Nhìn phân đoán bệnh qua hình dạng, màu sắc và mùi

Không phải ai cũng có thói quen quan sát chất thải sau khi đi đại tiện nhưng đây là một việc có thể cung cấp thêm thông tin về sức khỏe. Những thay đổi rõ rệt về hình dạng, màu sắc hay mùi phân có thể liên quan đến rối loạn tiêu hóa và một số bệnh lý đường ruột. Nội dung dưới đây giúp bạn nhận biết đặc điểm của phân bình thường, các thay đổi cần lưu ý và qua đó có thể nhìn phân đoán bệnh.

Nhìn phân đoán bệnh qua hình dạng như thế nào?

Hình dạng và kết cấu phân thay đổi tùy lượng nước, chất xơ và tốc độ di chuyển của thức ăn. Một số dạng thường gặp gồm:

Phân khô, cứng nói lên điều gì?

Phân khô cứng, rắn, tách rời thành từng viên, bề mặt sần sùi và đi kèm khó đại tiện thường liên quan đến táo bón. Khi phân lưu lại lâu trong ruột, nước bị hấp thu nhiều khiến phân cứng và khó đào thải. Nên uống đủ nước và tăng chất xơ để phân mềm hơn.

Phân hình khuôn có phải là bình thường?

Phân có dạng giống xúc xích, hơi nứt trên bề mặt hoặc có hình con rắn, tương đối mịn thường được xem là dạng phân tốt. Đây thường là dạng phân có độ mềm phù hợp và dễ đào thải.

Phân mềm, vụn hoặc lỏng cảnh báo gì?

Phân mềm, lợn cợn, rời thành từng mảnh, xốp hoặc chuyển sang dạng lỏng có thể là biểu hiện của tiêu chảy. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể liên quan đến hội chứng ruột kích thích, bệnh Crohn hoặc không dung nạp lactose. Người bệnh nên được đánh giá để xác định nguyên nhân.

Màu sắc phân thay đổi có phải là dấu hiệu bệnh lý?

Màu phân chịu ảnh hưởng của thức ăn, thuốc và các vấn đề đường tiêu hóa. Tuy nhiên, không phải mọi thay đổi màu đều là bệnh. Các màu thường gặp gồm:

Phân màu nâu có bình thường không?

Phân có màu từ nâu nhạt đến nâu đậm thường là màu sắc của người khỏe mạnh. Màu này liên quan đến bilirubin, sắc tố được gan chuyển hóa và bài tiết vào ruột qua đường mật. Dịch mật ban đầu có màu vàng xanh, sau khi đi qua đường tiêu hóa và trải qua quá trình oxy hóa, phân dần chuyển thành màu nâu.

Thức ăn cũng có thể làm đổi màu phân, chẳng hạn thanh long đỏ có thể khiến phân đỏ. Nếu không kèm biểu hiện khác, thường không đáng lo.

Phân xanh, vàng hoặc vàng đậm có đáng lo?

Phân xanh đậm có thể xuất hiện khi ăn nhiều rau có màu xanh như cải xoăn, rau bina hoặc bông cải xanh. Ăn quá nhiều hoặc thực phẩm khó tiêu có thể làm thức ăn di chuyển nhanh, khiến dịch mật chưa kịp chuyển từ xanh sang vàng nâu.

Phân vàng hoặc hơi xanh có thể gặp trong tiêu chảy do nhiễm trùng, bệnh Celiac hoặc căng thẳng. Phân vàng đậm có thể liên quan đến chất béo, nếu kèm chất nhầy và mùi lạ, cần lưu ý bệnh tuyến tụy hoặc nhiễm ký sinh trùng. Màu vàng cũng có thể đơn giản do ăn khoai lang, cà rốt.

Phân đỏ có phải do chảy máu đường tiêu hóa?

Phân đỏ tươi hoặc đỏ sẫm cần chú ý, nhưng trước hết nên xem xét chế độ ăn. Xôi gấc, cà chua hoặc thanh long đỏ có thể làm phân đổi màu.

Nếu không ăn thực phẩm màu đỏ mà phân vẫn đỏ, có thể liên quan đến chảy máu đường tiêu hóa. Một số nguyên nhân gồm:

• Bệnh trĩ, có thể kèm ngứa rát và sưng quanh hậu môn.
• Nứt hậu môn, thường gây đau khi đi ngoài và ngứa hậu môn.
• Viêm ruột.
• Polyp đại tràng hoặc ung thư đại tràng.

Phân đen hoặc trắng xám cảnh báo điều gì?

Phân đen có thể do thuốc bổ sung sắt hoặc thực phẩm màu đen. Nếu không dùng thuốc, không đổi chế độ ăn mà phân vẫn đen, có thể là dấu hiệu xuất huyết dạ dày hoặc thực quản.

Phân xám, trắng hoặc bạc có thể liên quan đến thuốc chống tiêu chảy, bệnh gan hoặc tắc ống mật do sỏi hay khối u. Nếu không giải thích được bằng thuốc hay thức ăn, nên đi khám.

Mùi phân bất thường có thể nói lên điều gì?

Bên cạnh hình dạng và màu sắc, mùi phân cũng có thể cung cấp thêm thông tin và chịu ảnh hưởng của chế độ ăn.

Vì sao phân có thể nặng mùi hơn?

Ăn nhiều tỏi hoặc hành tây có thể khiến phân nặng mùi hơn do các loại thực phẩm này phân hủy tạo ra nhiều hợp chất có mùi. Khi ăn nhiều sữa, thịt hoặc uống nhiều rượu, mùi phân đôi khi có thể giống mùi trứng thối. Những thay đổi này có thể liên quan đến chế độ ăn.

Mùi kim loại trong phân có đáng chú ý?

Mùi phân giống kim loại có thể gợi ý sự hiện diện của máu trong phân. Một số nguyên nhân liên quan đến các bệnh lý ở dạ dày hoặc thực quản, chẳng hạn loét dạ dày, ung thư thực quản hoặc ung thư dạ dày.

Mùi khó chịu bất thường còn có thể gặp ở bệnh Celiac, bệnh Crohn, viêm tụy mạn tính, bệnh xơ nang, nhiễm trùng đường ruột hoặc hội chứng ruột ngắn. Nếu kéo dài hoặc kèm bất thường khác, nên thăm khám.

Nhìn phân đoán bệnh có thể giúp mỗi người nhận biết thêm những thay đổi bất thường của hệ tiêu hóa thông qua màu sắc, hình dạng và mùi. Phân màu nâu, mềm, thành khuôn và được đào thải dễ dàng thường được xem là đặc điểm bình thường. Ngược lại, phân có màu sắc, hình dạng hoặc mùi bất thường có thể xuất phát từ thực phẩm, thuốc sử dụng hoặc bệnh lý. Nếu thay đổi kéo dài hoặc không xác định được nguyên nhân, người bệnh nên đi khám sớm để được đánh giá và xử trí phù hợp.