Thiếu máu hồng cầu nhỏ nhược sắc: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Thiếu máu hồng cầu nhỏ nhược sắc là một tình trạng huyết học khá phổ biến, có thể gặp ở nhiều đối tượng khác nhau, từ trẻ em, phụ nữ mang thai đến người trưởng thành. Bệnh không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn làm giảm chất lượng cuộc sống nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Thiếu máu hồng cầu nhỏ nhược sắc là gì?

Thiếu máu hồng cầu nhỏ nhược sắc là tình trạng thiếu máu trong đó các hồng cầu có kích thước nhỏ hơn bình thường và màu nhạt do hàm lượng hemoglobin (Hb) trong mỗi hồng cầu giảm. Trên xét nghiệm máu, tình trạng này thường được nhận biết qua các chỉ số như MCV thấp (hồng cầu nhỏ) và MCH, MCHC giảm (hồng cầu nhược sắc).

Nguyên nhân phổ biến nhất gây thiếu máu hồng cầu nhỏ nhược sắc là thiếu sắt, khiến cơ thể không tổng hợp đủ hemoglobin để vận chuyển oxy. Ngoài ra, tình trạng này cũng có thể liên quan đến bệnh lý mạn tính, rối loạn hấp thu, hoặc các bệnh di truyền về máu như thalassemia.

Thiếu máu hồng cầu nhỏ nhược sắc làm giảm khả năng vận chuyển oxy đến các cơ quan, từ đó gây ra các triệu chứng như mệt mỏi, chóng mặt, da xanh xao, giảm tập trung. Việc phát hiện sớm thông qua xét nghiệm và xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp điều trị hiệu quả và hạn chế biến chứng lâu dài.

Nguyên nhân gây thiếu máu hồng cầu nhỏ nhược sắc

Nguyên nhân gây thiếu máu hồng cầu nhỏ nhược sắc khá đa dạng, trong đó phổ biến nhất là các yếu tố làm giảm khả năng tạo hemoglobin hoặc ảnh hưởng đến quá trình hình thành hồng cầu. Cụ thể gồm:

Thiếu sắt

Đây là nguyên nhân thường gặp nhất gây thiếu máu hồng cầu nhỏ nhược sắc. Thiếu sắt có thể xuất phát từ chế độ ăn uống không đủ sắt, mất máu kéo dài (rong kinh, xuất huyết tiêu hóa), nhu cầu sắt tăng cao (phụ nữ mang thai, trẻ đang lớn) hoặc rối loạn hấp thu sắt ở đường tiêu hóa.

Bệnh thalassemia (tan máu bẩm sinh)

Thalassemia là bệnh di truyền làm rối loạn tổng hợp hemoglobin, khiến hồng cầu nhỏ, nhạt màu và dễ vỡ. Người mắc thể nhẹ có thể chỉ thiếu máu nhẹ, nhưng xét nghiệm máu vẫn cho thấy đặc điểm hồng cầu nhỏ nhược sắc rõ rệt.

Thiếu máu do bệnh mạn tính

Các bệnh viêm mạn tính, nhiễm trùng kéo dài, bệnh thận, bệnh tự miễn hoặc ung thư có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa sắt và quá trình tạo hồng cầu, từ đó gây thiếu máu hồng cầu nhỏ nhược sắc hoặc thiếu máu hỗn hợp.

Rối loạn hấp thu sắt

Những người mắc bệnh đường ruột (viêm ruột, celiac), đã phẫu thuật dạ dày - ruột hoặc dùng thuốc ảnh hưởng đến hấp thu sắt có nguy cơ cao bị thiếu máu hồng cầu nhỏ nhược sắc dù chế độ ăn không thiếu sắt.

Ngộ độc chì hoặc rối loạn chuyển hóa hiếm gặp

Một số trường hợp hiếm, ngộ độc chì hoặc các rối loạn chuyển hóa porphyrin cũng có thể làm giảm tổng hợp hemoglobin, dẫn đến tình trạng thiếu máu hồng cầu nhỏ nhược sắc.

Việc xác định chính xác nguyên nhân gây thiếu máu hồng cầu nhỏ nhược sắc cần dựa trên xét nghiệm máu và đánh giá lâm sàng, từ đó có hướng điều trị phù hợp và hiệu quả.

Dấu hiệu nhận biết

Dấu hiệu thiếu máu hồng cầu nhỏ nhược sắc thường tiến triển âm thầm, dễ bị bỏ qua ở giai đoạn đầu. Các biểu hiện có thể khác nhau tùy mức độ thiếu máu và nguyên nhân gây bệnh, nhưng thường gặp gồm:

• Mệt mỏi, uể oải kéo dài: Người bệnh dễ cảm thấy kiệt sức, giảm khả năng tập trung, làm việc kém hiệu quả dù không hoạt động nặng.
• Da xanh xao, niêm mạc nhợt nhạt: Da, môi, lợi và lòng bàn tay nhạt màu hơn bình thường do lượng hemoglobin trong máu giảm.
• Chóng mặt, hoa mắt, đau đầu: Đặc biệt khi đứng lên đột ngột hoặc vận động, do não không được cung cấp đủ oxy.
• Tim đập nhanh, khó thở: Xuất hiện rõ hơn khi gắng sức, leo cầu thang hoặc vận động nhẹ.
• Tay chân lạnh, dễ hồi hộp: Cơ thể phải tăng nhịp tim để bù đắp tình trạng thiếu oxy.

Ngoài ra, tùy nguyên nhân, người bệnh có thể gặp thêm các dấu hiệu đặc trưng:

• Thiếu sắt: Rụng tóc, móng tay giòn, móng lõm hình thìa, thèm ăn đồ lạ (đất, đá…).
• Thalassemia: Thiếu máu kéo dài từ nhỏ, có thể kèm vàng da nhẹ hoặc gan lách to.

Khi có các dấu hiệu nghi ngờ thiếu máu hồng cầu nhỏ nhược sắc, người bệnh nên đi xét nghiệm máu sớm để xác định nguyên nhân và điều trị kịp thời, tránh biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài.

Cách điều trị

Điều trị thiếu máu hồng cầu nhỏ nhược sắc cần dựa trên nguyên nhân cụ thể, mức độ thiếu máu và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Việc điều trị đúng hướng không chỉ giúp cải thiện triệu chứng mà còn ngăn ngừa tái phát và biến chứng lâu dài.

Bổ sung sắt khi thiếu máu do thiếu sắt

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây thiếu máu hồng cầu nhỏ nhược sắc. Người bệnh thường được chỉ định uống sắt theo liều phù hợp, kết hợp vitamin C để tăng hấp thu. Thời gian bổ sung sắt có thể kéo dài vài tháng, ngay cả khi các triệu chứng đã cải thiện, nhằm tái tạo đầy đủ lượng sắt dự trữ trong cơ thể. Đồng thời, cần tìm và điều trị nguyên nhân gây mất sắt như rong kinh, xuất huyết tiêu hóa.

Điều chỉnh chế độ ăn uống

Tăng cường thực phẩm giàu sắt và vi chất tạo máu như thịt đỏ, gan, trứng, hải sản, rau xanh đậm, các loại đậu. Hạn chế uống trà, cà phê ngay sau bữa ăn vì làm giảm hấp thu sắt. Với trẻ em và phụ nữ mang thai, chế độ dinh dưỡng cần được theo dõi kỹ hơn.

Điều trị theo nguyên nhân bệnh lý

• Thalassemia: Không tự ý bổ sung sắt nếu không thiếu sắt. Điều trị chủ yếu là theo dõi định kỳ, truyền máu khi cần và dùng thuốc thải sắt theo chỉ định bác sĩ.
• Bệnh mạn tính, viêm nhiễm kéo dài: Cần điều trị bệnh nền để cải thiện tình trạng thiếu máu.
• Thiếu vitamin B6 hoặc rối loạn chuyển hóa: Bổ sung vitamin theo chỉ định.

Truyền máu trong trường hợp nặng

Khi thiếu máu nặng gây ảnh hưởng đến tim mạch, hô hấp hoặc đe dọa tính mạng, người bệnh có thể cần truyền máu để ổn định tình trạng trước khi điều trị lâu dài.

Theo dõi và tái khám định kỳ

Xét nghiệm máu định kỳ giúp đánh giá hiệu quả điều trị và điều chỉnh phác đồ kịp thời. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc kéo dài khi chưa có chỉ định y tế.

Điều trị thiếu máu hồng cầu nhỏ nhược sắc cần cá thể hóa theo từng nguyên nhân cụ thể. Phát hiện sớm, tuân thủ điều trị và duy trì lối sống lành mạnh sẽ giúp cải thiện sức khỏe và chất lượng cuộc sống rõ rệt.

Nhiều người chỉ tình cờ phát hiện thiếu máu hồng cầu nhỏ nhược sắc khi đi xét nghiệm máu định kỳ mà chưa hiểu rõ mức độ ảnh hưởng của tình trạng này.