng trị với điều trị ban đầu. Phương pháp này giúp tái tạo hệ tạo máu sau khi sử dụng hóa trị liều cao.

U lympho không Hodgkin có thể phòng ngừa không?

Hiện nay, do nguyên nhân gây bệnh chưa được xác định rõ ràng, u lympho không Hodgkin chưa có biện pháp phòng ngừa tuyệt đối. Tuy nhiên, một số biện pháp có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hỗ trợ phát hiện sớm:

• Hạn chế tiếp xúc với hóa chất độc hại, thuốc trừ sâu và tia phóng xạ; sử dụng đầy đủ trang bị bảo hộ khi làm việc trong môi trường nguy cơ cao.
• Duy trì lối sống lành mạnh, tăng cường vận động thể lực, ăn uống cân đối và hợp vệ sinh.
• Chủ động phòng ngừa các bệnh nhiễm virus có liên quan bằng cách tiêm phòng viêm gan B và thực hành an toàn trong sinh hoạt.
• Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc những người có yếu tố nguy cơ cao như suy giảm miễn dịch hoặc tiền sử gia đình mắc ung thư hạch.

U lympho không Hodgkin là một dạng ung thư hạch ác tính nhưng không đồng nghĩa với tiên lượng xấu nếu được phát hiện và điều trị đúng cách. Nhờ những tiến bộ trong hóa trị, liệu pháp miễn dịch và ghép tế bào gốc, nhiều người bệnh có thể kiểm soát bệnh lâu dài hoặc lui bệnh hoàn toàn. Việc hiểu đúng về u lympho không Hodgkin sẽ giúp người bệnh chủ động thăm khám sớm, tuân thủ điều trị và nâng cao chất lượng cuộc sống.