Trẻ sơ sinh đi phân xanh có sao không? Nguyên nhân và cách xử trí

Việc quan sát màu sắc và tính chất phân của trẻ là một trong những cách đơn giản giúp cha mẹ theo dõi tình trạng sức khỏe hệ tiêu hóa của con. Sự thay đổi màu sắc phân đôi khi chỉ là một hiện tượng sinh lý bình thường trong quá trình phát triển của bé.

Trẻ sơ sinh đi phân xanh có sao không?

Trong hầu hết các trường hợp, phân màu xanh ở trẻ sơ sinh là một hiện tượng sinh lý hoàn toàn bình thường và không đáng lo ngại. Sau khi sinh, trẻ thường đi ngoài phân su có màu xanh đen hoặc đen, đặc quánh, dính. Trong những ngày tiếp theo, khi phân su được thải dần và trẻ bắt đầu nhận sữa mẹ hoặc sữa công thức, màu phân sẽ chuyển tiếp, có thể từ đen sang nâu, xanh rồi vàng.

Tuy nhiên, phân của trẻ cũng có thể có màu xanh lá cây hoặc xanh rêu. Màu xanh thường liên quan đến sắc tố mật và quá trình chuyển hóa các sắc tố này trong đường ruột. Khi phân di chuyển tương đối nhanh qua ruột, sắc tố mật có thể chưa được chuyển hóa hoàn toàn, góp phần tạo nên màu xanh. Tuy nhiên, đây không phải là cơ chế duy nhất quyết định màu phân.
Nhiều bậc cha mẹ lần đầu có con thường rất lo lắng và đặt câu hỏi liệu trẻ sơ sinh đi phân xanh có sao không. Câu trả lời là nếu trẻ vẫn bú tốt, ngủ ngon, tăng cân đều và không có triệu chứng bất thường nào khác, thì đây không phải là vấn đề đáng ngại.

Nguyên nhân trẻ sơ sinh đi phân xanh

Có nhiều yếu tố có thể khiến phân của trẻ sơ sinh chuyển sang màu xanh. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp nhất:

• Sự thay đổi thành phần sữa mẹ trong cữ bú: Ở trẻ bú mẹ, thành phần sữa thay đổi trong suốt cữ bú. Sữa đầu thường chứa nhiều nước và đường lactose, ít chất béo. Nếu người mẹ vô tình đổi bên vú quá sớm, trẻ bú được nhiều sữa đầu, hàm lượng lactose cao đi vào ruột nhanh vượt quá ngưỡng dung nạp sinh lý của men lactase. Lượng lactose dư thừa này khi di chuyển xuống đại tràng sẽ bị vi khuẩn chí lên men kỵ khí, tạo ra hỗn hợp khí cùng các axit hữu cơ làm gia tăng nhu động ruột cục bộ. Hệ quả trực tiếp là phân có tính axit, biểu hiện lỏng, sủi bọt, kèm theo sắc xanh đặc trưng do sắc tố mật không kịp oxy hóa hoàn toàn.
• Sữa công thức bổ sung sắt: Nhiều loại sữa công thức được bổ sung sắt để phòng ngừa thiếu máu cho trẻ. Hệ tiêu hóa của bé có thể không hấp thu hết lượng sắt này, và phần sắt dư thừa được đào thải ra ngoài sẽ khiến phân có màu xanh đậm hoặc xanh đen.
• Nhạy cảm hoặc dị ứng thực phẩm: Khi trẻ có cơ địa nhạy cảm hoặc dị ứng với các protein lạ hoặc kháng nguyên thực phẩm (thường gặp nhất là đạm sữa bò, đậu nành, trứng...) mà mẹ tiêu thụ hoặc đối với đạm sữa bò nguyên thủy trong sữa công thức, hệ thống miễn dịch tại ruột sẽ kích hoạt phản ứng viêm niêm mạc. Khi đó, phân xanh có thể đi kèm với các dấu hiệu khác như nổi mẩn, quấy khóc, hoặc có chất nhầy trong phân.
• Nhiễm trùng đường tiêu hóa: Một số nhiễm trùng đường tiêu hóa có thể làm phân di chuyển nhanh hơn, khiến phân lỏng hoặc tiêu chảy và có thể có màu xanh. Trong trường hợp này, trẻ thường có thêm các triệu chứng như sốt, nôn ói, bú kém hoặc dấu hiệu mất nước.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số thuốc, thực phẩm chức năng, đặc biệt là các sản phẩm chứa sắt, có thể làm thay đổi màu phân. Khi nhận thấy phân đổi màu sau khi trẻ bắt đầu sử dụng một sản phẩm mới, cha mẹ nên kiểm tra thành phần và trao đổi với bác sĩ nếu cần.

Trẻ bú mẹ và bú sữa công thức đi phân xanh có gì khác nhau?

Sự khác biệt về nguồn dinh dưỡng có thể dẫn đến những đặc điểm riêng biệt của tình trạng phân xanh ở trẻ sơ sinh.

Ở trẻ bú mẹ, phân thường có màu vàng mù tạt, vàng xanh hoặc xanh; kết cấu có thể mềm, lỏng và đôi khi có các hạt nhỏ. Một số trẻ có thể đi phân xanh hoặc phân hơi sủi bọt. Nguyên nhân thường liên quan đến sự mất cân bằng giữa sữa đầu và sữa cuối hoặc do chế độ ăn của mẹ. Để khắc phục, mẹ nên cho bé bú cạn một bên vú trước khi chuyển sang bên còn lại, đảm bảo bé nhận được cả lớp sữa cuối giàu chất béo.

Ngược lại, ở trẻ dùng sữa công thức, phân thường có màu vàng nâu, nâu, vàng xanh hoặc xanh sẫm. Phân có thể đặc hơn so với trẻ bú mẹ. Đây là hiện tượng phổ biến do thành phần sắt được bổ sung trong sữa. Nếu trẻ vẫn khỏe mạnh và không có triệu chứng khó chịu nào khác, cha mẹ không cần quá lo lắng về màu phân này.

Khi nào phân xanh là dấu hiệu bất thường?

Mặc dù thường là lành tính, nhưng phân xanh có thể là một tín hiệu cảnh báo vấn đề sức khỏe nếu đi kèm các triệu chứng khác. Cha mẹ cần đặc biệt chú ý khi thấy con có những biểu hiện bất thường sau đây.

• Phân lỏng hơn so với thường ngày, số lần đi tiêu tăng: Ở trẻ bú mẹ, phân vốn có thể mềm hoặc lỏng nên không phải cứ phân lỏng là tiêu chảy. Tiêu chảy được nghĩ đến khi phân thay đổi rõ rệt về độ lỏng và tần suất so với thói quen bình thường của trẻ.
• Phân có nhiều chất nhầy hoặc lẫn máu: Đây có thể là dấu hiệu của một số vấn đề đường tiêu hóa như nhiễm trùng hoặc phản ứng với protein thực phẩm. Tuy nhiên, màu xanh đơn thuần không đủ để chẩn đoán nguyên nhân.
• Phân thay đổi kèm tổng trạng bất thường: Trẻ bú kém, nôn ói nhiều, sốt, lừ đừ, quấy khóc bất thường hoặc có dấu hiệu mất nước cần được đánh giá y tế.
• Bụng chướng căng hoặc trẻ có biểu hiện đau bụng rõ rệt: Đặc biệt cần lưu ý khi đi kèm nôn ói, bỏ bú, sốt hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Cha mẹ không nên chủ quan và cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ nhi khoa ngay lập tức nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào sau đây:

• Trẻ sốt cao từ 38°C trở lên.
• Phân lỏng tóe nước, đi tiêu liên tục nhiều lần trong ngày (tiêu chảy).
• Phân có lẫn chất nhầy hoặc vệt máu tươi.
• Trẻ có dấu hiệu mất nước: Tiểu ít hơn rõ rệt, số tã ướt giảm, miệng khô, thóp trũng, không có nước mắt khi khóc hoặc trở nên lừ đừ.
• Bé bỏ bú, ngủ li bì, khó đánh thức hoặc quấy khóc dữ dội, không thể dỗ nín.
• Bụng của trẻ bị chướng căng, sờ vào thấy cứng và bé tỏ ra đau đớn.
• Trẻ nôn dịch màu xanh lá cây: Đây là dấu hiệu cấp cứu ở trẻ sơ sinh, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.

Nhìn chung, phân xanh ở trẻ sơ sinh phần lớn là một hiện tượng sinh lý bình thường, phản ánh quá trình hoàn thiện của hệ tiêu hóa non nớt. Cha mẹ nên giữ bình tĩnh, quan sát các biểu hiện đi kèm và điều chỉnh chế độ dinh dưỡng, cách cho bú phù hợp. Tuy nhiên, đừng ngần ngại tìm kiếm sự tư vấn từ các chuyên gia y tế khi có bất kỳ lo lắng nào về sức khỏe của con, bởi sự chăm sóc cẩn trọng và kịp thời chính là nền tảng vững chắc nhất cho sự phát triển của trẻ.