Nhai 1 bên bị lệch mặt: Cách nhận biết và phương pháp điều trị, phòng ngừa

Nhai 1 bên bị lệch mặt là tình trạng người bệnh có thói quen sử dụng chủ yếu 1 bên hàm để nghiền thức ăn trong thời gian dài. Theo chuyên gia, đây là một rối loạn chức năng nhai thường gặp, có thể gây mất cân đối cơ mặt và biến dạng, viêm khớp thái dương hàm.

Tỷ lệ mắc thói quen nhai 1 bên khá cao, đặc biệt ở người trưởng thành có bệnh lý răng miệng chưa được điều trị triệt để. Nếu không can thiệp sớm, tình trạng này có thể tiến triển thành lệch mặt rõ rệt, khó điều chỉnh bằng các phương pháp đơn giản.

Những dấu hiệu và triệu chứng của nhai 1 bên bị lệch mặt 

Triệu chứng của tình trạng nhai 1 bên thường xuất hiện từ từ, khó nhận biết trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, khi thói quen này kéo dài, người bệnh sẽ dần cảm nhận được những thay đổi rõ rệt, cụ thể:

• Người bệnh thường cảm thấy mỏi cơ hàm ở bên nhai nhiều, đặc biệt sau bữa ăn dài hoặc khi ăn thức ăn cứng.
• Người bệnh có thể bị đau khớp thái dương hàm, nghe tiếng lục cục khi há miệng hoặc nhai.
• Người bệnh có thể gặp khó khăn khi há miệng to, cảm giác hàm bị kẹt hoặc lệch sang 1 bên.
• Người bệnh thường bị mòn răng không đều, răng bên nhai nhiều dễ bị mòn nhanh hơn, gây ê buốt.

Biến chứng có thể gặp khi bị nhai 1 bên bị lệch mặt 

Nếu thói quen nhai 1 bên không được điều chỉnh kịp thời, người bệnh có thể gặp phải nhiều biến chứng ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Các biến chứng thường gặp gồm:

• Lệch mặt rõ rệt: Cơ nhai bên hoạt động nhiều sẽ phát triển to hơn, trong khi bên còn lại teo nhỏ, dẫn đến khuôn mặt mất cân đối.
• Rối loạn khớp thái dương hàm: Khớp chịu áp lực không đều, dễ bị thoái hóa, gây đau, tiếng lục cục khi há miệng và hạn chế vận động hàm, tăng nguy cơ nhiễm trùng vùng hàm mặt.
• Mòn răng không đều: Răng bên nhai nhiều bị mòn nhanh, dễ ê buốt, trong khi răng bên ít nhai có thể bị lệch khớp cắn.
• Ảnh hưởng tâm lý và thẩm mỹ: Khuôn mặt mất cân đối khiến người bệnh tự ti, giảm sự tự tin trong giao tiếp.

Khi nào cần gặp bác sĩ? 

Không phải ai có thói quen nhai 1 bên cũng cần điều trị ngay, nhưng có những dấu hiệu cảnh báo cho thấy tình trạng đã ảnh hưởng đến sức khỏe răng hàm mặt và cần được thăm khám chuyên khoa. Người bệnh nên đến gặp bác sĩ nha khoa hoặc bác sĩ chuyên khoa răng hàm mặt trong các trường hợp sau:

• Người bệnh cảm thấy mỏi hoặc đau cơ kéo dài, đặc biệt sau khi ăn hoặc khi nói chuyện nhiều.
• Người bệnh nhận thấy khuôn mặt mất cân đối rõ rệt, bên nhai nhiều phì đại cơ, bên ít nhai teo nhỏ.
• Người bệnh thường xuyên đau đầu, đau cổ vai gáy không rõ nguyên nhân, nghi ngờ liên quan đến rối loạn khớp thái dương hàm.
• Người bệnh có rối loạn tiêu hóa do thức ăn không được nghiền nát đều, gây đầy bụng, khó tiêu.

Tình trạng nhai 1 bên kéo dài có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Những nguyên nhân thường gặp gồm:

• Bệnh lý răng miệng: Người bệnh bị sâu răng, viêm tủy, viêm nha chu hoặc mất răng ở 1 bên hàm tạo xu hướng nhai bên còn lại để tránh đau.
• Sai lệch khớp cắn: Khi răng mọc lệch, chen chúc hoặc khớp cắn không đều, lực nhai không được phân bổ cân đối, dẫn đến thói quen nhai 1 bên.
• Thói quen sinh hoạt: Một số người có thói quen nhai kẹo cao su, ăn uống hoặc cắn vật cứng chỉ bằng 1 bên hàm, lâu dần tạo thành lệch mặt.

Việc xác định nguyên nhân chính xác có ý nghĩa quan trọng, bởi điều trị chỉ hiệu quả khi loại bỏ được yếu tố gây ra tình trạng nhai lệch.

Những ai có nguy cơ mắc phải nhai 1 bên bị lệch mặt? 

Không phải ai cũng dễ bị lệch mặt do nhai 1 bên, nhưng có những nhóm đối tượng đặc biệt dễ mắc phải tình trạng này, bao gồm:

• Người có bệnh lý răng miệng chưa điều trị: Sâu răng, viêm nha chu, mất răng hoặc viêm tủy khiến họ tránh nhai bên đau, dẫn đến lệch mặt.
• Người có sai lệch khớp cắn: Răng mọc lệch, chen chúc hoặc khớp cắn hở khiến lực nhai không đều, dễ hình thành thói quen nhai 1 bên.
• Người từng bị chấn thương vùng hàm mặt: Sau gãy xương hàm, trật khớp thái dương hàm hoặc phẫu thuật vùng mặt, bệnh nhân thường nhai lệch để tránh đau.
• Người lớn tuổi: Do mất răng, răng mòn hoặc khớp thái dương hàm thoái hóa, họ thường nhai bên thuận, lâu dần gây lệch mặt.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải nhai 1 bên bị lệch mặt 

Có nhiều yếu tố khiến tình trạng nhai 1 bên tiến triển nhanh hơn và gây lệch mặt rõ rệt. Những yếu tố này bao gồm:

• Thói quen nhai kéo dài không được điều chỉnh: Người bệnh duy trì thói quen nhai 1 bên trong nhiều năm mà không thay đổi sẽ làm cơ mặt mất cân đối ngày càng rõ.
• Không điều trị bệnh lý răng miệng kịp thời: Sâu răng, viêm nha chu, mất răng hoặc sai lệch khớp cắn không được xử lý sớm khiến người bệnh buộc phải nhai lệch lâu dài.
• Tiếp tục duy trì thói quen xấu: Nhai kẹo cao su 1 bên, cắn bút, cắn móng tay hoặc tựa cằm 1 bên làm tăng áp lực không cân đối lên cơ hàm.
• Tuổi tác: Người lớn tuổi có răng mòn, mất răng hoặc khớp thái dương hàm thoái hóa, nếu không phục hình răng kịp thời sẽ dễ bị lệch mặt.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán nhai 1 bên bị lệch mặt 

Việc chẩn đoán và điều trị tình trạng nhai 1 bên dẫn đến lệch mặt cần sự phối hợp giữa nhiều phương pháp. Mục tiêu chính là xác định nguyên nhân, đánh giá mức độ lệch và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp nhằm khôi phục chức năng nhai cân đối, đồng thời cải thiện thẩm mỹ khuôn mặt.

Để chẩn đoán chính xác, bác sĩ thường tiến hành:

• Khám lâm sàng: Đánh giá thói quen nhai, quan sát sự cân đối cơ mặt, kiểm tra khớp thái dương hàm và khớp cắn.
• Chụp X-quang sọ: Giúp phát hiện sai lệch xương hàm, tình trạng răng và khớp cắn.
• Chụp CT hoặc MRI: Được chỉ định khi nghi ngờ tổn thương khớp thái dương hàm hoặc bất thường cấu trúc xương.
• Khám răng miệng: Phát hiện sâu răng, mất răng, viêm nha chu hoặc răng mọc lệch gây nhai lệch.

Phương pháp điều trị nhai 1 bên bị lệch mặt

Phương pháp điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ lệch mặt, cụ thể:

• Điều chỉnh thói quen nhai: Hướng dẫn bệnh nhân tập nhai đều hai bên, tránh nhai kẹo cao su lâu dài hoặc cắn vật cứng.
• Điều trị bệnh lý răng miệng: Trám răng sâu, điều trị viêm nha chu, phục hình răng mất bằng cầu răng hoặc implant.
• Chỉnh nha: Niềng răng để điều chỉnh sai lệch khớp cắn, giúp phân bố lực nhai cân đối.
• Phẫu thuật chỉnh hình hàm mặt: Áp dụng trong trường hợp lệch mặt nặng do bất thường xương hàm.
• Vật lý trị liệu cơ hàm: Các bài tập phục hồi chức năng giúp cân bằng hoạt động cơ nhai hai bên.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của nhai 1 bên bị lệch mặt 

Chế độ sinh hoạt: 

Để giảm nguy cơ lệch mặt, người bệnh cần duy trì những thói quen tốt trong sinh hoạt hàng ngày như:

• Người bệnh nên tập nhai đều hai bên hàm, tránh chỉ sử dụng 1 bên khi ăn.

• Người bệnh cần hạn chế nhai kẹo cao su lâu dài, đặc biệt chỉ nhai 1 bên.

• Người bệnh nên tránh cắn vật cứng như bút, móng tay hoặc đá lạnh.

• Người bệnh cần khám răng định kỳ 6 tháng/lần để phát hiện và điều trị sớm bệnh lý răng miệng.

• Người bệnh nên giữ tư thế đúng khi ngồi, ngủ và làm việc, tránh tựa cằm 1 bên quá lâu.

Chế độ dinh dưỡng:

Dinh dưỡng hợp lý giúp giảm gánh nặng cho cơ hàm và hỗ trợ phục hồi, người bệnh có thể áp dụng các biện pháp sau:

• Người bệnh nên ăn thức ăn mềm, dễ nhai trong giai đoạn đầu điều trị.

• Người bệnh cần bổ sung canxi, vitamin D và protein để duy trì sức khỏe xương hàm và răng.

• Người bệnh nên hạn chế đồ ăn quá cứng, quá dai gây áp lực không cân đối lên cơ hàm.

• Người bệnh cần uống đủ nước để duy trì độ ẩm niêm mạc miệng và hỗ trợ tiêu hóa.

Phương pháp phòng ngừa nhai 1 bên bị lệch mặt

Hiện nay không có biện pháp đặc hiệu phòng ngừa tình trạng này, do đó phòng ngừa chủ yếu dựa vào lối sống và chăm sóc răng miệng, cụ thể:

• Người khỏe mạnh cần duy trì thói quen nhai đều hai bên hàm ngay từ nhỏ.

• Người có bệnh lý răng miệng cần điều trị sớm để tránh hình thành thói quen nhai lệch.

• Người từng bị chấn thương hàm mặt cần tập phục hồi chức năng nhai cân đối theo hướng dẫn của bác sĩ.

• Người cần chỉnh nha hoặc phục hình răng nên tuân thủ phác đồ điều trị để khôi phục khớp cắn chuẩn.

• Người nên khám nha khoa định kỳ để theo dõi sự phát triển của răng và khớp cắn, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên.

Nhai một bên tưởng chừng là thói quen nhỏ nhưng lại có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng như lệch mặt, rối loạn khớp thái dương hàm và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Việc nhận biết sớm triệu chứng, tìm ra nguyên nhân và điều chỉnh kịp thời giúp người bệnh phòng ngừa biến chứng và duy trì sự cân đối tự nhiên của khuôn mặt. Chủ động thay đổi thói quen sinh hoạt, chăm sóc răng miệng định kỳ và tuân thủ điều trị là chìa khóa quan trọng để bảo vệ sức khỏe răng hàm mặt lâu dài.