Thiếu máu nhưng không thiếu sắt: Nguyên nhân và cách nhận biết

Thiếu máu là tình trạng khá phổ biến, nhưng không phải ai cũng hiểu đúng bản chất của nó. Trên thực tế, thiếu máu nhưng không thiếu sắt lại là tình trạng gặp không ít ở người trưởng thành, người cao tuổi và cả người trẻ có bệnh lý nền. Tiêm chủng Long Châu sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về tình trạng này.

Thiếu máu nhưng không thiếu sắt là gì? Vì sao nhiều người dễ nhầm lẫn?

Khi nhắc đến thiếu máu, phần lớn mọi người đều nghĩ ngay đến thiếu sắt. Chính suy nghĩ này khiến không ít trường hợp bị chẩn đoán chậm hoặc điều trị sai hướng. Trên thực tế, thiếu máu nhưng không thiếu sắt là một tình trạng khá phổ biến, đặc biệt ở người trưởng thành, người cao tuổi và những người có bệnh nền mãn tính.

Thiếu máu là tình trạng cơ thể không có đủ hồng cầu hoặc hemoglobin để vận chuyển oxy đi nuôi các mô. Trong khi đó, sắt chỉ là một trong nhiều yếu tố cần thiết để tạo hồng cầu. Điều này có nghĩa là bạn hoàn toàn có thể bị thiếu máu dù lượng sắt trong máu vẫn nằm trong giới hạn bình thường.

Điểm nguy hiểm của thiếu máu nhưng không thiếu sắt nằm ở chỗ các triệu chứng thường không quá rầm rộ. Người bệnh có thể chỉ thấy mệt mỏi nhẹ, hoa mắt thoáng qua, da xanh hơn bình thường và cho rằng đó là do làm việc quá sức hoặc thiếu ngủ. Chính sự chủ quan này khiến bệnh âm thầm tiến triển trong thời gian dài.

Một lý do khác khiến nhiều người nhầm lẫn là vì thói quen tự ý bổ sung sắt khi thấy mệt. Với những trường hợp thiếu máu do nguyên nhân khác, việc uống thêm sắt không những không cải thiện triệu chứng mà còn có thể gây táo bón, buồn nôn, thậm chí tăng gánh nặng cho gan.

Các nguyên nhân phổ biến gây thiếu máu nhưng không thiếu sắt

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến thiếu máu nhưng không thiếu sắt, trong đó một số nguyên nhân thường gặp lại dễ bị bỏ sót trong thực hành hàng ngày.

Nhóm nguyên nhân đầu tiên là thiếu các vi chất khác ngoài sắt. Vitamin B12 và acid folic đóng vai trò quan trọng trong quá trình tạo hồng cầu. Khi thiếu hai chất này, tủy xương vẫn hoạt động nhưng tạo ra các hồng cầu bất thường, kém hiệu quả. Trường hợp này thường gặp ở người ăn chay trường, người có bệnh lý dạ dày – ruột hoặc người lớn tuổi hấp thu kém.

Nguyên nhân tiếp theo là thiếu máu do bệnh mạn tính. Các bệnh như viêm khớp dạng thấp, bệnh thận mạn, bệnh gan, lao, ung thư có thể gây rối loạn quá trình sản xuất hồng cầu. Ở nhóm này, xét nghiệm sắt thường vẫn bình thường hoặc chỉ giảm nhẹ, nhưng hemoglobin lại thấp kéo dài, hình thành thiếu máu nhưng không thiếu sắt điển hình.

Tan máu cũng là một nguyên nhân quan trọng. Khi hồng cầu bị phá hủy sớm hơn bình thường, cơ thể không kịp bù đắp số lượng đã mất. Tan máu có thể do bệnh di truyền, bệnh tự miễn hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc. Trong các trường hợp này, bổ sung sắt đơn thuần gần như không mang lại lợi ích.

Ngoài ra, rối loạn tủy xương như suy tủy, loạn sản tủy cũng có thể gây thiếu máu kéo dài. Đây là nhóm nguyên nhân nghiêm trọng hơn, đòi hỏi theo dõi và điều trị chuyên sâu.

Việc xác định đúng nguyên nhân giúp phân biệt rõ thiếu máu nhưng không thiếu sắt với thiếu máu do thiếu sắt thông thường, từ đó lựa chọn hướng điều trị phù hợp và an toàn.

Dấu hiệu nhận biết sớm thiếu máu nhưng không thiếu sắt

Các triệu chứng của thiếu máu nhưng không thiếu sắt thường tiến triển âm thầm và dễ bị nhầm với mệt mỏi sinh lý. Tuy nhiên, nếu chú ý kỹ, người bệnh vẫn có thể nhận ra một số dấu hiệu đặc trưng.

Triệu chứng thường gặp nhất là mệt mỏi kéo dài, cảm giác uể oải dù đã nghỉ ngơi. Người bệnh có thể thấy giảm khả năng tập trung, hay quên, làm việc chậm chạp hơn trước. Đây là hậu quả trực tiếp của việc các mô không được cung cấp đủ oxy.

Hướng chẩn đoán và điều trị thiếu máu nhưng không thiếu sắt hiệu quả

Chẩn đoán thiếu máu nhưng không thiếu sắt không thể chỉ dựa vào cảm giác chủ quan. Xét nghiệm máu đóng vai trò then chốt trong việc xác định tình trạng này. Ngoài hemoglobin và số lượng hồng cầu, bác sĩ thường chỉ định thêm ferritin, sắt huyết thanh, vitamin B12, acid folic và một số chỉ số chuyên sâu khác.

Da và niêm mạc nhợt nhạt cũng là dấu hiệu khá điển hình. Tuy không xanh xao rõ như thiếu sắt nặng, nhưng nếu so sánh với trước đó, bạn có thể nhận thấy da kém hồng hào, môi nhạt màu hơn.

Một số người bị thiếu máu nhưng không thiếu sắt còn gặp tình trạng chóng mặt, hoa mắt khi thay đổi tư thế, đặc biệt là khi đứng lên đột ngột. Tim có thể đập nhanh hơn để bù đắp lượng oxy thiếu hụt, gây cảm giác hồi hộp nhẹ.

Ở những trường hợp liên quan đến thiếu vitamin B12, người bệnh có thể kèm theo tê bì tay chân, cảm giác kim châm hoặc yếu cơ nhẹ. Đây là dấu hiệu gợi ý quan trọng giúp phân biệt với thiếu máu do thiếu sắt.

Điểm đáng lưu ý là các triệu chứng này thường không xuất hiện đơn lẻ mà tiến triển từ từ theo thời gian. Chính vì vậy, nếu tình trạng mệt mỏi kéo dài không rõ nguyên nhân, việc xét nghiệm máu tổng quát là rất cần thiết để phát hiện sớm thiếu máu nhưng không thiếu sắt.

Trong nhiều trường hợp, kết quả cho thấy hemoglobin giảm nhưng ferritin vẫn trong giới hạn bình thường. Đây chính là dấu hiệu gợi ý mạnh cho thiếu máu nhưng không thiếu sắt. Tùy vào nghi ngờ nguyên nhân, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm về chức năng gan, thận hoặc tủy xương.

Về điều trị, nguyên tắc quan trọng nhất là xử lý đúng nguyên nhân. Nếu thiếu máu do thiếu vitamin B12 hoặc acid folic, việc bổ sung đúng loại vi chất sẽ giúp cải thiện rõ rệt tình trạng sức khỏe. Với thiếu máu do bệnh mạn tính, điều trị bệnh nền đóng vai trò quyết định.

Trong trường hợp tan máu hoặc rối loạn tủy xương, người bệnh cần được theo dõi và điều trị chuyên khoa. Việc tự ý uống sắt trong các trường hợp này không mang lại lợi ích rõ ràng và có thể gây tác dụng phụ không mong muốn.

Bên cạnh điều trị y tế, chế độ ăn uống và sinh hoạt cũng góp phần hỗ trợ phục hồi. Người bị thiếu máu nhưng không thiếu sắt nên duy trì chế độ ăn cân đối, đủ đạm, vitamin và khoáng chất, đồng thời ngủ đủ giấc và hạn chế căng thẳng kéo dài.

Quan trọng hơn hết, khi có dấu hiệu nghi ngờ thiếu máu, bạn nên đi kiểm tra sớm thay vì tự ý bổ sung sắt. Hiểu đúng và điều trị đúng thiếu máu nhưng không thiếu sắt không chỉ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống mà còn phòng tránh được nhiều biến chứng về lâu dài. Hy vọng bài viết của Tiêm chủng Long Châu có ích với bạn.