Trẻ sơ sinh thở khò khè như có đờm: Nguyên nhân, mức độ nguy hiểm và cách xử trí

Trẻ sơ sinh thở khò khè, phát ra âm thanh như có đờm trong cổ họng là tình trạng khiến nhiều bậc cha mẹ lo lắng. Không ít trường hợp đây chỉ là biểu hiện sinh lý thoáng qua, nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý cần được theo dõi và can thiệp kịp thời. Bài viết sau sẽ mang đến những thông tin y khoa cần thiết, giúp cha mẹ hiểu rõ nguyên nhân, biết cách xử trí và chăm sóc đúng cách khi trẻ sơ sinh thở khò khè.

Vì sao trẻ sơ sinh thở khò khè như có đờm?

Hệ hô hấp của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 2 tuổi chưa phát triển hoàn thiện về cấu trúc lẫn chức năng. Đường thở của trẻ hẹp, niêm mạc mỏng và dễ phù nề, trong khi khả năng khạc, tống xuất đờm gần như chưa có. Chính vì vậy, chỉ cần một tác nhân kích thích nhẹ cũng có thể khiến trẻ xuất hiện tình trạng thở khò khè như có đờm. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp nhất:

Hệ hô hấp non nớt, dễ tiết dịch

Ở trẻ sơ sinh, phế quản và tiểu phế quản có đường kính nhỏ, lớp cơ trơn phát triển chưa hoàn chỉnh. Khi bị kích thích bởi thời tiết lạnh, bụi bẩn hoặc vi sinh vật, niêm mạc đường thở dễ tăng tiết dịch nhầy. Lượng dịch này không được đào thải hiệu quả sẽ gây cản trở luồng khí, tạo nên âm thanh khò khè khi trẻ hít thở.

Trong nhiều trường hợp, cha mẹ nghe thấy tiếng thở nặng, rít nhẹ và có cảm giác như có đờm nhưng trẻ vẫn bú, ngủ và sinh hoạt bình thường.

Nhiễm trùng đường hô hấp

Nhiễm trùng đường hô hấp là nguyên nhân phổ biến hàng đầu khiến trẻ sơ sinh thở khò khè giống như có đờm. Các bệnh thường gặp bao gồm viêm mũi họng, viêm phế quản, viêm tiểu phế quản, viêm phổi hoặc cảm cúm do virus.

Khi nhiễm trùng xảy ra, cơ thể trẻ phản ứng bằng cách tăng tiết dịch nhầy để bảo vệ niêm mạc đường thở. Dịch tiết này kết hợp với tình trạng viêm, phù nề sẽ khiến đường thở bị hẹp lại, gây khó thở và phát ra tiếng khò khè.

Hen phế quản hoặc tăng phản ứng phế quản sớm

Hen phế quản không chỉ gặp ở trẻ lớn mà có thể xuất hiện sớm ngay từ giai đoạn sơ sinh, đặc biệt ở những trẻ có cơ địa dị ứng hoặc tiền sử gia đình mắc hen suyễn. Ở những trường hợp này, phế quản của trẻ rất nhạy cảm với các yếu tố như khói bụi, lông thú, phấn hoa hoặc thay đổi thời tiết.

Khi tiếp xúc với tác nhân kích thích, phế quản co thắt, niêm mạc sưng nề và tiết nhiều đờm hơn bình thường, dẫn đến hiện tượng trẻ thở khò khè, đôi khi kèm theo ho hoặc thở nhanh.

Trào ngược dạ dày thực quản

Trào ngược dạ dày thực quản là tình trạng sinh lý khá thường gặp ở trẻ sơ sinh do cơ thắt thực quản dưới chưa hoàn thiện. Khi trẻ bú quá no, nằm ngay sau ăn hoặc bú sai tư thế, sữa và dịch dạ dày có thể trào ngược lên thực quản, thậm chí xâm nhập đường thở.

Dịch trào ngược kích thích niêm mạc hô hấp, gây viêm nhẹ và tăng tiết đờm, khiến trẻ sơ sinh thở phát ra âm thanh khò khè, đặc biệt rõ ràng sau cữ bú hoặc khi trẻ nằm ngửa.

Dị vật đường thở hoặc bất thường bẩm sinh

Trong một số ít trường hợp, tiếng thở khò khè kéo dài có thể liên quan đến dị vật đường thở, mềm sụn thanh quản, hẹp khí quản bẩm sinh hoặc các bất thường giải phẫu khác. Những nguyên nhân này thường khiến trẻ khò khè liên tục, không cải thiện theo thời gian và cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám để chẩn đoán chính xác.

Trẻ sơ sinh xuất hiện tiếng thở khò khè như có đờm nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm của tình trạng trẻ sơ sinh thở phát ra tiếng khò khè giống như có đờm phụ thuộc vào nguyên nhân, thời gian kéo dài và các triệu chứng đi kèm. Trong nhiều trường hợp nhẹ, đây chỉ là phản ứng sinh lý tạm thời và có thể tự cải thiện khi trẻ lớn hơn.

Tuy nhiên, cha mẹ tuyệt đối không nên chủ quan nếu trẻ xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

• Trẻ thở nhanh, khó thở, rút lõm lồng ngực hoặc phập phồng cánh mũi.
• Môi, đầu ngón tay hoặc da trẻ có biểu hiện tím tái.
• Trẻ sốt cao, quấy khóc nhiều, bú kém hoặc bỏ bú.
• Ho kéo dài trên 2 tuần không cải thiện.
• Trẻ có tiền sử hen phế quản hoặc bệnh lý hô hấp mạn tính.

Những dấu hiệu này có thể cảnh báo tình trạng nhiễm trùng nặng hoặc suy hô hấp, cần được can thiệp y tế kịp thời để tránh biến chứng nguy hiểm.

Xử trí như thế nào khi trẻ sơ sinh thở khò khè?

Khi phát hiện trẻ có biểu hiện thở khò khè, cha mẹ cần giữ bình tĩnh, theo dõi kỹ tình trạng của con và áp dụng các biện pháp xử trí phù hợp.

• Đưa trẻ đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường: Việc thăm khám sớm giúp bác sĩ xác định chính xác nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh thở khò khè. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định nghe phổi, chụp X-quang, xét nghiệm hoặc theo dõi thêm để đưa ra chẩn đoán và phác đồ điều trị phù hợp. Cha mẹ cần tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc ho, thuốc long đờm hoặc kháng sinh cho trẻ khi chưa có chỉ định y khoa.
• Theo dõi và chăm sóc trẻ tại nhà đúng cách: Với những trường hợp nhẹ, trẻ vẫn bú tốt, không sốt và không khó thở, bác sĩ có thể hướng dẫn cha mẹ chăm sóc, theo dõi tại nhà. Việc chăm sóc đúng cách đóng vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ nhanh hồi phục và hạn chế bệnh tiến triển nặng hơn.

Hướng dẫn chăm sóc trẻ sơ sinh thở khò khè tại nhà

Bên cạnh việc dùng thuốc theo chỉ định (nếu có), cha mẹ có thể áp dụng các biện pháp hỗ trợ sau để cải thiện tình trạng hô hấp cho trẻ:

• Vệ sinh mũi họng cho trẻ đúng cách: Vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý NaCl 0,9% giúp làm loãng dịch nhầy, thông thoáng đường thở và hạn chế vi khuẩn phát triển. Cha mẹ nên nhỏ mũi cho trẻ 1 - 2 lần mỗi ngày hoặc khi thấy trẻ có nhiều dịch mũi.
• Giữ ấm và đảm bảo môi trường sống sạch sẽ: Giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng cổ, ngực và bàn chân, giúp hạn chế nguy cơ nhiễm lạnh làm nặng thêm tình trạng thở khò khè. Phòng ở của trẻ cần thông thoáng, tránh khói thuốc lá, bụi bẩn và các chất kích thích đường hô hấp.
• Cho trẻ bú đủ và đúng tư thế: Bú đủ lượng sữa phù hợp với độ tuổi giúp trẻ tăng cường sức đề kháng. Khi bú, nên giữ đầu trẻ cao hơn thân người để hạn chế trào ngược, từ đó giảm nguy cơ trẻ sơ sinh thở khò khè do dịch trào lên đường thở.
• Vỗ long đờm nhẹ nhàng: Cha mẹ có thể vỗ rung nhẹ lưng cho trẻ theo hướng dẫn của nhân viên y tế để hỗ trợ làm long đờm. Tuy nhiên, cần thực hiện đúng kỹ thuật, tránh vỗ mạnh gây tổn thương cho trẻ.

Trẻ sơ sinh thở khò khè như có đờm là tình trạng khá phổ biến nhưng không nên xem nhẹ. Hiểu đúng nguyên nhân, nhận biết sớm dấu hiệu nguy hiểm và chăm sóc trẻ khoa học sẽ giúp cha mẹ yên tâm hơn trong quá trình nuôi con. Nếu còn bất kỳ băn khoăn nào, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được tư vấn và theo dõi bởi bác sĩ chuyên khoa.