Tăng tiểu cầu có phải là ung thư máu? Nguyên nhân và cách nhận biết

Tăng tiểu cầu có phải bị ung thư máu là câu hỏi khiến nhiều người không khỏi lo lắng khi vô tình phát hiện chỉ số tiểu cầu cao hơn bình thường trong kết quả xét nghiệm. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ tăng tiểu cầu là gì, những nguyên nhân thường gặp, mức độ nguy hiểm cũng như mối liên hệ giữa tăng tiểu cầu và ung thư máu, từ đó có cái nhìn đúng đắn và chủ động hơn trong việc theo dõi, chăm sóc sức khỏe.

Tăng tiểu cầu có phải là ung thư máu không?

Việc tăng tiểu cầu có phải là ung thư máu hay không phụ thuộc vào loại tăng tiểu cầu mà người bệnh mắc phải. Cụ thể:

• Tăng tiểu cầu tiên phát theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các bệnh lý thuộc nhóm tăng sinh tủy đều được xếp vào ung thư máu. Tăng tiểu cầu tiên phát là một dạng rối loạn huyết học ác tính, còn được gọi là u tăng sinh tủy, trong đó tủy xương sản xuất tiểu cầu một cách liên tục và mất kiểm soát.
• Tăng tiểu cầu thứ phát thì không phải là ung thư máu, bởi đây chỉ là phản ứng tạm thời của cơ thể trước một nguyên nhân hay bệnh lý khác.

Dù thuộc trường hợp nào, người bệnh cũng không nên quá hoang mang. Tăng tiểu cầu tiên phát thường tiến triển chậm, nhiều người vẫn duy trì thể trạng tốt và chỉ cần áp dụng các biện pháp điều trị phù hợp, nhẹ nhàng. Thậm chí, không ít trường hợp có thể kiểm soát bệnh và sống khỏe mạnh ổn định trong thời gian dài.

Tăng tiểu cầu là gì?

Tiểu cầu đóng vai trò quan trọng trong quá trình đông cầm máu của cơ thể. Khi thành mạch bị tổn thương, các tiểu cầu sẽ nhanh chóng kết dính và tập hợp lại với nhau để tạo thành cục máu đông, giúp ngăn chặn tình trạng chảy máu. Tuy nhiên, nếu cục máu đông hình thành ngay trong lòng mạch, hay còn gọi là huyết khối, có thể gây thuyên tắc mạch và dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như nhồi máu não, tắc mạch phổi, tắc mạch chi hoặc tắc mạch tạng.

Tăng tiểu cầu là tình trạng số lượng tiểu cầu trong máu tăng cao hơn mức bình thường. Ở người khỏe mạnh, chỉ số tiểu cầu thường dao động trong khoảng 150.000 - 450.000 tiểu cầu trên mỗi microlit máu. Khi số lượng tiểu cầu vượt quá 450.000/µl máu, đây được xem là tình trạng tăng tiểu cầu và cần được theo dõi, đánh giá nguyên nhân cụ thể.

Tăng tiểu cầu được chia thành hai dạng chính, bao gồm:

• Tăng tiểu cầu nguyên phát: Đây là một bệnh lý huyết học ác tính, xảy ra do sự tăng sinh mất kiểm soát của các tế bào mẫu tiểu cầu (những tế bào “mẹ” tạo ra tiểu cầu) trong tủy xương. Tủy xương là nơi sản xuất hầu hết các tế bào máu của cơ thể, trong đó có tiểu cầu. Khi cơ chế tạo máu bị rối loạn, tủy xương sẽ sản xuất quá nhiều tiểu cầu bất thường, dẫn đến tình trạng tăng tiểu cầu kéo dài.
• Tăng tiểu cầu thứ phát: Đây là tình trạng tiểu cầu tăng cao do cơ thể phản ứng lại với một nguyên nhân hoặc bệnh lý tiềm ẩn như nhiễm trùng, viêm, chấn thương, phẫu thuật hoặc các yếu tố khác. Trong trường hợp này, số lượng tiểu cầu tăng lên mang tính đáp ứng và thường chỉ là tạm thời, sẽ giảm dần khi nguyên nhân nền được điều trị hoặc cải thiện.

Nguyên nhân chính gây tăng tiểu cầu

Tăng tiểu cầu có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến nhất bao gồm:

Tăng tiểu cầu nguyên phát (vô căn)

Nguyên nhân chủ yếu là do rối loạn chức năng tủy xương, khiến quá trình tạo tiểu cầu diễn ra quá mức so với bình thường. Yếu tố di truyền và các đột biến gen được cho là có vai trò quan trọng trong sự hình thành và phát triển của tình trạng này.

Tăng tiểu cầu thứ phát

Đây là dạng thường gặp hơn, xảy ra khi cơ thể phản ứng lại với các yếu tố hoặc bệnh lý bên ngoài ảnh hưởng đến quá trình sản xuất tiểu cầu, chẳng hạn như:

• Nhiễm trùng hoặc viêm: Các bệnh nhiễm trùng cấp hoặc mạn tính có thể kích thích tủy xương tăng sản xuất tiểu cầu.
• Thiếu máu: Đặc biệt là thiếu máu do thiếu sắt, có thể khiến tủy xương tăng sinh tiểu cầu để bù trừ.
• Ung thư: Một số loại ung thư, nhất là ung thư liên quan đến tủy xương hoặc hệ bạch huyết, có thể gây tăng tiểu cầu.
• Phẫu thuật hoặc chấn thương lớn: Sau can thiệp phẫu thuật hoặc chấn thương nghiêm trọng, cơ thể thường tăng sản xuất tiểu cầu nhằm hạn chế nguy cơ chảy máu.
• Các bệnh viêm mạn tính: Những bệnh lý như viêm khớp dạng thấp, bệnh viêm ruột hay một số rối loạn về máu có thể làm nồng độ tiểu cầu tăng cao.

Bệnh tăng tiểu cầu có nguy hiểm không?

Bệnh tăng tiểu cầu được đánh giá là nguy hiểm hơn khi thuộc dạng tiên phát, do nguy cơ xảy ra biến chứng cao hơn so với tăng tiểu cầu thứ phát. Tăng tiểu cầu tiên phát có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng người bệnh, bao gồm:

• Đột quỵ: Khi cục máu đông hình thành trong các động mạch cung cấp máu cho não, nguy cơ đột quỵ sẽ tăng cao.
• Nhồi máu cơ tim: Mặc dù ít gặp hơn, cục máu đông có thể xuất hiện trong động mạch vành, gây tắc nghẽn dòng máu nuôi tim và dẫn đến đau tim.
• Thuyên tắc phổi: Cục máu đông di chuyển và mắc kẹt tại động mạch hoặc tĩnh mạch phổi, gây cản trở lưu thông máu và ảnh hưởng nghiêm trọng đến hô hấp.
• Tiến triển thành ung thư máu: Trong một số ít trường hợp (dưới 5%), tăng tiểu cầu tiên phát có thể chuyển thành bệnh bạch cầu dòng tủy cấp - một dạng ung thư tiến triển nhanh hoặc tiến triển thành đa hồng cầu, xơ tủy.
• Biến chứng thai kỳ: Ở phụ nữ mang thai, nếu bệnh không được kiểm soát tốt, tăng tiểu cầu tiên phát có thể làm tăng nguy cơ sảy thai và gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm khác cho cả mẹ và thai nhi.

Tóm lai, tăng tiểu cầu có phải là ung thư máu hay không còn phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Trong khi tăng tiểu cầu thứ phát thường là lành tính và có thể cải thiện khi điều trị nguyên nhân nền, tăng tiểu cầu tiên phát lại thuộc nhóm bệnh lý huyết học ác tính và cần được theo dõi, điều trị lâu dài. Vì vậy, khi phát hiện chỉ số tiểu cầu tăng cao, người bệnh không nên chủ quan cũng không quá hoang mang, mà cần thăm khám chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác và có hướng xử trí phù hợp.