Soi ký sinh trùng sốt rét: Quy trình thực hiện, ý nghĩa và cách đọc kết quả

Xét nghiệm giúp phát hiện sự hiện diện của ký sinh trùng trong máu, xác định loài gây bệnh và đánh giá mật độ ký sinh trùng, từ đó hỗ trợ bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, kịp thời.

Soi ký sinh trùng sốt rét là gì?

Trong chẩn đoán sốt rét, đây là kỹ thuật xét nghiệm sử dụng kính hiển vi để quan sát trực tiếp ký sinh trùng trong mẫu máu của người bệnh. Phương pháp này có thể phát hiện sự hiện diện của ký sinh trùng, xác định loài Plasmodium gây bệnh và ước tính mật độ ký sinh trùng trong máu.

Hiện nay, kỹ thuật này vẫn được WHO khuyến cáo là một trong những phương pháp chẩn đoán quan trọng, đặc biệt tại các khu vực lưu hành sốt rét.

Những mục đích chính của xét nghiệm gồm:

• Phát hiện ký sinh trùng sốt rét trong máu.
• Xác định loài ký sinh trùng gây bệnh.
• Đánh giá mật độ ký sinh trùng.
• Theo dõi hiệu quả điều trị.
• Phát hiện trường hợp tái phát hoặc tái nhiễm.

Có thể thấy, đây là xét nghiệm có giá trị cao trong chẩn đoán và theo dõi điều trị, góp phần hạn chế biến chứng cũng như giảm nguy cơ lây lan bệnh trong cộng đồng.

Khi nào cần thực hiện xét nghiệm?

Không phải mọi trường hợp sốt đều cần xét nghiệm ký sinh trùng sốt rét. Tuy nhiên, người bị sốt có tiền sử sống, làm việc hoặc trở về từ vùng lưu hành sốt rét nên được đánh giá và xét nghiệm kịp thời. Bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm khi người bệnh có triệu chứng hoặc yếu tố dịch tễ nghi ngờ.

Một số dấu hiệu thường gặp gồm:

• Sốt theo cơn.
• Rét run.
• Vã mồ hôi nhiều sau cơn sốt.
• Đau đầu.
• Đau nhức cơ.
• Mệt mỏi.
• Buồn nôn hoặc nôn.
• Thiếu máu.
• Lách to.

Ngoài triệu chứng lâm sàng, yếu tố dịch tễ cũng rất quan trọng. Người bệnh nên được cân nhắc xét nghiệm nếu:

• Sống hoặc làm việc tại vùng lưu hành sốt rét.
• Vừa trở về từ khu vực có dịch sốt rét.
• Có tiền sử mắc sốt rét.
• Tiếp xúc với người mắc bệnh.
• Là khách du lịch đến vùng có nguy cơ.

Đối với phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người suy giảm miễn dịch, việc chẩn đoán sớm càng có ý nghĩa vì nguy cơ diễn tiến nặng thường cao hơn.

Quy trình xét nghiệm ký sinh trùng sốt rét được thực hiện như thế nào?

Để bảo đảm độ chính xác, việc lấy mẫu và xử lý bệnh phẩm cần tuân thủ quy trình chuẩn. 

Lấy mẫu máu

Thông thường, nhân viên y tế sẽ lấy một lượng máu nhỏ từ đầu ngón tay hoặc tĩnh mạch. Mẫu máu được sử dụng để tạo hai loại tiêu bản: Giọt máu dày và giọt máu mỏng. Hai tiêu bản này có vai trò khác nhau trong chẩn đoán.

Giọt máu dày giúp:

• Tăng khả năng phát hiện ký sinh trùng.
• Phát hiện trường hợp mật độ ký sinh trùng thấp.

Giọt máu mỏng giúp:

• Quan sát hình thái ký sinh trùng.
• Phân biệt các loài Plasmodium.
• Ước tính mật độ ký sinh trùng.

Nhuộm tiêu bản

Sau khi chuẩn bị tiêu bản, mẫu máu được nhuộm bằng thuốc nhuộm Giemsa. Quá trình nhuộm giúp:

• Làm nổi bật nhân và bào tương của ký sinh trùng.
• Dễ nhận biết dưới kính hiển vi.
• Phân biệt với các thành phần khác của máu.

Quan sát dưới kính hiển vi

Kỹ thuật viên sẽ sử dụng kính hiển vi quang học với vật kính dầu để quan sát tiêu bản. Các nội dung được đánh giá gồm:

• Có hay không có ký sinh trùng.
• Loài ký sinh trùng.
• Giai đoạn phát triển.
• Mật độ ký sinh trùng.

Sau khi hoàn tất quá trình quan sát, kết quả sẽ được chuyển cho bác sĩ để kết hợp với triệu chứng lâm sàng và yếu tố dịch tễ trước khi đưa ra chẩn đoán cuối cùng.

Những loài ký sinh trùng sốt rét thường gặp

Có nhiều loài Plasmodium có khả năng gây bệnh ở người, trong đó phổ biến nhất là:

• Plasmodium falciparum.
• Plasmodium vivax.
• Plasmodium malariae.
• Plasmodium ovale.
• Plasmodium knowlesi.

Mỗi loài có đặc điểm dịch tễ, khả năng gây bệnh và nguy cơ biến chứng khác nhau.

Đặc biệt, P. falciparum được xem là loài nguy hiểm nhất vì có thể gây sốt rét ác tính với các biến chứng như:

• Sốt rét thể não.
• Suy thận cấp.
• Thiếu máu nặng.
• Phù phổi cấp.
• Suy đa cơ quan.

Nhờ khả năng định danh loài ký sinh trùng, xét nghiệm soi máu góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và hạn chế nguy cơ kháng thuốc.

Làm thế nào để phòng ngừa bệnh sốt rét?

Mặc dù sốt rét đã được kiểm soát tại nhiều khu vực, nguy cơ mắc bệnh vẫn còn ở những vùng lưu hành. Một số biện pháp phòng bệnh hiệu quả gồm:

• Ngủ màn, đặc biệt là màn tẩm hóa chất diệt muỗi.
• Mặc quần áo dài tay khi đến vùng có nguy cơ.
• Sử dụng kem hoặc thuốc xua muỗi theo hướng dẫn.
• Hạn chế ra ngoài vào thời điểm muỗi Anopheles hoạt động mạnh (chiều tối và ban đêm).
• Loại bỏ nơi sinh sản của muỗi quanh nơi ở.
• Tuân thủ thuốc dự phòng nếu đi đến vùng lưu hành sốt rét theo chỉ định của bác sĩ.

Đối với người trở về từ vùng dịch, nếu xuất hiện sốt, rét run hoặc các triệu chứng nghi ngờ, cần đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được thăm khám và làm xét nghiệm.

Soi ký sinh trùng sốt rét là phương pháp xét nghiệm quan trọng giúp phát hiện và định danh ký sinh trùng Plasmodium, đồng thời đánh giá mật độ ký sinh trùng để hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi điều trị. Mặc dù hiện đã có nhiều kỹ thuật hiện đại, phương pháp soi tiêu bản máu vẫn giữ vai trò là tiêu chuẩn tham chiếu tại nhiều cơ sở y tế nhờ độ chính xác cao khi được thực hiện đúng quy trình. 

Bên cạnh việc phòng tránh muỗi đốt và chủ động bảo vệ sức khỏe khi đến vùng lưu hành sốt rét, tiêm chủng đầy đủ cũng là giải pháp quan trọng giúp phòng ngừa nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Trung tâm Tiêm chủng Long Châu cung cấp đa dạng vắc xin chính hãng, đồng hành cùng bạn và gia đình trong hành trình chăm sóc sức khỏe toàn diện.