Xốp tủy thận là gì? Bệnh có nguy hiểm không?

Trước đây, xốp tủy thận thường được xem là một bệnh lý lành tính. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể dẫn đến các biến chứng như sỏi thận, nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc vôi hóa thận nếu không được theo dõi và xử trí phù hợp. Việc chẩn đoán chủ yếu dựa vào các phương pháp chẩn đoán hình ảnh. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nắm rõ hơn về nguyên nhân, triệu chứng, cách chẩn đoán và điều trị xốp tủy thận.

Bệnh xốp tủy thận là gì?

Xốp tủy thận là một dị tật bẩm sinh hiếm gặp của thận, đặc trưng bởi tình trạng giãn các ống góp ở vùng tủy thận. Mặc dù nguyên nhân chính xác vẫn chưa được làm rõ, bệnh được cho là có liên quan đến bất thường trong quá trình phát triển của thận từ giai đoạn bào thai. Đa số trường hợp xảy ra rải rác, chỉ một tỷ lệ nhỏ (dưới 5%) có tính chất di truyền trong gia đình. Khi các ống góp giãn rộng, nhiều nang nhỏ sẽ hình thành ở một hoặc cả hai thận, tạo nên hình ảnh giống như một miếng bọt biển trên chẩn đoán hình ảnh. Những thay đổi này làm tăng nguy cơ lắng đọng canxi, hình thành sỏi thận, vôi hóa tủy thận, nhiễm trùng đường tiết niệu và tiểu máu. Tuy nhiên, nhiều người mắc xốp tủy thận không có triệu chứng và chỉ được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe hoặc thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh.

Xốp tủy thận có nguy hiểm không?

Xốp tủy thận nhìn chung là một bệnh lý lành tính với tiên lượng dài hạn thuận lợi nếu được theo dõi và điều trị phù hợp. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể tiến triển và gây ra nhiều biến chứng trên hệ tiết niệu, đặc biệt ở những trường hợp có sỏi thận tái phát hoặc nhiễm khuẩn kéo dài. Các biến chứng thường gặp bao gồm:

• Suy thận: Đây là biến chứng nghiêm trọng nhất của xốp tủy thận, mặc dù tỷ lệ gặp không cao. Tình trạng tắc nghẽn đường tiết niệu do sỏi hoặc nhiễm khuẩn tái diễn có thể làm giảm mức lọc cầu thận (GFR), tăng nồng độ creatinin huyết thanh và dẫn đến bệnh thận mạn. Nếu nguyên nhân được xử trí kịp thời, chức năng thận có thể hồi phục một phần hoặc hoàn toàn.
• Sỏi tiết niệu: Khoảng 50 - 70% người bệnh xốp tủy thận có hình thành sỏi tiết niệu. Sự giãn các ống góp, lắng đọng calci tại tủy thận, tăng calci niệu hoặc giảm citrat niệu là những yếu tố thuận lợi thúc đẩy hình thành sỏi. Sỏi có thể gây tắc nghẽn đường tiết niệu, giãn đài bể thận, viêm thận - bể thận và ứ mủ bể thận nếu không được điều trị.
• Nhiễm khuẩn đường tiết niệu: Bất thường cấu trúc của các ống góp cùng với tình trạng ứ đọng nước tiểu và sỏi tiết niệu làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn đường tiết niệu tái phát. Người bệnh có thể mắc viêm bàng quang, viêm niệu đạo hoặc viêm thận - bể thận. Trong những trường hợp nặng, nhiễm khuẩn có thể dẫn đến áp xe thận, nhiễm khuẩn huyết hoặc góp phần làm suy giảm chức năng thận.

Triệu chứng của xốp tủy thận

Phần lớn người mắc xốp tủy thận không có triệu chứng rõ ràng và chỉ được phát hiện tình cờ khi thực hiện các xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh vì một lý do khác. Các biểu hiện lâm sàng thường xuất hiện khi bệnh gây biến chứng như sỏi tiết niệu, vôi hóa tủy thận hoặc nhiễm khuẩn đường tiết niệu. Người bệnh có thể gặp các triệu chứng sau:

• Đau vùng hông lưng hoặc đau thắt lưng một hoặc hai bên, đôi khi xuất hiện cơn đau quặn thận nếu có sỏi di chuyển.
• Tiểu nhiều lần, tiểu gấp hoặc tiểu đêm.
• Tiểu buốt, tiểu rát, cảm giác khó chịu khi đi tiểu.
• Tiểu máu đại thể hoặc vi thể, thường liên quan đến sỏi hoặc tổn thương đường tiết niệu.
• Nhiễm khuẩn đường tiết niệu tái phát với các biểu hiện như sốt, rét run, nước tiểu đục, nước tiểu có mùi hôi, đau vùng hông lưng hoặc đau khi đi tiểu.

Do các ống góp ở vùng tủy thận bị giãn, nước tiểu dễ bị ứ đọng, tạo điều kiện thuận lợi cho sự lắng đọng tinh thể khoáng chất và sự phát triển của vi khuẩn. Vì vậy, sỏi tiết niệu và nhiễm khuẩn đường tiết niệu tái phát là hai biểu hiện lâm sàng và cũng là hai biến chứng thường gặp nhất ở người bệnh xốp tủy thận.

Phương pháp chẩn đoán xốp tủy thận

Chẩn đoán xốp tủy thận chủ yếu dựa trên các phương pháp chẩn đoán hình ảnh kết hợp với đánh giá lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng. Mục tiêu là xác định các bất thường của tủy thận, phát hiện biến chứng như sỏi tiết niệu, vôi hóa tủy thận hoặc nhiễm khuẩn đường tiết niệu, đồng thời đánh giá chức năng thận.

Các phương pháp thường được sử dụng bao gồm:

• Siêu âm thận - tiết niệu: Là phương tiện thăm dò ban đầu giúp phát hiện sỏi thận, vôi hóa tủy thận, giãn đài bể thận hoặc các bất thường khác. Trên siêu âm, vùng tủy thận thường tăng hồi âm với nhiều chấm tăng âm, một số có bóng cản âm phía sau do lắng đọng calci.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT): Đặc biệt là CT hệ tiết niệu có tiêm thuốc cản quang (CT urography), là phương pháp có giá trị cao trong chẩn đoán xốp tủy thận. Hình ảnh đặc trưng là các ống góp vùng tủy thận giãn dạng hình dải hoặc hình chùm, đồng thời giúp phát hiện sỏi, vôi hóa tủy thận, tắc nghẽn đường tiết niệu và các bất thường phối hợp.
• Chụp X-quang hệ tiết niệu: Có thể phát hiện sỏi cản quang hoặc các ổ vôi hóa tại tủy thận, tuy nhiên giá trị chẩn đoán xốp tủy thận thấp hơn so với CT và hiện nay ít được sử dụng đơn độc.

Ngoài các phương pháp chẩn đoán hình ảnh, bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm nước tiểu để phát hiện tiểu máu, bạch cầu niệu, vi khuẩn niệu hoặc các rối loạn chuyển hóa như tăng calci niệu, giảm citrat niệu. Đồng thời thực hiện xét nghiệm máu nhằm đánh giá chức năng thận thông qua nồng độ creatinin huyết thanh, ure máu và ước tính mức lọc cầu thận (eGFR).

Điều trị xốp tủy thận

Hiện nay, chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu đối với xốp tủy thận. Mục tiêu điều trị là kiểm soát triệu chứng, xử trí biến chứng và bảo tồn chức năng thận.

Các phương pháp điều trị bao gồm:

• Điều trị nhiễm khuẩn đường tiết niệu: Sử dụng kháng sinh phù hợp theo mức độ nhiễm trùng và kết quả cấy nước tiểu khi cần.
• Điều trị sỏi tiết niệu: Tùy kích thước và vị trí sỏi, bác sĩ có thể chỉ định điều trị nội khoa hoặc can thiệp như tán sỏi ngoài cơ thể, tán sỏi nội soi hoặc tán sỏi qua da.
• Điều chỉnh rối loạn chuyển hóa: Trường hợp tăng calci niệu hoặc giảm citrat niệu có thể được chỉ định thuốc nhằm giảm nguy cơ tái phát sỏi.
• Theo dõi định kỳ: Người bệnh cần uống đủ nước, kiểm soát các yếu tố nguy cơ và tái khám định kỳ để theo dõi chức năng thận cũng như phát hiện sớm biến chứng.

Như vậy, xốp tủy thận là gì? Đây bệnh lý hiếm gặp nhưng có thể gây biến chứng như sỏi tiết niệu, nhiễm khuẩn đường tiết niệu và ảnh hưởng đến chức năng thận nếu không được theo dõi đúng cách. Việc nhận biết triệu chứng, khám định kỳ và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả và bảo vệ sức khỏe thận lâu dài.