Nhau tiền đạo là gì? Dấu hiệu, mức độ nguy hiểm và cách xử trí an toàn cho thai kỳ

Trong thai kỳ, vị trí bánh nhau đóng vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của thai nhi và an toàn khi sinh nở. Nhau tiền đạo thường không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu nhưng có thể dẫn đến chảy máu bất ngờ ở tam cá nguyệt thứ hai hoặc thứ ba. Việc hiểu rõ nhau tiền đạo là gì, triệu chứng ra sao và mức độ nguy hiểm giúp thai phụ chủ động thăm khám và phòng ngừa biến chứng.

Nhau tiền đạo là gì?

Trong một thai kỳ bình thường, bánh nhau thường bám ở vùng đáy hoặc thân tử cung (phía trên cao). Vậy nhau tiền đạo là gì? 

Nhau tiền đạo xảy ra khi bánh nhau bám ở đoạn dưới tử cung, che khuất một phần hoặc toàn bộ lối thoát (lỗ trong cổ tử cung), gây cản trở đường ra của thai nhi và tiềm ẩn nguy cơ xuất huyết nghiêm trọng.

Dựa trên kết quả siêu âm về khoảng cách giữa mép bánh nhau và lỗ trong cổ tử cung, y học chia thành 4 cấp độ chính:

• Nhau bám thấp: Mép bánh nhau nằm cách lỗ trong cổ tử cung trong khoảng 2cm nhưng chưa chạm vào. Đây là dạng nhẹ nhất, thường có xu hướng "di cư" lên cao khi tử cung lớn dần.
• Nhau tiền đạo bám mép: Mép bánh nhau đã chạm sát đến bờ lỗ trong cổ tử cung nhưng chưa che phủ.
• Nhau tiền đạo bán trung tâm: Bánh nhau che phủ một phần lỗ trong cổ tử cung.
• Nhau tiền đạo trung tâm: Bánh nhau che kín hoàn toàn lối ra của tử cung. Đây là thể nguy hiểm nhất, bắt buộc phải sinh mổ chủ động.

Triệu chứng nhau tiền đạo thường gặp

Dấu hiệu của nhau tiền đạo thường xuất hiện rõ rệt nhất từ tuần thứ 28 trở đi (3 tháng cuối thai kỳ) do đây là giai đoạn đoạn dưới tử cung kéo dài ra để chuẩn bị cho chuyển dạ. Các triệu chứng nhau tiền đạo thường gặp bao gồm:

• Chảy máu âm đạo bất ngờ: Đây là triệu chứng quan trọng nhất. Máu thường có màu đỏ tươi, ra đột ngột khi thai phụ đang nghỉ ngơi hoặc làm việc bình thường.
• Chảy máu không đau: Khác với bong nhau non (gây đau bụng dữ dội), chảy máu do nhau tiền đạo thường không gây đau bụng hoặc chỉ kèm theo cơn gò tử cung nhẹ.
• Tính chất lặp lại: Máu có thể tự cầm mà không cần điều trị, nhưng sau đó sẽ tái phát với tần suất dày hơn và lượng máu tăng dần ở những lần sau.
• Ngôi thai bất thường: Do bánh nhau chiếm chỗ ở phần dưới tử cung, thai nhi thường không quay đầu xuống được, dẫn đến tình trạng ngôi mông hoặc ngôi ngang.

Nhau tiền đạo có nguy hiểm không?

Nhau tiền đạo là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây chảy máu trong 3 tháng cuối thai kỳ, theo các tài liệu sản khoa quốc tế và có thể đe dọa tính mạng nếu không xử trí kịp thời.

Nguy cơ đối với mẹ

Nhau tiền đạo có thể gây ra các nguy cơ nghiêm trọng cho người mẹ, bao gồm:

• Băng huyết ồ ạt: Do đoạn dưới tử cung co hồi kém hơn phần đáy nên sau khi rau bong, các mạch máu tại đây khó khép lại dẫn đến chảy máu dữ dội trước hoặc trong khi sinh.
• Sốc mất máu và rối loạn đông máu: Mất máu quá nhanh khiến mẹ rơi vào tình trạng sốc, suy đa tạng, thậm chí đe dọa tính mạng.
• Nguy cơ cắt tử cung: Trong trường hợp nhau tiền đạo đi kèm với nhau cài răng lược (bánh nhau đâm xuyên vào cơ tử cung), bác sĩ có thể phải chỉ định cắt tử cung khẩn cấp để cầm máu.
• Nhiễm trùng hậu sản: Vị trí nhau bám gần âm đạo tạo điều kiện cho vi khuẩn dễ dàng xâm nhập ngược dòng.

Nguy cơ đối với thai nhi

Đối với thai nhi, nhau tiền đạo có thể dẫn đến các vấn đề sau:

• Sinh non: Đây là nguy cơ lớn nhất. Để bảo toàn tính mạng cho mẹ khi có xuất huyết dữ dội, bác sĩ buộc phải chỉ định mổ lấy thai dù thai nhi chưa đủ tháng.
• Suy thai và thiếu máu: Việc chảy máu từ bánh nhau làm giảm lưu lượng oxy và dưỡng chất nuôi thai khiến thai nhi dễ bị suy hô hấp hoặc nhẹ cân.
• Ngôi thai bất thường: Do bánh nhau chiếm chỗ lối ra, thai nhi không thể xoay đầu xuống dẫn đến ngôi mông hoặc ngôi ngang, gây khó khăn cho việc chuyển dạ.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây nhau tiền đạo

Dù nguyên nhân chính xác chưa được khẳng định, nhưng cơ chế cốt lõi nằm ở việc phôi thai làm tổ tại phân đoạn dưới tử cung thay vì vùng đáy (nơi giàu nguồn máu nhất). Điều này thường liên quan đến các tổn thương niêm mạc hoặc nhu cầu dinh dưỡng của bánh nhau. Các yếu tố nguy cơ hàng đầu bao gồm:

• Sẹo mổ và can thiệp tử cung: Đây là yếu tố nguy cơ mạnh nhất. Tiền sử mổ lấy thai, nạo hút thai hoặc phẫu thuật u xơ tử cung tạo nên các vết sẹo trên nội mạc khiến phôi không thể bám vào vị trí lý tưởng và phải tìm nơi khác (thường là vùng thấp) để làm tổ.
• Đặc điểm bánh nhau (đa thai): Trong các trường hợp mang song thai hoặc đa thai, bánh nhau cần diện tích tiếp xúc lớn hơn để nuôi dưỡng nhiều thai nhi. Sự tăng kích thước này khiến bánh nhau dễ lan rộng và che phủ lỗ trong cổ tử cung.
• Tiền sử thai sản: Những phụ nữ đã từng bị nhau tiền đạo ở lần mang thai trước có tỷ lệ tái phát cao hơn rõ rệt so với nhóm còn lại.
• Lối sống và độ tuổi: Ở mẹ trên 35 tuổi, sự lão hóa hệ thống mạch máu tử cung làm tăng nguy cơ rau bám thấp. Ngoài ra, khi hút thuốc lá, Nicotin gây thiếu oxy bánh nhau, buộc bánh nhau phải trải rộng diện tích để bù đắp dưỡng chất dẫn đến việc lấn xuống vùng đoạn dưới.

Chẩn đoán và theo dõi nhau tiền đạo như thế nào?

Việc chẩn đoán sớm và quản lý chặt chẽ là yếu tố quyết định để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé, đặc biệt trong những tháng cuối thai kỳ.

Phương pháp chẩn đoán

Các phương pháp chẩn đoán nhau tiền đạo phổ biến bao gồm:

• Siêu âm ngả âm đạo (tiêu chuẩn vàng): Đây là phương pháp chính xác nhất để đo khoảng cách từ mép bánh nhau đến lỗ trong cổ tử cung. Trái với lo ngại của nhiều người, siêu âm đầu dò âm đạo được thực hiện bởi chuyên gia là an toàn và không gây chảy máu.
• Siêu âm qua thành bụng: Thường được dùng để tầm soát ban đầu từ tuần thứ 20. Nếu có nghi ngờ, bác sĩ sẽ chỉ định siêu âm chuyên sâu hơn.
• Chụp MRI (trường hợp phức tạp): Được chỉ định khi bác sĩ nghi ngờ có tình trạng nhau cài răng lược (bánh nhau xâm lấn vào cơ tử cung hoặc bàng quang).

Nguyên tắc theo dõi và xử trí

Khi được chẩn đoán nhau tiền đạo, thai phụ cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

• Nghỉ ngơi tuyệt đối, hạn chế vận động mạnh, tránh quan hệ tình dục.
• Theo dõi chặt chẽ chảy máu, dấu hiệu sinh non.
• Nhập viện ngay nếu ra máu nhiều hoặc đau bụng.
• Chỉ định sinh mổ nếu nhau che kín cổ tử cung (thường ở tuần 36 - 37 để giảm nguy cơ).

Trong trường hợp nhẹ (nhau bám thấp) có thể theo dõi đến gần ngày dự sinh nếu không có biến chứng.

Nhau tiền đạo là biến chứng thai kỳ nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể được kiểm soát nếu phát hiện sớm và theo dõi đúng cách. Việc khám thai định kỳ, tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ và không chủ quan trước các dấu hiệu chảy máu âm đạo là yếu tố then chốt giúp bảo vệ an toàn cho cả mẹ và bé. Nếu bạn đang mang thai và nghi ngờ có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế ngay để được siêu âm và tư vấn kịp thời. Sức khỏe của mẹ và bé luôn là ưu tiên hàng đầu.