Giardia intestinalis là gì? Chẩn đoán Giardia intestinalis bằng cách nào?

Giardia intestinalis (trùng roi thìa) là một loại ký sinh trùng đơn bào có thể gây bệnh đường tiêu hóa ở cả trẻ em và người lớn. Nhiễm ký sinh trùng này thường biểu hiện bằng tiêu chảy, đau bụng, đầy hơi, buồn nôn hoặc phân bất thường; nếu kéo dài, bệnh có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dinh dưỡng và gây sụt cân.

Giardia intestinalis là gì?

Giardia intestinalis là tên gọi được sử dụng cho một loại ký sinh trùng đơn bào sống chủ yếu ở đường ruột non. Trong tài liệu y khoa, sinh vật này còn có các tên đồng nghĩa như Giardia duodenalis và Giardia lamblia. Bệnh do Giardia gây ra thường được gọi là bệnh giardiasis hoặc nhiễm Giardia.

Trong tiếng Việt, Giardia intestinalis thường được gọi là trùng roi thìa. Tên gọi này liên quan đến hình dạng đặc trưng của thể hoạt động: Cơ thể có dạng giống quả lê và khi quan sát theo một hướng có hình dáng gợi liên tưởng đến chiếc thìa. Ký sinh trùng có các roi giúp di chuyển và một cấu trúc giống đĩa bám giúp nó bám vào bề mặt niêm mạc ruột.

Giardia có hai dạng chính trong vòng đời:

• Thể hoạt động: Sống và nhân lên chủ yếu ở phần trên của ruột non, đặc biệt tại tá tràng.
• Thể kén: Có lớp vỏ bảo vệ, được thải ra ngoài theo phân và là dạng có khả năng lây nhiễm cho người khác.

Điểm đáng chú ý là thể kén có khả năng tồn tại ngoài môi trường tốt hơn thể hoạt động. Khi một người nuốt phải kén Giardia qua nước, thức ăn hoặc bàn tay bị nhiễm bẩn, kén đi vào đường tiêu hóa và giải phóng thể hoạt động trong ruột non, bắt đầu một chu kỳ nhiễm mới.

Giardia intestinalis lây truyền như thế nào?

Con đường lây nhiễm Giardia chủ yếu liên quan đến đường phân - miệng. Nói đơn giản, một người có thể nhiễm bệnh khi vô tình đưa vào miệng các nang ký sinh trùng đã được thải ra từ phân của người hoặc động vật nhiễm bệnh.

Nguồn lây có thể xuất hiện trong nhiều tình huống sinh hoạt hằng ngày. Một số con đường thường gặp gồm:

• Uống nước chưa được xử lý hoặc nước bị nhiễm phân.
• Ăn thực phẩm bị nhiễm Giardia trong quá trình chế biến.
• Ăn rau, trái cây hoặc thực phẩm được rửa bằng nguồn nước không an toàn.
• Đưa tay lên miệng sau khi đi vệ sinh hoặc chăm sóc người nhiễm bệnh nhưng chưa rửa tay đúng cách.
• Tiếp xúc với các bề mặt, đồ vật có chứa mầm bệnh rồi đưa tay lên miệng.
• Lây truyền trực tiếp giữa người với người, đặc biệt trong những môi trường có nhiều người tiếp xúc gần nhau.

Nhiễm Giardia không chỉ xảy ra ở những nơi có điều kiện vệ sinh kém. Ký sinh trùng này được phân bố rộng rãi và có thể liên quan đến nguồn nước, thực phẩm hoặc môi trường sinh hoạt bị ô nhiễm.

Triệu chứng nhiễm Giardia intestinalis

Không phải ai nhiễm Giardia intestinalis cũng xuất hiện triệu chứng. Một số người có thể không có biểu hiện rõ ràng nhưng vẫn có khả năng thải kén ra môi trường và góp phần làm lây nhiễm cho người khác.

Khi có triệu chứng, bệnh thường ảnh hưởng chủ yếu đến hệ tiêu hóa. Các biểu hiện có thể xuất hiện sau một khoảng thời gian kể từ khi người bệnh nuốt phải Giardia.

Tiêu chảy

Tiêu chảy là một trong những biểu hiện phổ biến nhất của nhiễm Giardia. Phân có thể lỏng, nhiều nước hoặc có đặc điểm bất thường về mùi và thành phần. Một số trường hợp có thể xuất hiện phân nhiều mỡ, khó xả hoặc nổi trên mặt nước do tình trạng hấp thu chất béo bị ảnh hưởng.

Tiêu chảy có thể kéo dài trong nhiều ngày đến vài tuần. Trong một số trường hợp, triệu chứng giảm rồi tái xuất hiện hoặc kéo dài lâu hơn.

Đầy hơi, đau bụng và buồn nôn

Bên cạnh tiêu chảy, người bệnh có thể cảm thấy:

• Đầy bụng, chướng bụng;
• Nhiều hơi;
• Đau hoặc co thắt bụng;
• Buồn nôn;
• Khó chịu vùng bụng;
• Mệt mỏi, đặc biệt khi tiêu chảy kéo dài.

Mức độ biểu hiện không giống nhau ở tất cả người bệnh. Có người chỉ có triệu chứng nhẹ, trong khi người khác có thể bị rối loạn tiêu hóa kéo dài.

Sụt cân và ảnh hưởng hấp thu dinh dưỡng

Khi nhiễm Giardia kéo dài, tình trạng tiêu chảy và rối loạn hấp thu có thể khiến cơ thể khó hấp thu đầy đủ một số chất dinh dưỡng. Người bệnh có thể ăn uống kém, mệt mỏi hoặc sụt cân.

Ở trẻ nhỏ, nhiễm Giardia kéo dài cần được lưu ý hơn vì tiêu chảy và hấp thu dinh dưỡng kém có thể ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng và quá trình phát triển.

Nhiễm Giardia intestinalis có nguy hiểm không?

Mức độ ảnh hưởng của Giardia intestinalis phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe, tuổi, tình trạng dinh dưỡng và đáp ứng của từng người. Nhiều trường hợp có thể tự cải thiện, nhưng một số người lại gặp các triệu chứng kéo dài.

Đặc biệt, tiêu chảy kéo dài có thể dẫn đến mất nước. Đây là vấn đề cần quan tâm ở trẻ nhỏ và những người dễ bị mất nước. Vì vậy, việc bổ sung đủ nước và chất điện giải khi tiêu chảy là một phần quan trọng trong chăm sóc người bệnh.

Một số người sau khi hết nhiễm Giardia vẫn có thể tiếp tục gặp các vấn đề tiêu hóa trong thời gian dài. Các nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa nhiễm Giardia và một số biểu hiện sau nhiễm như hội chứng ruột kích thích ở một bộ phận người bệnh.

Chẩn đoán Giardia intestinalis bằng cách nào?

Triệu chứng của nhiễm Giardia có thể giống nhiều nguyên nhân gây tiêu chảy khác. Vì vậy, chỉ dựa vào biểu hiện như đau bụng hoặc đi ngoài nhiều lần thường chưa đủ để xác định nguyên nhân.

Xét nghiệm phân là một trong những phương pháp quan trọng để tìm Giardia. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp xét nghiệm khác nhau nhằm phát hiện ký sinh trùng hoặc thành phần của ký sinh trùng trong mẫu bệnh phẩm.

Xét nghiệm phân

Đây là phương pháp thường được sử dụng để tìm Giardia trong phân. Có thể phát hiện thể kén hoặc các dạng liên quan đến ký sinh trùng tùy đặc điểm mẫu phân và kỹ thuật xét nghiệm.

Một mẫu xét nghiệm âm tính không phải lúc nào cũng đủ để loại trừ hoàn toàn nhiễm Giardia. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể yêu cầu lấy nhiều mẫu phân ở những thời điểm khác nhau để tăng khả năng phát hiện.

Xét nghiệm tìm kháng nguyên hoặc vật liệu di truyền

Ngoài soi phân, một số cơ sở có thể sử dụng xét nghiệm phát hiện kháng nguyên hoặc kỹ thuật sinh học phân tử để tìm dấu hiệu của Giardia. Việc lựa chọn xét nghiệm phụ thuộc vào điều kiện xét nghiệm và đánh giá của nhân viên y tế.

Do đó, nếu tiêu chảy kéo dài, tái diễn hoặc đi kèm sụt cân, người bệnh không nên tự suy đoán nguyên nhân mà nên đi khám để được lựa chọn xét nghiệm phù hợp.

Cách phòng ngừa Giardia intestinalis

Do Giardia có thể lây qua nước, thực phẩm, tay và các bề mặt bị nhiễm bẩn, vệ sinh cá nhân và an toàn thực phẩm đóng vai trò quan trọng trong phòng bệnh.

Một số thói quen đơn giản có thể giúp giảm nguy cơ nhiễm:

• Rửa tay kỹ bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh và trước khi ăn hoặc chế biến thức ăn.
• Sử dụng nước uống an toàn, đặc biệt khi đi du lịch hoặc đến khu vực có điều kiện xử lý nước hạn chế.
• Không uống nước từ sông, suối, ao hồ hoặc nguồn nước chưa được xử lý thích hợp.
• Rửa sạch thực phẩm trước khi ăn và chế biến.
• Giữ sạch dụng cụ ăn uống, khu vực bếp và các bề mặt thường xuyên tiếp xúc.
• Vệ sinh đồ chơi của trẻ, nhất là những đồ vật trẻ thường đưa vào miệng.
• Xử lý chất thải và phân người đúng cách để hạn chế ô nhiễm nguồn nước, đất và thực phẩm.
• Hạn chế làm lây nhiễm cho người khác khi đang có tiêu chảy bằng cách tăng cường vệ sinh tay và vệ sinh môi trường.

Đặc biệt, trẻ nhỏ cần được hướng dẫn rửa tay thường xuyên vì thói quen đưa tay hoặc đồ vật vào miệng có thể làm tăng nguy cơ tiếp xúc với mầm bệnh.

Bệnh nhiễm Giardia intestinalis nếu được điều trị kịp thời, bệnh nhân có thể khỏi bệnh hoàn toàn mà không để lại di chứng. Trái lại, nếu không được điều trị, bệnh nhân có thể bị rối loạn hấp thu nặng, suy dinh dưỡng và trong những trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến tử vong do các biến chứng hoặc nguyên nhân khác. Do đó, cần chẩn đoán và điều trị sớm bệnh nhiễm Giardia, đồng thời thực hiện các biện pháp phòng ngừa tái nhiễm và lây truyền trong cộng đồng.