Giãn dây chằng đầu gối là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách xử trí

Đầu gối là khớp chịu lực lớn nhất cơ thể, giúp chúng ta đi lại, chạy nhảy, leo cầu thang và thực hiện hầu hết các hoạt động sinh hoạt. Khi giãn dây chằng đầu gối xảy ra, các dây chằng (dây neo giữ ổn định khớp) bị kéo giãn quá mức, khiến gối dễ lỏng lẻo, đau và hạn chế vận động. Nếu không nhận biết sớm và chăm sóc đúng cách, giãn dây chằng đầu gối có thể dẫn đến những vấn đề lâu dài như lỏng khớp mạn tính hay thoái hóa khớp sớm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.

Giãn dây chằng đầu gối là gì?

Giãn dây chằng đầu gối là tình trạng dây chằng quanh khớp gối bị kéo giãn quá mức, nhưng chưa đứt hoàn toàn. Dây chằng có nhiệm vụ giữ cho các xương trong khớp gối ổn định khi vận động. Khi bị giãn, khả năng giữ vững khớp bị suy giảm, gây đau, sưng và hạn chế di chuyển.

Khớp gối có 4 dây chằng chính:

• Dây chằng chéo trước (ACL).
• Dây chằng chéo sau (PCL).
• Dây chằng bên trong (MCL).
• Dây chằng bên ngoài (LCL).

Giãn dây chằng đầu gối có thể xảy ra ở một hoặc nhiều dây chằng này, với mức độ từ nhẹ (độ 1 - chỉ kéo giãn) đến trung bình (độ 2 - rách một phần) và nặng hơn (gần đứt).

Lưu ý, giãn dây chằng đầu gối khác với đứt dây chằng hoàn toàn. Đây là tổn thương nhẹ hơn nhưng vẫn cần theo dõi chặt chẽ và điều trị đúng để tránh tiến triển xấu.

Nguyên nhân nào gây giãn dây chằng đầu gối?

Chấn thương dây chằng đầu gối, cụ thể là bị giãn dây chằng, là khi khớp gối phải chịu lực tác động đột ngột, bị xoắn vặn bất thường hoặc gập, duỗi quá mức sinh lý. Những tình huống này làm dây chằng bị kéo căng quá khả năng chịu đựng, dẫn đến giãn hoặc rách một phần.

Nguyên nhân thường gặp

Trong thực tế, giãn dây chằng đầu gối thường xảy ra trong các tình huống sau:

• Chấn thương khi chơi thể thao: Các môn thể thao có động tác đổi hướng nhanh, nhảy - tiếp đất, va chạm mạnh như bóng đá, bóng rổ, cầu lông, chạy bộ cường độ cao… dễ khiến khớp gối bị xoắn hoặc chịu lực đột ngột, gây giãn dây chằng.
• Ngã chống chân đột ngột: Khi trượt ngã hoặc hụt bước, người bệnh thường dùng một chân để trụ, khiến khớp gối phải chịu toàn bộ trọng lượng cơ thể trong thời gian rất ngắn.
• Tai nạn giao thông hoặc va đập mạnh: Đầu gối bị va chạm trực tiếp vào mặt đường, xe cộ hoặc vật cứng có thể làm tổn thương dây chằng.
• Tai nạn sinh hoạt hằng ngày: Những tình huống tưởng chừng đơn giản như bước hụt cầu thang, vấp ngã khi đi lại, xoay người đột ngột cũng có thể gây giãn dây chằng, đặc biệt ở người lớn tuổi.

Yếu tố làm tăng nguy cơ

Ngoài chấn thương trực tiếp, một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ giãn dây chằng đầu gối:

• Khởi động không kỹ trước khi vận động: Khi cơ và dây chằng chưa được làm nóng, khả năng đàn hồi kém, dễ bị tổn thương.
• Cơ quanh khớp gối yếu hoặc mất cân bằng: Cơ đùi trước, cơ đùi sau và cơ cẳng chân đóng vai trò bảo vệ khớp gối. Khi các nhóm cơ này yếu, dây chằng phải chịu nhiều áp lực hơn.
• Thừa cân, béo phì: Trọng lượng cơ thể lớn làm tăng tải lên khớp gối, khiến dây chằng dễ bị giãn khi vận động hoặc té ngã.
• Vận động sai tư thế trong thời gian dài: Thói quen đứng, đi, ngồi hoặc chơi thể thao không đúng kỹ thuật làm tăng nguy cơ chấn thương.
• Tuổi cao: Ở người lớn tuổi, dây chằng và cơ kém đàn hồi hơn, dễ bị tổn thương ngay cả với chấn thương nhẹ.

Triệu chứng giãn dây chằng đầu gối thường gặp

Triệu chứng giãn dây chằng đầu gối có thể khác nhau tùy mức độ, nhưng thường xuất hiện ngay sau chấn thương.

Dấu hiệu sớm

Ngay sau chấn thương, người bị giãn dây chằng đầu gối thường xuất hiện một số dấu hiệu ban đầu sau đây:

• Đau vùng đầu gối, tăng khi vận động hoặc chịu lực.
• Sưng khớp gối (do viêm khớp và tích tụ dịch).
• Cảm giác căng tức hoặc nóng quanh khớp.

Dấu hiệu khi vận động

Khi bắt đầu đi lại hoặc vận động, người bị giãn dây chằng đầu gối có thể gặp các biểu hiện rõ rệt hơn như:

• Gối lỏng lẻo, kém vững, dễ khuỵu khi đi lại.
• Khó gập - duỗi gối đầy đủ.
• Đôi khi nghe tiếng “rắc” hoặc “bộp” lúc chấn thương.

Nếu đau dữ dội, sưng nhanh trong vài giờ, không thể đứng chịu lực hoặc khớp biến dạng, hãy đi khám ngay để loại trừ đứt dây chằng, tổn thương sụn chêm hoặc gãy xương.

Giãn dây chằng đầu gối có nguy hiểm không?

Giãn dây chằng đầu gối không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng tuyệt đối không nên chủ quan.

• Trường hợp nhẹ (độ 1): Có thể hồi phục hoàn toàn nếu nghỉ ngơi và tập phục hồi đúng cách, thường trong 3 - 4 tuần.
• Trường hợp không điều trị đúng: Dẫn đến lỏng khớp gối mạn tính, teo cơ đùi, tăng nguy cơ thoái hóa khớp gối sớm hoặc tái chấn thương.

Phục hồi chức năng đóng vai trò then chốt để ngăn ngừa biến chứng lâu dài sau giãn dây chằng đầu gối.

Điều trị và phục hồi giãn dây chằng đầu gối như thế nào?

Điều trị giãn dây chằng đầu gối chủ yếu là bảo tồn (không phẫu thuật), tập trung nghỉ ngơi kết hợp phục hồi chức năng.

Xử trí ban đầu (R.I.C.E)

Ngay sau khi bị giãn dây chằng đầu gối, việc xử trí ban đầu đúng cách theo nguyên tắc R.I.C.E sẽ giúp giảm đau, giảm sưng và hạn chế tổn thương nặng thêm.

• Nghỉ ngơi (Rest): Hạn chế vận động khớp gối, tránh chịu lực.
• Chườm lạnh (Ice): 15 - 20 phút/lần, 3 - 4 lần/ngày trong 24 - 48 giờ đầu để giảm sưng đau.
• Băng ép (Compression): Dùng băng thun nhẹ để giảm sưng.
• Kê cao chân (Elevation): Khi nằm để giảm tích tụ dịch.

Ngoài ra, dùng đai hỗ trợ khớp gối khi đi lại, uống thuốc giảm đau chống viêm theo chỉ định bác sĩ.

Phục hồi chức năng

Sau khi xử trí ban đầu, người bệnh cần tập phục hồi chức năng để giúp khớp gối hồi phục tốt hơn. Việc tập luyện đúng cách sẽ giúp:

• Giảm đau và giảm sưng ở khớp gối.
• Giúp gối cử động linh hoạt trở lại.
• Làm mạnh các cơ quanh gối, giúp khớp vững hơn.
• Sớm quay lại sinh hoạt và đi lại bình thường.

Quá trình thường chia thành 2 giai đoạn: Giai đoạn đầu (tập nhẹ, không chịu lực như bơi, đạp xe tại chỗ) và giai đoạn sau (tăng cường độ dần, tập cân bằng, sức bền dưới hướng dẫn chuyên viên vật lý trị liệu). Lưu ý, không tự tập nặng hoặc quay lại chơi thể thao quá sớm khi chưa hồi phục hoàn toàn, tránh tái phát hoặc nặng thêm.

Hy vọng bài viết này đã giúp bạn hiểu rõ giãn dây chằng đầu gối là gì, cùng nguyên nhân, triệu chứng và cách xử trí đúng. Giãn dây chằng đầu gối là chấn thương phổ biến nhưng có thể hồi phục tốt nếu phát hiện sớm và chăm sóc khoa học. Việc hiểu rõ sẽ giúp bạn chủ động bảo vệ khớp gối, hạn chế biến chứng và duy trì khả năng vận động lâu dài. Khi có dấu hiệu đau, sưng hoặc lỏng gối sau chấn thương, đừng chần chừ mà hãy đến cơ sở y tế để được khám, chẩn đoán và hướng dẫn phục hồi phù hợp nhé! Chăm sóc khớp gối chính là chăm sóc sức khỏe toàn diện cho bản thân và gia đình.