Toxocara cati là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa giun đũa mèo

Nhiều trường hợp nhiễm Toxocara không có triệu chứng rõ ràng nên dễ bị bỏ qua. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, ấu trùng giun có thể di chuyển đến gan, phổi, mắt hoặc hiếm gặp hơn là hệ thần kinh và gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Hiểu đúng Toxocara cati là gì, lây qua đâu và phòng ngừa thế nào sẽ giúp gia đình, đặc biệt là những nhà có nuôi mèo, chủ động bảo vệ sức khỏe tốt hơn.

Toxocara cati là gì? Giun đũa mèo có nguy hiểm không?

Toxocara cati là một loại giun đũa thường ký sinh trong ruột mèo, đặc biệt hay gặp ở mèo con hoặc mèo không được tẩy giun định kỳ. Khi mèo nhiễm giun, trứng giun có thể được thải ra ngoài qua phân. Sau một thời gian phát triển trong đất, cát hoặc môi trường xung quanh, trứng giun có khả năng gây nhiễm nếu vô tình đi vào đường tiêu hóa.

Vậy Toxocara cati có nguy hiểm không? Câu trả lời là có thể nguy hiểm trong một số trường hợp, nhưng không phải ai nhiễm cũng có biểu hiện nặng. Khi người vô tình nuốt phải trứng giun, ấu trùng được giải phóng trong đường tiêu hóa. Khác với ở mèo, ấu trùng không phát triển thành giun trưởng thành trong ruột người mà có thể di chuyển đến nhiều cơ quan khác nhau. Tình trạng này thường được gọi là bệnh ấu trùng giun đũa chó/mèo.

Theo CDC, nhiều người nhiễm Toxocara có thể không có triệu chứng. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể xuất hiện sốt, ho, đau bụng hoặc hiếm hơn có thể ảnh hưởng đến mắt. Vì vậy, điều quan trọng không phải là quá lo lắng khi nuôi mèo, mà là biết cách chăm sóc thú cưng, giữ vệ sinh môi trường và đi khám khi có dấu hiệu bất thường.

Toxocara cati lây sang người bằng cách nào?

Toxocara cati không lây sang người chỉ vì bạn ôm, vuốt ve hay sống chung với mèo. Con đường lây nhiễm chính là qua đường tiêu hóa, tức là người vô tình nuốt phải trứng giun đã phát triển trong môi trường bị nhiễm phân mèo như đất, cát, tay bẩn hoặc thực phẩm nhiễm bẩn.

Trứng giun có thể bám vào đất, cát, rau sống hoặc trái cây bị nhiễm bẩn, tay trẻ em hoặc các vật dụng quanh khu vực mèo đi vệ sinh. Nếu không rửa tay trước khi ăn, sau khi dọn phân mèo hoặc sau khi làm vườn, nguy cơ đưa trứng giun vào miệng sẽ tăng lên. Đây cũng là lý do bệnh thường được nhắc đến nhiều ở trẻ nhỏ và người thường xuyên tiếp xúc với đất, cát, chó mèo.

Trẻ em dễ nhiễm hơn do thói quen chơi đất, cát

Trẻ nhỏ thường thích chơi ở sân vườn, bãi cát, công viên hoặc những khu vực có đất trống. Trong lúc chơi, trẻ có thể đưa tay lên miệng, cắn móng tay hoặc ăn uống khi tay chưa sạch. Nếu đất hoặc cát bị ô nhiễm bởi phân chó mèo chứa trứng Toxocara, các trứng này sau khi phát triển ngoài môi trường có thể tồn tại trong thời gian dài và trở thành nguồn lây nhiễm cho người.

Vì vậy, với gia đình có trẻ nhỏ, việc giữ khu vui chơi sạch sẽ, không để trẻ tiếp xúc với phân chó mèo và tập thói quen rửa tay bằng xà phòng sau khi chơi ngoài trời và trước khi ăn.

Nuôi mèo nhưng không tẩy giun định kỳ

Mèo con, mèo thả rông hoặc mèo săn bắt chuột, chim, côn trùng có nguy cơ nhiễm giun cao hơn. Nếu mèo không được tẩy giun định kỳ, trứng giun có thể tiếp tục được thải ra môi trường qua phân. MSD Veterinary Manual ghi nhận Toxocara cati là tác nhân có khả năng lây từ động vật sang người, và chó mèo nên được điều trị dự phòng giun theo khuyến cáo thú y.

Điều này không có nghĩa là không nên nuôi mèo. Ngược lại, nếu mèo được chăm sóc đúng cách, tẩy giun đều đặn, dọn khay vệ sinh thường xuyên và người nuôi giữ vệ sinh tay tốt, nguy cơ lây nhiễm có thể giảm đáng kể.

Dấu hiệu nhiễm Toxocara cati ở người cần chú ý

Đến đây bạn đã biết Toxocara cati là gì và lây sang người bằng cách nào. Vậy khi nhiễm giun đũa mèo, cơ thể có biểu hiện ra sao? Trên thực tế, nhiều trường hợp không có triệu chứng, trong khi một số người có thể xuất hiện các dấu hiệu tùy thuộc vào mức độ nhiễm và vị trí ấu trùng di chuyển trong cơ thể.

Triệu chứng toàn thân

Một số người có thể xuất hiện sốt nhẹ kéo dài, mệt mỏi, chán ăn, đau bụng, nổi mẩn ngứa, ho, khò khè hoặc khó chịu trong người. Tuy nhiên, những triệu chứng này không đặc hiệu và có thể gặp trong nhiều bệnh lý khác nên dễ bị bỏ qua.

Trong một số trường hợp, ấu trùng di chuyển qua gan hoặc phổi có thể gây biểu hiện như đau vùng bụng, ho kéo dài, thở khò khè hoặc cảm giác mệt mỏi dai dẳng. Sốt, phát ban, triệu chứng hô hấp và tổn thương mắt là các biểu hiện đã được ghi nhận.

Biểu hiện ở mắt

Toxocara cati cũng có thể liên quan đến gây tổn thương tại võng mạc hoặc các cấu trúc khác của mắt, dù không phải là tình huống phổ biến ở tất cả người nhiễm. Người bệnh có thể thấy nhìn mờ, đau mắt, đỏ mắt, lé mắt, nhìn thấy đốm bay hoặc giảm thị lực một bên.

Đây là nhóm dấu hiệu cần được chú ý đặc biệt. Nếu có bất kỳ biểu hiện bất thường nào về mắt, nhất là ở trẻ em, người bệnh nên đi khám chuyên khoa sớm. Việc chậm trễ trong chẩn đoán và điều trị có thể làm tăng nguy cơ suy giảm thị lực kéo dài hoặc mất thị lực ở mắt bị ảnh hưởng.

Trường hợp không có triệu chứng

Nhiều người nhiễm Toxocara cati không có triệu chứng rõ ràng và chỉ phát hiện khi làm xét nghiệm vì lý do khác. Tuy nhiên, không nên tự kết luận mình mắc bệnh chỉ dựa vào ngứa da, mệt mỏi hoặc một kết quả xét nghiệm đơn lẻ. Bác sĩ cần đánh giá kết hợp giữa triệu chứng, tiền sử tiếp xúc chó mèo, hoặc môi trường có nguy cơ, thói quen sinh hoạt và các xét nghiệm phù hợp.

Chẩn đoán và điều trị Toxocara cati như thế nào?

Việc chẩn đoán nhiễm Toxocara cati không chỉ dựa vào một dấu hiệu riêng lẻ. Bác sĩ thường sẽ hỏi người bệnh về thói quen tiếp xúc với chó mèo, việc dọn phân thú cưng, thói quen ăn rau sống, làm vườn, chơi đất cát hoặc các triệu chứng đang gặp phải.

Sau đó, người bệnh có thể được chỉ định xét nghiệm máu, xét nghiệm kháng thể với Toxocara, công thức máu hoặc một số kiểm tra khác tùy tình trạng. Nếu có biểu hiện ở mắt, bác sĩ có thể chỉ định khám mắt chuyên sâu để đánh giá mức độ tổn thương.

Quyết định điều trị phụ thuộc vào biểu hiện lâm sàng, cơ quan bị ảnh hưởng và đánh giá của bác sĩ. Không phải mọi trường hợp có kháng thể dương tính đều cần điều trị bằng thuốc. Một số thuốc diệt ký sinh trùng như albendazole hoặc mebendazole có thể được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ. Với trường hợp nặng hoặc có tổn thương mắt, người bệnh có thể cần thêm thuốc chống viêm hoặc các biện pháp điều trị chuyên khoa. CDC và MSD đều ghi nhận bệnh có thể được điều trị bằng thuốc, nhưng người bệnh không nên tự mua thuốc tẩy giun liều cao hoặc dùng thuốc kéo dài khi chưa có chỉ định y tế.

Cách phòng ngừa nhiễm Toxocara cati cho gia đình nuôi mèo

Phòng ngừa Toxocara cati không quá phức tạp, nhưng cần duy trì đều đặn trong sinh hoạt hằng ngày. Trước hết, hãy rửa tay bằng xà phòng sau khi dọn phân mèo, làm vườn, tiếp xúc với đất cát hoặc chơi với thú cưng. Trẻ nhỏ cần được nhắc rửa tay trước khi ăn và không đưa tay bẩn lên miệng.

Gia đình nuôi mèo nên tẩy giun cho mèo theo lịch của bác sĩ thú y, đặc biệt là mèo con và mèo thường xuyên ra ngoài. Khay vệ sinh của mèo cần được dọn hằng ngày, phân mèo nên được xử lý kín, tránh để lâu trong nhà hoặc ngoài sân. Không nên để mèo phóng uế ở khu vực trẻ chơi.

Ngoài ra, nên rửa sạch rau sống, trái cây trước khi ăn, ăn chín uống sôi và che chắn hộp cát hoặc sân chơi của trẻ nếu khu vực đó có nguy cơ bị chó mèo phóng uế. Với người làm vườn, nên mang găng tay khi tiếp xúc với đất và rửa tay kỹ sau khi làm xong.

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam về bệnh ấu trùng giun đũa chó/mèo, bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi và có biểu hiện từ nhẹ đến nặng ở các cơ quan như phổi, mắt, gan, thần kinh. Các biện pháp vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường và quản lý thú cưng đúng cách là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ nhiễm bệnh.

Toxocara cati là giun đũa mèo có thể lây sang người qua đường tiêu hóa khi chúng ta nuốt phải trứng giun đã phát triển trong đất, cát hoặc môi trường bị ô nhiễm bởi phân mèo. Bệnh có thể không gây triệu chứng, nhưng cũng có trường hợp ảnh hưởng đến gan, phổi, mắt hoặc thần kinh. Giữ vệ sinh tay, dọn phân mèo đúng cách, tẩy giun thú cưng định kỳ và đi khám khi có dấu hiệu nghi ngờ là những cách quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình. Người dân không nên tự chẩn đoán bệnh chỉ dựa trên các triệu chứng không đặc hiệu như ngứa da hoặc mệt mỏi kéo dài.