Sarcoptes scabiei là gì? Triệu chứng bệnh ghẻ và cách phòng ngừa lây nhiễm

Bệnh ghẻ có thể gặp ở mọi lứa tuổi, không phân biệt giới tính hay điều kiện vệ sinh cá nhân. Mặc dù có thể điều trị, bệnh dễ lây cho người sống chung và có nguy cơ tái nhiễm nếu không xử lý đồng thời nguồn lây. Vì vậy, việc tìm hiểu đặc điểm của ký sinh trùng gây bệnh là cần thiết để chủ động bảo vệ sức khỏe.

Sarcoptes scabiei là gì?

Sarcoptes scabiei (con cái ghẻ) là loài ký sinh trùng thuộc ngành động vật chân đốt (Arthropoda), lớp hình nhện (Arachnida) và nhóm ve, mạt (Acari). Đây là sinh vật có kích thước rất nhỏ, khó quan sát bằng mắt thường và có khả năng ký sinh trên da của nhiều loài động vật có vú.

Trong đó, Sarcoptes scabiei var. hominis là biến thể thích nghi với con người, thường được gọi là cái ghẻ. Ký sinh trùng này là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh ghẻ ở người, một bệnh ngoài da có khả năng lây truyền qua tiếp xúc gần.

Cái ghẻ có cơ thể hình bầu dục, kích thước chỉ vài phần mười milimet. Chúng có bốn đôi chân khi trưởng thành và sinh sống chủ yếu ở lớp ngoài cùng của da. Sau khi xâm nhập, cái ghẻ cái đào những đường hầm nhỏ trong lớp sừng để sinh sống và đẻ trứng. Trứng nở thành ấu trùng, sau đó tiếp tục phát triển qua các giai đoạn trước khi trở thành ký sinh trùng trưởng thành.

Sự hiện diện của cái ghẻ, trứng và chất thải của chúng có thể kích hoạt phản ứng miễn dịch, khiến da ngứa và xuất hiện các tổn thương đặc trưng. Bệnh ghẻ chủ yếu lây truyền qua tiếp xúc da kề da trực tiếp và kéo dài với người mắc bệnh, bao gồm cả quan hệ tình dục. Bệnh cũng có thể lây gián tiếp khi dùng chung quần áo, chăn, ga, gối hoặc khăn với người nhiễm ghẻ, đặc biệt trong trường hợp ghẻ đóng vảy. Tiếp xúc ngắn như bắt tay thông thường ít có nguy cơ lây nhiễm.

Sarcoptes scabiei gây ra những triệu chứng gì?

Sarcoptes scabiei gây bệnh ghẻ thông qua phản ứng quá mẫn của cơ thể với ký sinh trùng và các sản phẩm của chúng. Triệu chứng thường xuất hiện sau vài tuần ở người nhiễm lần đầu và có thể xuất hiện sớm hơn ở người từng mắc ghẻ. Các triệu chứng thường gặp gồm:

• Ngứa dữ dội về đêm: Là triệu chứng điển hình, có thể gây mất ngủ và ảnh hưởng đến sinh hoạt.
• Nổi sẩn đỏ, mụn nước: Thường xuất hiện ở kẽ ngón tay, cổ tay, nách, vùng eo, mông và cơ quan sinh dục. Ở trẻ nhỏ, tổn thương có thể xuất hiện ở mặt, da đầu, lòng bàn tay và bàn chân.
• Đường hầm trên da: Là những đường nhỏ, ngoằn ngoèo, màu trắng xám hoặc gần giống màu da, thường gặp ở kẽ ngón tay và cổ tay.
• Trầy xước và nhiễm trùng da: Gãi nhiều có thể gây tổn thương da, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, dẫn đến sưng đỏ, đau hoặc xuất hiện mủ.
• Ghẻ đóng vảy: Là thể bệnh nặng, thường gặp hơn ở người suy giảm miễn dịch, gây dày da, bong vảy và có khả năng lây lan cao.

Khi nghi ngờ mắc ghẻ, người bệnh nên khám chuyên khoa da liễu để được chẩn đoán và điều trị phù hợp. Việc phát hiện và điều trị sớm không chỉ giúp cải thiện triệu chứng, hạn chế biến chứng mà còn góp phần ngăn ngừa bệnh lây lan sang những người xung quanh.

Cách phòng ngừa lây nhiễm Sarcoptes scabiei

Phòng ngừa bệnh ghẻ cần tập trung vào hạn chế tiếp xúc với nguồn lây, xử lý đồ dùng cá nhân và điều trị phù hợp cho người mắc bệnh. Do ký sinh trùng có thể lây trước khi triệu chứng xuất hiện, việc kiểm soát những người tiếp xúc gần đóng vai trò quan trọng. Một số biện pháp giúp hạn chế nguy cơ lây nhiễm gồm:

• Tránh tiếp xúc da kéo dài: Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người đang mắc ghẻ cho đến khi được điều trị phù hợp.
• Không dùng chung đồ cá nhân: Tránh sử dụng chung khăn tắm, quần áo, chăn, ga và các vật dụng tiếp xúc trực tiếp với da.
• Giặt sạch quần áo và chăn ga: Ưu tiên giặt bằng nước nóng, sấy ở nhiệt độ cao hoặc giặt khô những vật dụng đã tiếp xúc với người bệnh.
• Xử lý vật dụng khó giặt: Cho đồ dùng không thể giặt vào túi kín trong vài ngày đến một tuần để hạn chế khả năng tồn tại của ký sinh trùng.
• Điều trị đồng thời người tiếp xúc gần: Các thành viên sống chung và người tiếp xúc gần cần được đánh giá, điều trị cùng thời điểm theo hướng dẫn y tế, ngay cả khi chưa có triệu chứng.
• Tuân thủ phác đồ điều trị: Sử dụng thuốc trị ghẻ đúng chỉ định, không tự ý ngừng thuốc hoặc thay thế bằng các phương pháp dân gian chưa được kiểm chứng.

Bên cạnh đó, người bệnh nên vệ sinh môi trường sống và hạn chế tiếp xúc gần trong giai đoạn điều trị theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Với trường hợp ghẻ đóng vảy, các biện pháp kiểm soát lây nhiễm cần được thực hiện nghiêm ngặt hơn.

Người có biểu hiện ngứa nhiều về đêm, nổi mẩn ở các vị trí điển hình hoặc có người sống chung mắc ghẻ nên được thăm khám sớm. Việc chẩn đoán đúng giúp phân biệt bệnh ghẻ với viêm da dị ứng, chàm và những bệnh ngoài da có triệu chứng tương tự.

Đặc biệt, cần khám sớm nếu tổn thương có dấu hiệu nhiễm trùng, lan rộng hoặc xuất hiện các mảng da đóng vảy dày. Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch cũng cần được bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Sau điều trị, cảm giác ngứa có thể kéo dài thêm vài tuần dù ký sinh trùng đã được loại bỏ. Tuy nhiên, nếu xuất hiện đường hầm mới, tổn thương mới hoặc triệu chứng không cải thiện, người bệnh nên tái khám để kiểm tra khả năng tái nhiễm hay điều trị chưa hiệu quả.

Nhìn chung, Sarcoptes scabiei là ký sinh trùng gây bệnh ghẻ, có khả năng lây lan chủ yếu qua tiếp xúc da kéo dài. Nhận biết sớm triệu chứng, điều trị đúng hướng dẫn và thực hiện các biện pháp vệ sinh, phòng ngừa trong gia đình sẽ giúp hạn chế lây nhiễm và giảm nguy cơ tái phát bệnh.