Thận ứ nước độ 1: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và cách điều trị

Thận ứ nước là một trong những bất thường thường gặp khi siêu âm ổ bụng, đặc biệt ở người có sỏi tiết niệu, nhiễm trùng đường tiểu hoặc phụ nữ mang thai. Trong đó, thận ứ nước độ 1 dễ bị bỏ qua vì ít triệu chứng rõ rệt, nhiều trường hợp chỉ phát hiện tình cờ. Tuy nhiên, nếu không kiểm soát tốt nguyên nhân gốc rễ, tình trạng này có thể tiến triển thành các độ nặng hơn, dẫn đến suy giảm chức năng thận vĩnh viễn.

Tổng quan về tình trạng thận ứ nước độ 1

Thận ứ nước độ 1 là giai đoạn khởi đầu và nhẹ nhất trong thang phân loại tổn thương hệ tiết niệu. Tình trạng này xảy ra khi bể thận có dấu hiệu giãn nhẹ (thường từ 5 - 10mm hoặc dưới 15mm tùy tiêu chuẩn chẩn đoán) do dòng nước tiểu từ thận xuống bàng quang bị cản trở một phần hoặc thoát đi chậm hơn bình thường.

Về đặc điểm lâm sàng:

Cấu trúc thận: Ở giai đoạn này, chỉ có bể thận bị giãn. Các đài thận và đặc biệt là nhu mô thận (phần thực hiện chức năng lọc máu) vẫn chưa bị tác động, chưa có dấu hiệu teo mỏng hay tổn thương cấu trúc.
Khả năng hồi phục: Thận có khả năng hồi phục hoàn toàn nếu nguyên nhân gây tắc nghẽn được loại bỏ sớm. Nhiều trường hợp thận ứ nước độ 1 được coi là sinh lý, chẳng hạn như ở phụ nữ mang thai (do tử cung chèn ép) hoặc do tình trạng buồn tiểu quá mức tại thời điểm siêu âm, có thể tự cải thiện mà không cần can thiệp y khoa chuyên sâu.

Mặc dù thường không gây nguy hiểm ngay lập tức, thận ứ nước độ 1 vẫn tiềm ẩn các rủi ro nếu không được kiểm soát. Chính vì thế việc theo dõi định kỳ qua siêu âm và xét nghiệm chức năng thận là vô cùng quan trọng để kiểm soát tình hình và can thiệp đúng lúc.

*Thận ứ nước độ 1 vẫn sẽ tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nếu không được kiểm soát tốt*

Nguyên nhân gây thận ứ nước độ 1

Thận ứ nước độ 1 xảy ra khi có tắc nghẽn một phần dòng nước tiểu ở bất kỳ vị trí nào từ thận đến niệu đạo, dẫn đến áp lực ngược dòng làm giãn bể thận.

Nguyên nhân thường gặp

Các nguyên nhân phổ biến gây thận ứ nước độ 1 bao gồm:

Sỏi thận hoặc sỏi niệu quản: Sỏi nhỏ kẹt ở niệu quản gây tắc nhẹ.
Viêm đường tiết niệu: Viêm bàng quang, viêm niệu quản làm co thắt.
Phì đại lành tính tuyến tiền liệt ở nam giới lớn tuổi.
U xơ tử cung, u chèn ép niệu quản ở nữ giới.
Thai kỳ: Thai nhi lớn chèn ép niệu quản (thường gặp ở tam cá nguyệt thứ ba, hay bên phải).
Bất thường bẩm sinh: Hẹp niệu quản - bể thận ở trẻ em.

*Viêm đường tiết niệu là một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến thận ứ nước độ 1*

Cơ chế bệnh sinh

Quá trình hình thành thận ứ nước độ 1 diễn ra như sau: Tắc nghẽn làm nước tiểu không thoát xuống bàng quang kịp. Áp lực tăng dần trong đài - bể thận. Bể thận giãn nhẹ để chứa nước tiểu ứ đọng. Nếu tắc kéo dài, áp lực cao hơn sẽ làm mỏng nhu mô thận, giảm chức năng lọc.

Triệu chứng thận ứ nước độ 1

Các triệu chứng thận ứ nước độ 1 thường rất mờ nhạt. Đa số bệnh nhân chỉ phát hiện ra tình trạng này một cách tình cờ thông qua siêu âm kiểm tra sức khỏe định kỳ.

Triệu chứng thường gặp

Khi thận bị giãn đến mức gây áp lực lên bao thận hoặc kích thích đường tiết niệu, người bệnh có thể cảm nhận:

Cảm giác tại vùng hông lưng: Đau âm ỉ hoặc có cảm giác tức nặng, khó chịu ở vùng thắt lưng (thường chỉ ở một bên thận bị ảnh hưởng). Cảm giác này có thể tăng lên khi thay đổi tư thế hoặc nằm nghiêng về bên tổn thương.
Thay đổi thói quen tiểu tiện: Nếu có kèm theo kích thích hoặc nhiễm trùng nhẹ, người bệnh sẽ thấy tiểu buốt, tiểu rắt hoặc nước tiểu đục hơn bình thường.
Mệt mỏi nhẹ: Đôi khi cơ thể có cảm giác uể oải không rõ nguyên nhân do áp lực tại hệ tiết niệu.

*Tiểu buốt và tiểu rắt có thể là dấu hiệu cảnh báo thận ứ nước độ 1*

Trường hợp không triệu chứng

Đây là tình trạng thường gặp nhất ở giai đoạn độ 1, đặc biệt trong các nhóm đối tượng:

Phụ nữ mang thai: Do tử cung lớn dần chèn ép cơ học vào niệu quản, đây thường là hiện tượng sinh lý và sẽ biến mất sau khi sinh.
Trẻ em: Thường là do các dị tật bẩm sinh nhẹ ở đường tiết niệu, phát hiện chủ yếu qua tầm soát định kỳ hoặc siêu âm thai nhi.
Tắc nghẽn tạm thời: Do sỏi nhỏ đang di chuyển hoặc do bàng quang quá đầy tại thời điểm thăm khám.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm

Dù thận ứ nước độ 1 là nhẹ, nhưng nếu xuất hiện các triệu chứng sau, chứng tỏ bệnh đã có biến chứng hoặc tiến triển nặng:

Cơn đau quặn thận: Đau dữ dội, quằn quại từ vùng sau lưng lan xuống vùng bẹn.
Tiểu máu: Nước tiểu có màu hồng hoặc đỏ nhạt.
Sốt cao, rét run: Dấu hiệu của nhiễm trùng thận cấp tính.

Chẩn đoán và điều trị thận ứ nước độ 1

Việc chẩn đoán và điều trị thận ứ nước độ 1 tập trung vào tìm nguyên nhân và ngăn tiến triển.

Chẩn đoán

Bác sĩ sẽ phối hợp các kỹ thuật cận lâm sàng để có cái nhìn toàn diện về hệ tiết niệu:

Siêu âm hệ tiết niệu: Phương pháp đầu tay, đơn giản, phát hiện giãn bể thận độ 1 chính xác.
Xét nghiệm nước tiểu: Tìm nhiễm trùng, máu, tinh thể sỏi.
Xét nghiệm máu: Đánh giá chức năng thận (creatinin, ure).
CT hoặc MRI tiết niệu: Chỉ định khi nghi ngờ nguyên nhân phức tạp như u hoặc sỏi lớn.

*Xét nghiệm nước tiểu là một trong các phương pháp hỗ trợ chẩn đoán thận ứ nước độ 1*

Điều trị

Điều trị thận ứ nước độ 1 chủ yếu bảo tồn và xử lý nguyên nhân:

Theo dõi định kỳ: Nếu không triệu chứng và nguyên nhân sinh lý (như thai kỳ), siêu âm lại sau 3 - 6 tháng.
Điều trị nguyên nhân:
- Tán sỏi ngoài cơ thể hoặc nội soi lấy sỏi nếu do sỏi.
- Kháng sinh nếu nhiễm trùng đường tiết niệu.
- Thuốc giãn cơ trơn niệu quản hỗ trợ đẩy sỏi nhỏ.
- Phẫu thuật: Hiếm khi chỉ định ở độ 1, thường khi tắc nghẽn kéo dài hoặc nguyên nhân giải phẫu.

Hầu hết trường hợp độ 1 đáp ứng tốt, thận trở về bình thường sau khi loại bỏ tắc nghẽn.

Phòng ngừa và theo dõi thận ứ nước độ 1

Phòng ngừa thận ứ nước độ 1 tập trung vào bảo vệ đường tiết niệu và phát hiện sớm.

Biện pháp phòng ngừa

Các thói quen đơn giản giúp giảm nguy cơ mắc thận ứ nước độ 1 có thể kể đến như:

Uống đủ nước (2 - 2,5 lít/ngày) để pha loãng nước tiểu, ngăn hình thành sỏi.
Không nhịn tiểu lâu, đi tiểu ngay khi có nhu cầu.
Điều trị sớm nhiễm trùng đường tiểu, sỏi thận nhỏ.
Phụ nữ mang thai siêu âm định kỳ để theo dõi thận.

*Uống đủ nước mỗi ngày giúp giảm nguy cơ mắc thận ứ nước độ 1*

Theo dõi

Sau khi phát hiện thận ứ nước độ 1, bạn nên:

Siêu âm lại sau 3 - 6 tháng để đánh giá tiến triển.
Xét nghiệm chức năng thận định kỳ nếu có nguy cơ cao.
Thay đổi lối sống: Ăn nhạt, giảm đạm động vật nếu có sỏi.

Thận ứ nước độ 1 là giai đoạn sớm và có khả năng hồi phục cao nếu được phát hiện và xử lý kịp thời. Tuy chưa nguy hiểm ngay lập tức nhưng người bệnh không nên chủ quan, cần tuân thủ theo dõi định kỳ và điều trị triệt để nguyên nhân để ngăn ngừa biến chứng lâu dài như suy thận mạn hoặc nhiễm trùng nặng. Nếu bạn được chẩn đoán thận ứ nước độ 1 qua siêu âm, hãy đến chuyên khoa Tiết niệu để được tư vấn cụ thể, tránh tự ý dùng thuốc hoặc bỏ qua theo dõi. Sức khỏe thận là nền tảng cho chất lượng cuộc sống lâu dài.