Run vô căn là gì? Nguyên nhân và cách chuẩn đoán

Những cơn run xuất hiện ở tay, đầu hoặc giọng nói dù không liên quan đến bệnh lý thần kinh nghiêm trọng có thể là dấu hiệu của run vô căn. Tình trạng này thường tiến triển chậm nhưng vẫn ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt và công việc hằng ngày.

Run vô căn là gì?

Run vô căn là một rối loạn thần kinh gây ra các cử động run không tự chủ, thường xuất hiện ở tay, cánh tay, đầu hoặc giọng nói. Đây là dạng run phổ biến nhất và hiện vẫn chưa xác định được nguyên nhân chính xác. Bệnh có liên quan đến sự bất thường trong hoạt động điều khiển vận động của não bộ, đặc biệt ở vùng tiểu não và hệ thần kinh trung ương.

Theo National Institute of Neurological Disorders and Stroke, run vô căn có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng thường gặp nhiều hơn ở người trung niên và cao tuổi. 

Biểu hiện đặc trưng của bệnh là run khi thực hiện động tác như cầm ly nước, viết chữ, dùng đũa hoặc thao tác bằng tay. Mức độ run có thể nhẹ hoặc nặng dần theo thời gian. Một số trường hợp chỉ run thoáng qua, nhưng cũng có người bị run kéo dài liên tục gây ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày.

Các triệu chứng thường gặp gồm:

• Run tay, cánh tay hoặc các bộ phận khác như đầu, hàm, giọng nói.
• Run tăng rõ khi vận động, xúc động mạnh, căng thẳng hoặc sử dụng chất kích thích như cà phê, rượu bia.
• Khó thực hiện các động tác cần sự chính xác như viết chữ, cài nút áo, cạo râu hoặc cầm nắm đồ vật.
• Giọng nói run, phát âm không rõ.
• Một số trường hợp có thể gặp khó khăn khi ăn uống hoặc nuốt thức ăn.

Mặc dù run vô căn không đe dọa trực tiếp đến tính mạng, nhưng bệnh có thể làm giảm chất lượng cuộc sống, khiến người bệnh mất tự tin trong giao tiếp, học tập và công việc nếu không được kiểm soát phù hợp.

Nguyên nhân gây bệnh run vô căn

Cho đến nay, nguyên nhân chính xác gây run vô căn vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy bệnh có liên quan đến sự rối loạn hoạt động của các vùng não kiểm soát vận động, đặc biệt là tiểu não và các đường dẫn truyền thần kinh liên quan. Khi các tín hiệu vận động bị rối loạn, cơ thể có thể xuất hiện những cử động run ngoài ý muốn.

Ngoài yếu tố thần kinh, di truyền được xem là một nguyên nhân quan trọng của bệnh. Thực tế, nhiều trường hợp run vô căn có tính chất gia đình và có thể di truyền từ cha mẹ sang con. Các nghiên cứu ghi nhận khoảng một nửa số người mắc bệnh có liên quan đến yếu tố gen. Một số gen như ETM1 và ETM2 được cho là có liên quan đến nguy cơ phát triển run vô căn, dù cơ chế cụ thể vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu.

Bên cạnh đó, một số yếu tố có thể làm triệu chứng run trở nên rõ rệt hơn như:

• Căng thẳng, lo âu kéo dài.
• Thiếu ngủ hoặc mệt mỏi.
• Sử dụng nhiều caffeine, rượu bia hoặc chất kích thích.
• Tuổi tác tăng cao.

Chẩn đoán run vô căn

Để xác định run vô căn, bác sĩ thường dựa vào việc khai thác bệnh sử, đánh giá triệu chứng và thăm khám thần kinh lâm sàng. Hiện nay chưa có một xét nghiệm đặc hiệu nào giúp khẳng định hoàn toàn bệnh lý này, vì vậy quá trình chẩn đoán chủ yếu nhằm phân biệt run vô căn với các nguyên nhân gây run khác như bệnh Parkinson, rối loạn tuyến giáp hoặc tác dụng phụ của thuốc.

Trong quá trình thăm khám, bác sĩ có thể đánh giá:

• Khả năng phối hợp vận động và kiểm soát động tác;
• Dáng đi, tư thế và thăng bằng;
• Phản xạ gân xương và hoạt động cơ;
• Mức độ run khi nghỉ ngơi hoặc khi thực hiện động tác như viết, cầm ly nước hay đưa tay ra phía trước.

Ngoài khám lâm sàng, một số xét nghiệm cận lâm sàng có thể được chỉ định để loại trừ các bệnh lý khác gây run:

• Xét nghiệm máu và nước tiểu: Giúp phát hiện các rối loạn chuyển hóa, bệnh tuyến giáp hoặc đánh giá tác dụng phụ của thuốc.
• Chẩn đoán hình ảnh như CT hoặc MRI não: Hỗ trợ loại trừ các nguyên nhân tổn thương thần kinh trung ương như u não, viêm não hoặc đột quỵ.
• Chụp đánh giá hệ dopaminergic (DaTscan): Có thể được sử dụng trong một số trường hợp nhằm phân biệt run vô căn với bệnh Parkinson.

Biện pháp giúp giảm nguy cơ run vô căn

Mặc dù chưa có cách phòng ngừa tuyệt đối run vô căn do bệnh có liên quan đến yếu tố di truyền và thần kinh, việc duy trì lối sống lành mạnh có thể giúp hạn chế nguy cơ khởi phát hoặc làm giảm mức độ run ở một số người. Một số biện pháp được khuyến nghị gồm:

• Hạn chế hút thuốc lá và tránh tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc vì các chất độc trong thuốc lá có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh.
• Ngủ đủ giấc, duy trì thời gian nghỉ ngơi hợp lý để giúp não bộ và hệ thần kinh phục hồi tốt hơn.
• Kiểm soát căng thẳng, giữ tinh thần ổn định bởi stress và lo âu có thể khiến tình trạng run trở nên rõ rệt hơn.
• Duy trì vận động thể chất đều đặn với các bài tập phù hợp như đi bộ, yoga hoặc các bài tập thư giãn giúp cải thiện sức khỏe thần kinh và khả năng phối hợp vận động.
• Hạn chế sử dụng rượu bia, cà phê và các đồ uống chứa caffeine vì đây là những yếu tố có thể kích thích cơn run xuất hiện hoặc nặng hơn.
• Ngoài ra, người có tiền sử gia đình mắc run vô căn nên thăm khám chuyên khoa thần kinh định kỳ để được theo dõi và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.

Run vô căn tuy không phải là bệnh lý nguy hiểm đến tính mạng nhưng có thể ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, công việc và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường, tìm hiểu nguyên nhân và thực hiện chẩn đoán đúng giúp kiểm soát triệu chứng hiệu quả hơn, đồng thời hạn chế những tác động lâu dài đến vận động và tâm lý. Nếu tình trạng run kéo dài hoặc ngày càng nghiêm trọng, người bệnh nên thăm khám chuyên khoa thần kinh để được tư vấn và điều trị phù hợp.