Nang giáp lưỡi là gì? Nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết

Khối u nhỏ xuất hiện ở vùng giữa cổ của trẻ hoặc người trẻ tuổi đôi khi khiến nhiều gia đình lo lắng vì không biết đó là bệnh gì và có nguy hiểm hay không. Trong số các bất thường bẩm sinh vùng cổ, nang giáp lưỡi là tình trạng khá thường gặp. Việc hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và phương pháp điều trị giúp phát hiện sớm và xử trí đúng cách, tránh các biến chứng như nhiễm trùng hoặc tái phát. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin chi tiết về nang giáp lưỡi để cha mẹ và người bệnh nắm rõ, từ đó chủ động chăm sóc sức khỏe cho trẻ.

Nang giáp lưỡi là gì? Đặc điểm và cơ chế hình thành

Nang giáp lưỡi (thyroglossal duct cyst) là một túi chứa dịch hình thành dọc theo đường đi của ống giáp lưỡi - cấu trúc tạm thời xuất hiện trong quá trình tuyến giáp di chuyển từ đáy lưỡi xuống vùng cổ trước khi trẻ chào đời.

Trong giai đoạn phát triển phôi thai:

• Tuyến giáp bắt đầu hình thành ở đáy lưỡi.
• Sau đó di chuyển dần xuống vị trí phía trước khí quản ở cổ.
• Quá trình này tạo ra một đường ống gọi là ống giáp lưỡi.

Thông thường, ống này sẽ thoái hóa và biến mất trước khi trẻ sinh ra. Tuy nhiên, ở một số người, phần di tích của ống vẫn còn tồn tại và tích tụ dịch, từ đó hình thành nang giáp lưỡi. Nang giáp lưỡi thường là tổn thương lành tính, không phải ung thư, và được xem là một trong những bất thường bẩm sinh phổ biến nhất ở vùng cổ giữa.

Một số đặc điểm điển hình của nang giáp lưỡi gồm:

• Xuất hiện khối tròn ở đường giữa cổ.
• Khối mềm, giới hạn rõ, thường nằm ngay dưới xương móng hoặc dọc theo đường giữa cổ.
• Có thể di động khi nuốt hoặc khi thè lưỡi - đây là dấu hiệu đặc trưng giúp phân biệt với các khối u khác.
• Thường không đau nếu chưa bị nhiễm trùng.

Phần lớn nang giáp lưỡi phát triển chậm và nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi trẻ lớn lên, qua khám sức khỏe định kỳ hoặc khi khối nổi rõ hơn.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây nang giáp lưỡi

Nguyên nhân chính của nang giáp lưỡi liên quan đến bất thường trong quá trình phát triển phôi thai của tuyến giáp.

Bất thường trong quá trình phát triển tuyến giáp

Nếu ống giáp lưỡi không thoái hóa hoàn toàn hoặc còn sót lại một đoạn nhỏ, phần còn lại này có thể tiết dịch và tạo thành nang. Đây là nguyên nhân bẩm sinh chính, không liên quan đến yếu tố di truyền rõ ràng ở hầu hết các trường hợp.

Yếu tố bẩm sinh

Nang giáp lưỡi được xem là dị tật bẩm sinh, tồn tại từ khi trẻ còn trong bụng mẹ. Tuy nhiên, khối nang có thể không biểu hiện ngay sau sinh mà chỉ được phát hiện sau nhiều năm khi nang tích tụ dịch nhiều hơn.

• Nang giáp lưỡi thường được phát hiện ở trẻ từ 2 đến 10 tuổi.
• Tỷ lệ mắc khoảng 2,2 trường hợp trên 100.000 trẻ mỗi năm.
• Bệnh gặp ở bé trai và bé gái với tỷ lệ tương đương.

Nang nang giáp lưỡi là một bất thường không quá hiếm gặp trong nhi khoa, và hầu hết không có yếu tố nguy cơ rõ ràng từ môi trường hay lối sống của mẹ khi mang thai.

Dấu hiệu nhận biết nang giáp lưỡi

Triệu chứng của nang giáp lưỡi thường khá điển hình, giúp bác sĩ định hướng chẩn đoán ngay từ khám lâm sàng.

Khối u ở vùng giữa cổ

Dấu hiệu phổ biến nhất là:

• Một khối tròn nhỏ ở đường giữa cổ;
• Khối không đau (nếu chưa nhiễm trùng);
• Sờ thấy mềm hoặc hơi căng.

Khối nang thường nằm ở vị trí giữa cổ, gần xương móng hoặc dọc theo đường giữa.

Khối di động khi nuốt hoặc thè lưỡi

Đây là dấu hiệu đặc trưng giúp phân biệt nang giáp lưỡi với nhiều khối u khác ở cổ. Khi trẻ nuốt hoặc thè lưỡi, khối nang có xu hướng di chuyển lên xuống theo động tác này do liên kết với đường ống giáp lưỡi.

Nang giáp lưỡi có nguy hiểm không? Biến chứng có thể gặp

Phần lớn nang giáp lưỡi là tổn thương lành tính và không gây nguy hiểm ngay lập tức. Tuy nhiên, nếu không được điều trị đúng cách, bệnh vẫn có thể gây ra một số biến chứng.

Nhiễm trùng nang

Đây là biến chứng thường gặp nhất. Nang giáp lưỡi có thể sưng to, đau, hình thành áp xe. Trong trường hợp này, bác sĩ thường cần điều trị nhiễm trùng bằng kháng sinh trước khi phẫu thuật.

Tái phát sau điều trị

Nếu nang không được cắt bỏ hoàn toàn (bao gồm cả phần ống giáp lưỡi còn sót), bệnh có thể tái phát sau một thời gian.

Nguy cơ ác tính (hiếm gặp)

Theo các tài liệu y khoa, ung thư phát sinh từ nang giáp lưỡi là rất hiếm, nhưng vẫn có thể xảy ra ở một tỷ lệ nhỏ bệnh nhân, thường ở người lớn tuổi. Vì vậy, khi phát hiện khối u vùng cổ, đặc biệt ở trẻ nhỏ, nên đưa đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và xử trí kịp thời.

Phương pháp chẩn đoán và điều trị nang giáp lưỡi

Việc chẩn đoán nang giáp lưỡi thường dựa vào khám lâm sàng kết hợp với các phương pháp cận lâm sàng.

Chẩn đoán

Bác sĩ có thể sử dụng:

• Khám lâm sàng vùng cổ (kiểm tra khối di động khi nuốt/thè lưỡi);
• Siêu âm cổ để đánh giá vị trí, kích thước nang và phân biệt với các bất thường khác;
• Một số trường hợp cần chụp CT hoặc MRI nếu nghi ngờ phức tạp.

Chẩn đoán phân biệt với nang khe mang, hạch viêm, bướu bạch huyết hoặc kén bã.

Điều trị

Phương pháp điều trị tiêu chuẩn hiện nay là phẫu thuật cắt bỏ nang cùng toàn bộ đường ống giáp lưỡi (phẫu thuật Sistrunk). Phẫu thuật này thường:

• Thực hiện dưới gây mê;
• Thời gian phẫu thuật tương đối ngắn;
• Nhiều trường hợp có thể xuất viện trong ngày hoặc sau 1 - 2 ngày.

Nếu nang đang bị nhiễm trùng cấp, bác sĩ sẽ điều trị nhiễm trùng trước bằng kháng sinh, sau đó mới tiến hành phẫu thuật khi tình trạng ổn định.

Chăm sóc sau phẫu thuật

Sau mổ, người bệnh cần:

• Uống thuốc theo chỉ định (kháng sinh, giảm đau);
• Giữ vết mổ sạch và khô;
• Tái khám theo lịch hẹn để theo dõi.

Các biến chứng sau mổ như chảy máu, nhiễm trùng vết mổ hoặc tụ dịch là hiếm gặp nhưng vẫn cần theo dõi.

Nang giáp lưỡi là một bất thường bẩm sinh khá phổ biến ở vùng cổ giữa, hình thành do phần di tích của ống giáp lưỡi không thoái hóa hoàn toàn trong quá trình phát triển của tuyến giáp. Bệnh thường được phát hiện ở trẻ em và đa số là lành tính, tuy nhiên nang giáp lưỡi có thể bị nhiễm trùng hoặc gây khó chịu nếu phát triển lớn. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu như khối u giữa cổ di động khi nuốt hoặc thè lưỡi giúp người bệnh được thăm khám và điều trị kịp thời. Phẫu thuật cắt bỏ nang cùng đường ống giáp lưỡi hiện là phương pháp điều trị hiệu quả và giúp giảm nguy cơ tái phát. Nếu phát hiện khối u bất thường ở vùng cổ, đặc biệt ở trẻ nhỏ, nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và xử trí phù hợp.