Tán sỏi qua da là gì? Quy trình, ưu điểm và rủi ro

Khi các phương pháp điều trị sỏi thận thông thường không còn hiệu quả với những viên sỏi lớn và phức tạp, y học hiện đại mang đến một lựa chọn tối ưu hơn. Kỹ thuật tán sỏi qua da không chỉ giúp giải quyết triệt để sỏi mà còn giảm thiểu đau đớn và rút ngắn thời gian nằm viện cho người bệnh.

Tán sỏi qua da là gì?

Tán sỏi qua da (Percutaneous Nephrolithotomy - PCNL) là một phương pháp phẫu thuật ít xâm lấn được sử dụng để loại bỏ những viên sỏi thận có kích thước lớn. Thay vì một vết mổ dài như phẫu thuật mở truyền thống, bác sĩ sẽ chỉ tạo một đường rạch nhỏ (khoảng 1cm) ở vùng lưng của bệnh nhân.

Thông qua đường rạch này, một đường hầm nhỏ sẽ được tạo ra, đi trực tiếp từ da vào đến thận. Bác sĩ sẽ đưa một ống nội soi thận (nephroscope) qua đường hầm để tiếp cận và quan sát trực tiếp viên sỏi. Sau đó, các nguồn năng lượng như laser hoặc sóng siêu âm sẽ được sử dụng để phá vỡ viên sỏi thành nhiều mảnh nhỏ và hút chúng ra ngoài.

Khi nào được chỉ định tán sỏi qua da?

Phương pháp này không áp dụng cho mọi trường hợp sỏi thận mà thường được các bác sĩ cân nhắc chỉ định trong những tình huống cụ thể. Đây được xem là lựa chọn hàng đầu cho các trường hợp sỏi có kích thước lớn, thường từ 1.5 cm.

Ngoài ra, kỹ thuật này cũng được áp dụng cho sỏi san hô, là loại sỏi lấp đầy các đài và bể thận, có hình dạng phức tạp. Những viên sỏi cứng, không thể điều trị hiệu quả bằng phương pháp tán sỏi ngoài cơ thể (ESWL) cũng là một chỉ định phổ biến. Các trường hợp sỏi tiết niệu phức tạp, ví dụ như bệnh nhân có dị dạng đường tiết niệu hoặc béo phì, cũng thường được điều trị bằng phương pháp này. Tuy nhiên, kỹ thuật này chống chỉ định với người có rối loạn đông máu không kiểm soát được hoặc đang bị viêm đường tiết niệu nặng. Ngoài ra, còn chống chỉ định với người mất chức năng thận, bệnh mạch vành; suy tim nặng; chức năng phổi không tốt chống chỉ định gây mê nội khí quản; bị đái tháo đường và huyết áp cao hoặc không thể chịu đựng phẫu thuật.

Quy trình thực hiện

Một ca phẫu thuật tán sỏi thường diễn ra trong khoảng 1 đến 3 giờ, bao gồm các bước chính được thực hiện một cách cẩn trọng và chính xác.

• Chuẩn bị: Bệnh nhân sẽ được gây mê toàn thân để đảm bảo không cảm thấy đau đớn trong suốt quá trình phẫu thuật. Sau đó, người bệnh được đặt ở tư thế nằm nghiêng có kê độn dưới thắt lưng đối bên hoặc đặt người bệnh ở tư thế sấp có kê độn dưới bụng để bác sĩ có thể dễ dàng tiếp cận vùng lưng.
• Tạo đường hầm vào thận: Dưới sự hướng dẫn của các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như siêu âm hoặc X-quang, bác sĩ sẽ dùng một cây kim nhỏ chọc vào thận. Đường đi của kim sẽ được nong rộng dần để tạo thành một đường hầm đủ lớn cho ống nội soi đi qua.
• Tán và lấy sỏi: Ống nội soi thận được đưa qua đường hầm để xác định vị trí và kích thước sỏi. Bác sĩ sẽ dùng năng lượng laser hoặc siêu âm để phá vỡ sỏi thành các mảnh vụn. Các mảnh sỏi này sau đó sẽ được hút ra ngoài hoặc gắp bỏ bằng dụng cụ chuyên dụng.
• Kết thúc: Sau khi đã lấy sạch sỏi, bác sĩ thường sẽ đặt một ống thông (gọi là ống dẫn lưu thận) từ thận ra ngoài da. Ống này có nhiệm vụ dẫn lưu nước tiểu và máu còn sót lại, giúp thận mau lành và sẽ được rút ra sau vài ngày.

Ưu điểm và biến chứng

Như mọi can thiệp y khoa, phương pháp này cũng có những ưu điểm vượt trội đi kèm với một số nguy cơ biến chứng tiềm ẩn mà bệnh nhân cần nắm rõ.

Về ưu điểm, đây là kỹ thuật có tỷ lệ làm sạch sỏi rất cao, đặc biệt hiệu quả với sỏi lớn và sỏi san hô. Do là phẫu thuật ít xâm lấn, vết mổ nhỏ giúp bệnh nhân ít đau, ít mất máu, sẹo nhỏ và có tính thẩm mỹ cao. Thời gian nằm viện và phục hồi cũng được rút ngắn đáng kể so với mổ mở truyền thống. Người bệnh có thể sớm quay trở lại với các hoạt động thường ngày.

Tuy nhiên, một số biến chứng có thể xảy ra. Chảy máu là biến chứng thường gặp nhất, nhưng đa số các trường hợp đều có thể kiểm soát được. Nguy cơ nhiễm trùng tiết niệu hoặc nhiễm khuẩn huyết cũng có thể xảy ra. Mặc dù hiếm gặp, tổn thương các cơ quan lân cận như đại tràng, phổi, gan cũng là một rủi ro. Việc áp dụng kỹ thuật tán sỏi qua da không đúng chỉ định có thể dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng hơn như suy thận. Tụ dịch hoặc áp xe sau phúc mạc cũng là biến chứng có thể gặp phải.

Chăm sóc sau tán sỏi

Quá trình chăm sóc sau phẫu thuật đóng vai trò vô cùng quan trọng, quyết định đến tốc độ hồi phục và ngăn ngừa các biến chứng có thể xảy ra.

Trong thời gian ở bệnh viện, bệnh nhân sẽ được theo dõi sát sao các dấu hiệu sinh tồn, nước tiểu qua ống dẫn lưu. Bác sĩ sẽ dùng thuốc giảm đau và kháng sinh để kiểm soát cơn đau và phòng ngừa nhiễm trùng. Ống dẫn lưu thận thường được rút sau 3 - 5 ngày sau mổ khi người bệnh diễn biến tốt lên.

Khi về nhà, người bệnh cần uống thật nhiều nước, ít nhất 2 lít mỗi ngày, để giúp làm sạch đường tiết niệu. Cần tránh các hoạt động thể chất gắng sức, mang vác vật nặng trong khoảng 2 đến 4 tuần. Việc tái khám theo lịch hẹn của bác sĩ là rất cần thiết để kiểm tra xem đã sạch sỏi hoàn toàn hay chưa và phát hiện sớm các vấn đề bất thường. Chế độ ăn uống lành mạnh, giảm muối, giảm đạm động vật cũng góp phần ngăn ngừa sỏi tái phát sau khi thực hiện tán sỏi qua da.

Nhìn chung, tán sỏi qua da là một bước tiến lớn trong lĩnh vực niệu khoa, mang lại hy vọng cho nhiều bệnh nhân mắc bệnh sỏi thận phức tạp. Việc hiểu rõ về quy trình, lợi ích và những điều cần lưu ý sẽ giúp người bệnh có sự chuẩn bị tâm lý tốt hơn và phối hợp hiệu quả với đội ngũ y tế để đạt được kết quả điều trị tốt nhất.