Tăng trương lực cơ ở trẻ sơ sinh: Dấu hiệu nhận biết và cách xử trí an toàn

Tăng trương lực cơ ở trẻ sơ sinh là tình trạng cơ của bé luôn trong trạng thái co cứng quá mức so với bình thường. Khi gặp tình trạng này, tay chân bé có thể gồng cứng, khó duỗi thẳng. Việc phát hiện sớm và can thiệp đúng cách sẽ giúp hạn chế biến chứng và hỗ trợ bé phát triển tốt hơn.

Tăng trương lực cơ ở trẻ sơ sinh là gì? Có nguy hiểm không?

Trương lực cơ là mức độ co nhẹ, tự nhiên của cơ khi cơ thể ở trạng thái nghỉ. Ở trẻ sơ sinh, trương lực cơ thường cao hơn người lớn một chút, đặc biệt trong những tháng đầu đời, do hệ thần kinh chưa hoàn thiện hoàn toàn. Tuy nhiên, nếu mức độ co cứng quá mức, kéo dài và ảnh hưởng đến vận động, đó có thể là tăng trương lực cơ ở trẻ sơ sinh.

Tình trạng này xảy ra khi hệ thần kinh trung ương (não và tủy sống) điều khiển cơ bị rối loạn. Các tín hiệu từ não truyền xuống cơ không được điều chỉnh đúng cách, khiến cơ luôn trong trạng thái “gồng”, khó thả lỏng.

Phân biệt tăng trương lực cơ sinh lý và bệnh lý:

• Sinh lý: Trẻ sơ sinh dưới 3 tháng có xu hướng nắm tay chặt, co chân, tư thế giống bào thai. Đây là hiện tượng bình thường.
• Bệnh lý: Nếu sau 3 - 4 tháng, bé vẫn gồng cứng quá mức, khó duỗi tay chân, thường xuyên ưỡn cổ, khó bế, khó thay tã… thì cần được thăm khám.

Trong một số trường hợp, tăng trương lực cơ ở trẻ sơ sinh có thể liên quan đến thiếu oxy não khi sinh, sinh non, xuất huyết não hoặc các rối loạn thần kinh như bại não. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều nghiêm trọng. Có những bé chỉ bị nhẹ và cải thiện tốt khi tập vật lý trị liệu sớm.

Điều quan trọng là ba mẹ không nên tự chẩn đoán mà cần theo dõi kỹ các biểu hiện của con.

Dấu hiệu nhận biết tăng trương lực cơ ở trẻ sơ sinh ba mẹ không nên bỏ qua

Việc nhận biết sớm tăng trương lực cơ ở trẻ sơ sinh giúp can thiệp kịp thời và hạn chế ảnh hưởng đến sự phát triển vận động sau này.

Tay chân gồng cứng, khó duỗi

Khi thay tã hoặc mặc quần áo, ba mẹ thấy bé:

• Khó duỗi thẳng tay chân.
• Nắm chặt bàn tay, khó mở ra.
• Đạp chân mạnh, co rút liên tục.

Nếu động tác duỗi gặp nhiều lực cản bất thường, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo.

Bé hay ưỡn người, ngửa cổ ra sau

Một biểu hiện điển hình của tăng trương lực cơ ở trẻ sơ sinh là bé thường xuyên:

• Ứỡn cong lưng khi bế.
• Ngửa cổ cứng ra sau.
• Không giữ được tư thế thoải mái.

Tình trạng này nếu kéo dài có thể ảnh hưởng đến khả năng lẫy, ngồi sau này.

Chậm đạt các mốc vận động

Trẻ bình thường sẽ:

• 3 tháng: Biết ngẩng đầu tốt.
• 4 - 5 tháng: Lẫy.
• 6 - 7 tháng: Ngồi có hỗ trợ.

Nếu bé có dấu hiệu gồng cứng và chậm các mốc trên, ba mẹ nên đưa bé đi khám chuyên khoa thần kinh nhi hoặc phục hồi chức năng.

Phản xạ bất thường

Trẻ bị tăng trương lực cơ ở trẻ sơ sinh có thể có phản xạ:

• Giật mình mạnh.
• Phản xạ Moro quá mức.
• Co cứng khi có kích thích nhẹ.

Những biểu hiện này cần được bác sĩ đánh giá cụ thể để phân biệt với phản xạ sinh lý bình thường.

Nguyên nhân gây tăng trương lực cơ ở trẻ sơ sinh

Không phải mọi trường hợp tăng trương lực cơ ở trẻ sơ sinh đều có cùng nguyên nhân. Dưới đây là một số yếu tố thường gặp:

• Thiếu oxy não khi sinh: Trong quá trình chuyển dạ khó, ngạt sau sinh, dây rốn quấn cổ… bé có thể bị thiếu oxy. Não thiếu oxy sẽ ảnh hưởng đến vùng kiểm soát vận động, gây tăng trương lực cơ.
• Sinh non, nhẹ cân: Trẻ sinh non có hệ thần kinh chưa hoàn thiện. Một số bé có thể gặp rối loạn điều hòa trương lực cơ trong những tháng đầu đời.
• Xuất huyết não hoặc tổn thương thần kinh: Đây là nguyên nhân nghiêm trọng hơn, thường gặp ở trẻ sinh non hoặc có chấn thương khi sinh.
• Rối loạn thần kinh bẩm sinh: Một số bệnh lý thần kinh như bại não thể co cứng có biểu hiện sớm bằng tăng trương lực cơ ở trẻ sơ sinh.

Tuy nhiên, ba mẹ cũng cần biết rằng có những trường hợp tăng trương lực nhẹ, không do tổn thương não, và có thể cải thiện dần khi bé lớn lên nếu được hỗ trợ đúng cách.

Cách xử trí và chăm sóc trẻ bị tăng trương lực cơ ở trẻ sơ sinh

Khi nghi ngờ tăng trương lực cơ ở trẻ sơ sinh, ba mẹ nên đưa bé đi khám càng sớm càng tốt. Bác sĩ có thể chỉ định siêu âm não, MRI hoặc đánh giá phát triển thần kinh để xác định nguyên nhân.

Vật lý trị liệu sớm

Đây là phương pháp quan trọng nhất. Các bài tập giúp:

• Giãn cơ.
• Tăng độ linh hoạt.
• Hỗ trợ bé đạt các mốc vận động.

Ba mẹ sẽ được hướng dẫn tập cho bé mỗi ngày tại nhà. Việc kiên trì tập luyện có thể cải thiện rõ rệt tình trạng tăng trương lực cơ ở trẻ sơ sinh.

Massage đúng cách

Massage nhẹ nhàng giúp cơ thư giãn, tăng tuần hoàn máu. Tuy nhiên:

• Không nên tự ý bẻ, nắn mạnh.
• Không nghe theo các phương pháp dân gian chưa kiểm chứng.

Hãy tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi thực hiện.

Theo dõi sát các mốc phát triển

Ba mẹ nên:

• Ghi lại sự tiến bộ của bé mỗi tháng.
• Tái khám đúng hẹn.
• Báo ngay cho bác sĩ nếu bé có biểu hiện co giật, lơ mơ, bú kém.

Hỗ trợ tâm lý cho gia đình

Khi nghe chẩn đoán liên quan đến thần kinh, nhiều ba mẹ rất lo lắng. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp tăng trương lực cơ ở trẻ sơ sinh đều dẫn đến biến chứng nặng. Điều quan trọng là phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.

Tăng trương lực cơ ở trẻ sơ sinh không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng cũng không nên xem nhẹ. Việc theo dõi sát sao những biểu hiện bất thường trong những tháng đầu đời sẽ giúp ba mẹ phát hiện sớm và can thiệp đúng thời điểm. Nếu con có dấu hiệu gồng cứng, khó duỗi tay chân, hay ưỡn người hoặc chậm vận động, hãy đưa bé đi khám chuyên khoa càng sớm càng tốt. Sự kiên trì tập luyện, chăm sóc đúng cách và đồng hành của gia đình chính là chìa khóa giúp bé phát triển khỏe mạnh, bắt kịp bạn bè cùng trang lứa.