Trẻ bị lồng ruột: Dấu hiệu nhận biết sớm và cách xử lý kịp thời

Trẻ bị lồng ruột là cấp cứu ngoại khoa nguy hiểm ở trẻ nhỏ. Tìm hiểu ngay các dấu hiệu cảnh báo, nguyên nhân và phương pháp điều trị để bảo vệ an toàn cho bé. 

Trẻ bị lồng ruột là gì? Có nguy hiểm không?

Lồng ruột là một tình trạng cấp cứu ngoại khoa thường gặp ở trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi. Hiện tượng trẻ bị lồng ruột xảy ra khi một đoạn ruột phía trên di chuyển và chui vào lòng của đoạn ruột kế tiếp phía dưới. Quá trình này giống như cách chúng ta thu gọn một chiếc kính viễn vọng hoặc các nếp gấp của rèm cửa.

Khi các đoạn ruột lồng vào nhau, các mạch máu nuôi dưỡng đoạn ruột đó bị thắt nghẹt, gây sưng nề, tắc nghẽn và cản trở sự lưu thông của thức ăn. Nếu không được phát hiện và xử lý trong thời gian "vàng", đoạn ruột bị lồng có thể bị hoại tử, dẫn đến thủng ruột, viêm phúc mạc và đe dọa trực tiếp đến tính mạng của trẻ.

Dấu hiệu nhận biết trẻ bị lồng ruột cha mẹ cần nằm lòng

Vì trẻ nhỏ chưa thể diễn đạt bằng lời, cha mẹ cần đặc biệt quan sát các biểu hiện lâm sàng để nhận diện sớm tình trạng trẻ bị lồng ruột:

• Cơn đau bụng khởi phát đột ngột: Trẻ đang chơi ngoan bỗng khóc thét dữ dội, co chân lên ngực vì đau. Cơn đau thường diễn ra từng đợt, mỗi đợt kéo dài 10 - 15 phút rồi trẻ có thể tạm yên lặng trước khi cơn đau tiếp theo quay lại.
• Nôn mửa: Lúc đầu trẻ nôn ra thức ăn, sau đó có thể nôn ra dịch mật màu vàng hoặc xanh.
• Đi ngoài phân nhầy máu: Đây là dấu hiệu điển hình của giai đoạn muộn. Phân của trẻ có màu đỏ sẫm như màu "thạch hoa quả" do niêm mạc ruột bị tổn thương và chảy máu.
• Thay đổi trạng thái tinh thần: Trẻ lờ đờ, mệt lả, da xanh tái hoặc rơi vào trạng thái sốc do đau và mất nước.
• Sờ thấy khối u ở bụng: Trong một số trường hợp, bác sĩ hoặc cha mẹ có thể sờ thấy một khối gồ lên, hình quả chuối dọc theo khung đại tràng của trẻ.

Nguyên nhân khiến trẻ bị lồng ruột

Hơn 90% các trường hợp trẻ bị lồng ruột là không rõ nguyên nhân (lồng ruột vô căn). Tuy nhiên, các chuyên gia y tế đã chỉ ra một số yếu tố liên quan:

• Sự mất cân đối về kích thước ruột: Ở trẻ nhỏ, đoạn cuối ruột non và đoạn đầu ruột già có sự chênh lệch lớn về kích thước và nhu động, tạo điều kiện cho ruột dễ bị lồng vào nhau.
• Viêm đường hô hấp hoặc tiêu hóa: Các hạch bạch huyết trong ổ bụng bị sưng to sau một đợt viêm họng hoặc tiêu chảy, đóng vai trò như một "điểm mồi" kéo đoạn ruột chui vào nhau.
• Dấu hiệu bất thường giải phẫu: Một số ít trẻ bị lồng ruột do có polyp ruột, túi thừa Meckel hoặc khối u lành tính làm thay đổi nhu động ruột bình thường.

Chẩn đoán trẻ bị lồng ruột tại bệnh viện

Khi nghi ngờ trẻ bị lồng ruột, bác sĩ sẽ thực hiện các quy trình chẩn đoán hình ảnh hiện đại để xác định chính xác:

• Siêu âm bụng: Đây là "tiêu chuẩn vàng" để chẩn đoán lồng ruột với độ chính xác gần 100%. Trên hình ảnh siêu âm, khối lồng xuất hiện với hình dạng "hình bia bắn" hoặc "hình giả thận" đặc trưng.
• Chụp X-quang bụng: Giúp kiểm tra xem có tình trạng tắc ruột hoặc thủng ruột hay không.
• Chụp CT Scan: Thường được chỉ định trong những trường hợp phức tạp hoặc nghi ngờ khối u gây lồng ruột.

Các phương pháp điều trị trẻ bị lồng ruột hiện nay

Tùy vào thời điểm trẻ được đưa đến bệnh viện, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp:

Tháo lồng bằng hơi (Không phẫu thuật)

Đây là phương pháp phổ biến và hiệu quả nhất cho các trường hợp đến sớm (trước 24 - 48 giờ). Bác sĩ sẽ đặt một ống nhỏ vào hậu môn của trẻ và bơm hơi vào đại tràng dưới áp lực kiểm soát. Áp lực của hơi sẽ đẩy đoạn ruột bị lồng trở lại vị trí cũ. Tỷ lệ thành công của phương pháp này đạt trên 90%.

Phẫu thuật tháo lồng

Bác sĩ sẽ chỉ định phẫu thuật trong các trường hợp:

• Tháo lồng bằng hơi thất bại.
• Trẻ đến muộn, ruột đã có dấu hiệu hoại tử hoặc thủng ruột.
• Lồng ruột tái phát nhiều lần do có nguyên nhân thực thể (polyp, túi thừa). Phẫu thuật có thể là mổ nội soi hoặc mổ mở tùy theo tình trạng của trẻ.

Chế độ chăm sóc sau khi trẻ tháo lồng ruột

Sau khi tháo lồng thành công, việc chăm sóc trẻ đóng vai trò quan trọng để ngăn ngừa tái phát:

• Theo dõi sát sao: Trẻ cần nằm viện theo dõi từ 24 - 48 giờ. Cha mẹ cần để ý xem trẻ có bị đau bụng lại, nôn hoặc đi ngoài ra máu không.
• Chế độ ăn uống: Lúc đầu trẻ cần nhịn ăn để ruột nghỉ ngơi. Sau đó, bắt đầu cho trẻ uống nước, ăn cháo loãng hoặc bú mẹ từ ít đến nhiều.
• Vệ sinh và nghỉ ngơi: Giữ vệ sinh sạch sẽ cho trẻ, tránh các hoạt động chạy nhảy quá mức trong tuần đầu tiên sau điều trị.

Khi nào cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay lập tức?

Thời gian là "vàng" đối với trẻ bị lồng ruột. Đừng chần chừ nếu thấy bé có một trong các dấu hiệu:

• Khóc thét, ưỡn người vì đau bụng từng đợt không rõ nguyên nhân.
• Bỏ bú, nôn trớ liên tục dịch vàng xanh.
• Đi ngoài ra máu hoặc nhầy hồng.
• Trẻ lờ đờ, ngủ lịm, sờ vào người thấy da lạnh tái.

Việc thăm khám sớm không chỉ giúp trẻ tránh được một cuộc phẫu thuật đau đớn mà còn bảo vệ vẹn toàn chức năng tiêu hóa của bé về sau.

Trẻ bị lồng ruột là một bệnh lý nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu được phát hiện sớm. Cha mẹ hãy luôn nhạy bén với những thay đổi dù là nhỏ nhất trong tiếng khóc và thói quen sinh hoạt của con.