Hormone tuyến thượng thận: Chức năng và những rối loạn thường gặp

Nếu bạn đang tìm kiếm các thông tin liên quan đến hormone tuyến thượng thận, bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về vai trò của các hormone này, những rối loạn thường gặp cũng như thời điểm cần theo dõi để chủ động bảo vệ sức khỏe.

Tổng quan về hormone tuyến thượng thận

Hormone tuyến thượng thận là gì?

Hormone tuyến thượng thận là các hormone do tuyến thượng thận tiết ra, tham gia điều hòa nhiều hoạt động sinh lý quan trọng của cơ thể. Tuyến thượng thận là tuyến nội tiết nhỏ, nằm phía trên mỗi quả thận và gồm hai phần chính là vỏ thượng thận và tủy thượng thận, mỗi phần đảm nhiệm sản xuất những hormone khác nhau, cụ thể:

• Vỏ thượng thận: Tiết ra các hormone như cortisol, aldosterone và androgen, có vai trò trong chuyển hóa năng lượng, cân bằng nước - điện giải và hỗ trợ hoạt động nội tiết. 

• Tủy thượng thận: Sản xuất adrenaline và noradrenaline giúp cơ thể đáp ứng nhanh với các tình huống căng thẳng.

Vai trò của hormone tuyến thượng thận

Hormone tuyến thượng thận giữ vai trò thiết yếu trong việc điều hòa nhiều hoạt động sinh lý quan trọng, giúp cơ thể duy trì trạng thái cân bằng và thích nghi với các thay đổi từ môi trường bên trong lẫn bên ngoài. 

Cụ thể, các hormone này đảm nhiệm những vai trò chính sau:

• Điều hòa đáp ứng với stress: Hormone tuyến thượng thận, đặc biệt là cortisol và các catecholamine, giúp cơ thể thích ứng với căng thẳng thể chất và tinh thần bằng cách điều chỉnh huyết áp, nhịp tim và nguồn cung năng lượng.
• Tham gia chuyển hóa năng lượng: Các hormone này góp phần kiểm soát quá trình chuyển hóa đường, đạm và chất béo, đảm bảo cung cấp năng lượng cần thiết cho hoạt động của các cơ quan.
• Duy trì huyết áp và cân bằng nước - điện giải: Thông qua tác động lên thận và mạch máu, hormone tuyến thượng thận giúp ổn định huyết áp và cân bằng natri, kali trong cơ thể.
• Ảnh hưởng đến hệ miễn dịch và phản ứng viêm: Một số hormone tuyến thượng thận có vai trò điều hòa hoạt động miễn dịch, giúp cơ thể phản ứng phù hợp trước các tác nhân gây viêm hoặc nhiễm trùng.
• Hỗ trợ hoạt động của tim mạch và hệ thần kinh: Hormone tuyến thượng thận góp phần điều chỉnh nhịp tim, trương lực mạch máu và dẫn truyền thần kinh, từ đó ảnh hưởng đến khả năng vận động và thích nghi của cơ thể.

Nhờ những vai trò trên, hormone tuyến thượng thận được xem là yếu tố quan trọng giúp cơ thể duy trì ổn định sinh lý và khả năng thích ứng trong nhiều tình huống khác nhau.

Những rối loạn hormone tuyến thượng thận thường gặp

Rối loạn hormone tuyến thượng thận thường gắn liền với các bệnh lý nội tiết cụ thể, xảy ra khi tuyến thượng thận tiết quá ít hoặc quá nhiều hormone. Tùy vào loại hormone bị rối loạn, cơ thể có thể xuất hiện những biểu hiện và bệnh lý khác nhau. Một số bệnh lý thường gặp có thể kể đến như:

• Suy tuyến thượng thận: Suy tuyến thượng thận là tình trạng tuyến thượng thận không sản xuất đủ hormone, đặc biệt là cortisol và đôi khi là aldosterone. Một dạng điển hình của tình trạng này là bệnh Addison. Người mắc suy tuyến thượng thận có thể gặp các biểu hiện như mệt mỏi kéo dài, sụt cân, tụt huyết áp, rối loạn điện giải và giảm khả năng chịu đựng căng thẳng.
• Hội chứng Cushing: Hội chứng Cushing xảy ra khi cơ thể tiếp xúc với nồng độ cortisol cao trong thời gian dài, có thể do tuyến thượng thận tăng tiết hormone hoặc do sử dụng thuốc chứa corticosteroid kéo dài. Tình trạng này có thể gây tăng cân bất thường, rối loạn chuyển hóa, tăng huyết áp và ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch.
• Cường aldosterone nguyên phát: Đây là bệnh lý liên quan đến tăng tiết aldosterone, dẫn đến giữ muối, mất kali và tăng huyết áp kéo dài. Người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi, yếu cơ hoặc gặp các rối loạn điện giải nếu không được phát hiện sớm.
• U tủy thượng thận: U tủy thượng thận là tình trạng hiếm gặp, xảy ra khi tủy thượng thận tiết quá nhiều adrenaline và noradrenaline. Bệnh có thể gây các cơn tăng huyết áp đột ngột, tim đập nhanh, hồi hộp và lo âu.

Nhìn chung, các bệnh lý liên quan đến hormone tuyến thượng thận có thể ảnh hưởng đến nhiều hệ cơ quan, đặc biệt là tim mạch, chuyển hóa và thần kinh. Việc phát hiện sớm và kiểm tra hormone theo chỉ định y tế đóng vai trò quan trọng trong theo dõi và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Khi nào cần kiểm tra hormone tuyến thượng thận?

Việc kiểm tra hormone tuyến thượng thận thường được chỉ định khi cơ thể xuất hiện những dấu hiệu nghi ngờ rối loạn nội tiết hoặc thuộc nhóm có nguy cơ cao. Xét nghiệm đúng thời điểm giúp bác sĩ đánh giá chính xác chức năng tuyến thượng thận và phát hiện sớm các bất thường liên quan.

Bạn nên cân nhắc kiểm tra hormone tuyến thượng thận trong các trường hợp sau:

• Xuất hiện các triệu chứng kéo dài, không rõ nguyên nhân: Cảm giác mệt mỏi dai dẳng, sụt cân hoặc tăng cân bất thường, chóng mặt, tụt huyết áp, tăng huyết áp khó kiểm soát, yếu cơ hoặc rối loạn điện giải có thể liên quan đến rối loạn hormone tuyến thượng thận.
• Có dấu hiệu nghi ngờ rối loạn cortisol hoặc aldosterone: Những biểu hiện như thay đổi phân bố mỡ cơ thể, rối loạn đường huyết, huyết áp cao kèm hạ kali máu hoặc khả năng chịu đựng stress kém là các dấu hiệu cần được đánh giá chuyên sâu.
• Xuất hiện các cơn tim đập nhanh, hồi hộp hoặc tăng huyết áp từng cơn: Đây có thể là dấu hiệu gợi ý rối loạn hormone tủy thượng thận, cần được kiểm tra để loại trừ các bệnh lý liên quan.
• Có tiền sử hoặc yếu tố nguy cơ về bệnh nội tiết: Người có tiền sử gia đình mắc bệnh tuyến thượng thận, từng phẫu thuật vùng tuyến thượng thận hoặc đang theo dõi các bệnh lý nội tiết khác nên được kiểm tra hormone định kỳ theo chỉ định y tế.
• Theo dõi sau chẩn đoán hoặc trong quá trình điều trị: Những trường hợp đã được phát hiện rối loạn hormone tuyến thượng thận cần xét nghiệm định kỳ để đánh giá hiệu quả theo dõi và kiểm soát tình trạng sức khỏe.

Việc kiểm tra hormone tuyến thượng thận cần dựa trên triệu chứng lâm sàng và chỉ định của bác sĩ. Thăm khám đúng thời điểm sẽ giúp phát hiện sớm rối loạn và hỗ trợ theo dõi sức khỏe nội tiết một cách phù hợp.

Bài viết đã cung cấp các thông tin tổng quan về hormone tuyến thượng thận. Nhìn chung, hormone tuyến thượng thận giữ vai trò quan trọng trong việc điều hòa nhiều hoạt động sinh lý của cơ thể, vì vậy việc nhận biết sớm dấu hiệu bất thường và thăm khám đúng lúc sẽ giúp hạn chế những ảnh hưởng không mong muốn đến sức khỏe lâu dài.

Bên cạnh việc chủ động kiểm tra sức khỏe nội tiết theo khuyến nghị y tế, tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch cũng góp phần tăng cường sức đề kháng và bảo vệ sức khỏe tổng thể. Để được tư vấn, tiêm các loại vắc xin phù hợp theo độ tuổi và tình trạng sức khỏe, bạn có thể liên hệ Trung tâm Tiêm chủng Long Châu qua hotline 1800 6928 để được hỗ trợ chi tiết.