Khó thở sau khi ăn do nguyên nhân gì? Khi nào cần thăm khám?

Sau mỗi bữa ăn, cơ thể cần thời gian để tiêu hóa và hấp thu dưỡng chất. Tuy nhiên, ở một số người, quá trình này lại đi kèm cảm giác khó thở, nặng ngực hoặc mệt mỏi. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiều nguyên nhân khác nhau, từ yếu tố sinh lý đến bệnh lý cần được theo dõi và can thiệp kịp thời.

Nguyên nhân khó thở sau khi ăn

Theo ý kiến của các chuyên gia y tế, hiện tượng khó thở sau ăn có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Trong đó, một số yếu tố thường gặp bao gồm:

Ăn quá nhanh hoặc ăn quá nhiều

Thói quen ăn uống vội vàng, tiêu thụ lượng lớn thức ăn trong thời gian ngắn và không nhai kỹ có thể khiến hệ tiêu hóa phải hoạt động quá tải. Dạ dày bị căng giãn nhanh chóng sẽ tạo áp lực lên các cơ quan lân cận, làm ảnh hưởng đến quá trình hô hấp.

Bên cạnh đó, việc ăn nhanh còn khiến bạn nuốt nhiều không khí, làm dạ dày chứa nhiều khí, dễ chèn ép cơ hoành và gây cảm giác khó thở, đầy bụng, khó tiêu sau ăn.

Dị ứng thực phẩm

Nếu tình trạng mệt mỏi, khó thở xuất hiện ngay sau khi ăn một loại thực phẩm lạ hoặc chưa từng dùng trước đó, rất có thể bạn đang gặp phản ứng dị ứng. Khi chất gây dị ứng xâm nhập, hệ miễn dịch bị kích hoạt mạnh, dẫn đến các biểu hiện như mệt mỏi, khó thở, thậm chí nổi mề đay hoặc sưng phù. Những thực phẩm dễ gây dị ứng thường gặp là hải sản, đậu phộng, lúa mì, hạt cải,…

Thừa cân, béo phì

Béo phì cũng là một trong những nguyên nhân làm gia tăng nguy cơ khó thở sau khi ăn. Lượng mỡ thừa tích tụ nhiều có thể gây chèn ép các cơ quan tiêu hóa và hô hấp, khiến cơ thể khó thích nghi sau bữa ăn. Ngoài ra, béo phì còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch, tiểu đường và đột quỵ, do đó cần kiểm soát cân nặng bằng chế độ ăn uống và sinh hoạt hợp lý.

Rối loạn lo âu

Ở những người thường xuyên căng thẳng hoặc mắc rối loạn lo âu, cảm giác khó thở sau bữa ăn có thể xảy ra khá phổ biến. Tình trạng lo lắng, bồn chồn kéo dài khiến nhịp thở trở nên bất thường, dẫn đến cảm giác hụt hơi và uể oải.

Các bệnh lý đường hô hấp

Nếu bạn không bị dị ứng thực phẩm nhưng vẫn xuất hiện khó thở sau ăn kèm theo các triệu chứng như nghẹt mũi, đau họng, đau đầu, sốt hoặc chóng mặt, rất có thể nguyên nhân đến từ các bệnh về đường hô hấp. Những bệnh như viêm phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính… thường gây ảnh hưởng đến khả năng hô hấp, đặc biệt rõ rệt sau bữa ăn.

Rối loạn nhịp tim

Người mắc rối loạn nhịp tim cũng dễ gặp tình trạng khó thở sau ăn. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh đang tiến triển và cần được theo dõi, điều trị sớm. Ngoài ra, bệnh nhân còn có thể kèm theo các triệu chứng khác như tức ngực, choáng váng hoặc ngất xỉu.

Trào ngược dạ dày - thực quản

Trào ngược dạ dày - thực quản thường gây ra nhiều biểu hiện khó chịu như khó nuốt, khó thở sau khi ăn, ho khan, cảm giác thắt chặt hoặc nặng vùng bụng dưới. Nguyên nhân chủ yếu là do axit và thức ăn từ dạ dày trào ngược lên thực quản, thậm chí xâm nhập vào đường hô hấp, khiến các đường dẫn khí bị kích thích và co thắt.

Bên cạnh đó, axit dịch vị còn kích thích các dây thần kinh hô hấp nằm phía dưới cơ thắt thực quản, làm các cơ trơn co lại và gây cảm giác khó thở. Ngoài ra, việc ăn quá nhiều trong một bữa khiến dạ dày căng giãn, tạo áp lực lên khí quản, làm cản trở luồng không khí lưu thông, từ đó dẫn đến tình trạng khó thở sau ăn.

Khi nào cần thăm khám bác sĩ?

Mức độ khó thở sau khi ăn có thể khác nhau ở từng người. Trong trường hợp cơn khó thở chỉ ở mức nhẹ, không gây quá nhiều khó chịu, bạn nên tạm dừng các hoạt động đang thực hiện, tựa lưng vào vật chắc hoặc ngồi ở tư thế nửa nằm nửa ngồi, thả lỏng vai và cánh tay, đồng thời xoa nhẹ vùng ngực để giúp cải thiện cảm giác khó thở. Khi thực hiện, cần chú ý duy trì nhịp thở tự nhiên, chậm rãi, đều và nhẹ nhàng.

Tuy nhiên, nếu tình trạng khó thở sau khi ăn xảy ra thường xuyên hoặc kèm theo các dấu hiệu dưới đây, bạn nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám sớm:

• Cảm giác nặng ngực, tức ngực hoặc đau ngực.
• Khó thở rõ rệt khi nằm thẳng.
• Chóng mặt, thở khò khè.
• Ớn lạnh, ho hoặc sốt.
• Đầu ngón tay hoặc môi chuyển sang màu xanh tím.
• Sưng phù mắt cá chân hoặc bàn chân.

Việc được khuyến cáo đi khám trong những trường hợp trên là vì khó thở sau ăn đôi khi không đơn thuần, mà có thể là dấu hiệu cảnh báo các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Nếu không xác định được nguyên nhân và chủ quan kéo dài tình trạng này, nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe là rất cao.

Thông qua thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết theo chỉ định của bác sĩ, người bệnh sẽ được xác định chính xác nguyên nhân gây khó thở. Dựa trên kết quả chẩn đoán, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng trường hợp nhằm mang lại hiệu quả tốt nhất.

Trên thực tế, nhiều người khi gặp tình trạng khó thở thường nghe theo kinh nghiệm truyền miệng hoặc tự ý mua thuốc về sử dụng tại nhà. Đây là việc không nên làm, bởi khi chưa xác định chính xác nguyên nhân gây khó thở thì việc điều trị sẽ thiếu cơ sở khoa học, không mang lại hiệu quả, thậm chí còn có thể khiến tình trạng sức khỏe trở nên nghiêm trọng hơn.

Một số lưu ý về tình trạng khó thở sau ăn

Bên cạnh các biện pháp điều trị y tế, người thường xuyên cảm thấy khó thở sau bữa ăn cũng cần chú ý điều chỉnh lối sống nhằm hạn chế tái diễn tình trạng này và hình thành những thói quen có lợi cho sức khỏe lâu dài.

• Duy trì thói quen ăn chậm, nhai kỹ để hỗ trợ quá trình tiêu hóa diễn ra thuận lợi hơn, đồng thời giảm gánh nặng cho dạ dày và các cơ quan liên quan.
• Trước và sau bữa ăn, nên dành khoảng 30 phút để nghỉ ngơi và thư giãn; không nên lao động hay làm việc ngay. Việc nằm nghỉ chỉ nên thực hiện sau khi ăn ít nhất 1-2 giờ.
• Thường xuyên rèn luyện thể chất nhằm nâng cao thể lực và cải thiện khả năng chịu đựng của cơ thể.
• Giảm thiểu việc sử dụng thực phẩm chế biến sẵn và đồ đóng hộp như cá hộp, thịt nguội, xúc xích…
• Khi xuất hiện cảm giác mệt hoặc khó thở trong lúc ăn, nên tạm ngưng bữa ăn để tránh làm triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn.
• Nếu có tiền sử dị ứng thực phẩm, cần hạn chế tối đa hoặc loại bỏ những thực phẩm gây dị ứng khỏi khẩu phần hằng ngày.
• Tăng cường bổ sung rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và cá béo nhằm cung cấp thêm vitamin và khoáng chất, giúp nâng cao sức đề kháng từ bên trong.
• Tránh tiếp xúc với các chất kích thích, khói thuốc và thuốc lá, bởi đây là những yếu tố khiến chức năng phổi và hệ hô hấp suy giảm dần, làm tăng nguy cơ khó thở sau ăn hoặc khi lao động nặng.

Tóm lại, khó thở sau khi ăn thường không đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xảy ra lặp đi lặp lại, bạn nên chủ động thăm khám bác sĩ để được tư vấn, xác định nguyên nhân và điều trị đúng hướng, đúng bệnh nhằm đạt hiệu quả tốt nhất.