Giãn dây chằng cổ là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và hướng điều trị

Trong cuộc sống hiện đại, tình trạng đau mỏi cổ, cứng cổ hoặc tê vai gáy ngày càng phổ biến, đặc biệt ở người làm việc văn phòng, sử dụng máy tính hoặc điện thoại trong thời gian dài. Một trong những nguyên nhân thường gặp của tình trạng này là giãn dây chằng cổ. Hiểu đúng bản chất của bệnh, biết khi nào cần điều trị và cách phòng ngừa sẽ giúp bạn bảo vệ cột sống cổ khỏe mạnh và tránh biến chứng nguy hiểm về sau.

Giãn dây chằng cổ là gì?

Giãn dây chằng cổ là tình trạng các sợi dây chằng quanh đốt sống cổ bị kéo căng quá mức hoặc rách nhẹ, làm mất ổn định cột sống và gây đau nhức vùng cổ - vai - gáy. Dây chằng cổ có vai trò giữ cho các đốt sống cổ ở đúng vị trí, giúp cổ chuyển động linh hoạt. Khi bị giãn, chức năng này suy giảm dẫn đến mỏi cổ, đau khi xoay đầu hoặc cúi ngửa.

Cột sống cổ gồm 7 đốt sống (C1 - C7) được liên kết bởi hệ thống dây chằng trước, sau và hai bên. Các dây chằng này không chỉ cố định đốt sống mà còn bảo vệ tủy sống, dây thần kinh và mạch máu lớn. Khi lực tác động vượt quá giới hạn đàn hồi, sợi dây chằng bị kéo dài hoặc rách một phần, gây giãn dây chằng cổ.

Dựa trên mức độ tổn thương, giãn dây chằng cổ được chia thành ba cấp độ như sau:

• Độ I (giãn nhẹ): Dây chằng bị kéo căng nhưng không rách, chỉ có vi tổn thương. Đau thoáng qua, không sưng, vẫn xoay cổ được.
• Độ II (rách một phần): Rách 30 - 70% sợi dây chằng, đau vừa, cứng cổ, vận động hạn chế.
• Độ III (đứt dây chằng): Toàn bộ dây chằng bị rách, cổ lỏng, đau dữ dội, có thể biến dạng tư thế đầu cổ. 

Việc xác định đúng mức độ giãn dây chằng cổ qua thăm khám và hình ảnh học là yếu tố quyết định trong điều trị.

Nguyên nhân gây giãn dây chằng cổ thường gặp

Giãn dây chằng cổ thường xảy ra do lực tác động đột ngột hoặc áp lực kéo dài lên cột sống. Các nguyên nhân chính được chia thành bốn nhóm sau:

Chấn thương hoặc tai nạn

Đây là nhóm nguyên nhân hàng đầu gây giãn dây chằng cổ, chiếm khoảng 30 - 40% các ca cấp cứu cấp tính.

• Va chạm mạnh vùng cổ bao gồm té ngã, tai nạn giao thông hoặc va đập trực tiếp.
• Vận động thể thao sai kỹ thuật: Các môn như cầu lông, bơi lội, hay tập gym (đặc biệt là các động tác nặng như squat, deadlift) nếu không khởi động kỹ hoặc thực hiện không đúng tư thế rất dễ gây xoắn vặn và tổn thương cổ.

Sai tư thế kéo dài

Những thói quen sinh hoạt và làm việc hàng ngày có thể làm tăng áp lực lên dây chằng cổ một cách từ từ nhưng liên tục. Chẳng hạn như:

• Cúi đầu lâu khi dùng thiết bị điện tử: Việc cúi đầu sử dụng điện thoại hoặc laptop trong thời gian dài là nguyên nhân phổ biến nhất.
• Ngồi làm việc không đúng tư thế: Nhân viên văn phòng ngồi làm việc 6 - 8 giờ mỗi ngày với tư thế sai, ít vận động cổ, dễ bị tổn thương do thiếu lưu thông máu và duy trì áp lực tĩnh lên cột sống.

Căng cơ và quá tải cột sống cổ

Các hoạt động gây áp lực lặp lại hoặc làm lệch trục cột sống cổ từ đó dẫn đến giãn dây chằng cổ. Ví dụ:

• Mang vác vật nặng trên vai: Ví dụ như đeo túi xách hoặc balo chỉ một bên vai, dẫn đến tình trạng lệch trục cột sống để bù trừ.
• Ngủ với gối không phù hợp: Gối quá cao hoặc quá cứng khiến cổ bị gập quá mức liên tục suốt 6 - 8 giờ mỗi đêm, gây căng thẳng quá mức cho dây chằng.

Tuổi tác và yếu tố cơ địa

Một số đối tượng có nguy cơ cao mắc giãn dây chằng cổ do sự lão hóa tự nhiên của cơ thể như:

• Người cao tuổi: Từ 50 tuổi trở lên, độ đàn hồi của dây chằng giảm đáng kể (khoảng 30 - 40%) khiến chúng dễ bị tổn thương ngay cả với lực tác động nhẹ.
• Người có bệnh lý nền: Những người mắc bệnh thoái hóa cột sống hoặc loãng xương có mật độ xương giảm, làm cột sống yếu hơn và dễ bị giãn dây chằng khi xoay đầu hoặc chịu tác động nhẹ.

Dấu hiệu và triệu chứng giãn dây chằng cổ dễ nhận biết

Người bệnh thường nhận biết giãn dây chằng cổ qua các biểu hiện sau:

Triệu chứng lâm sàng

Các dấu hiệu thường gặp ở giai đoạn đầu bao gồm:

• Đau vùng cổ, lan lên đầu hoặc xuống vai: Đau âm ỉ hoặc nhói khi xoay, cúi ngửa.
• Cứng cổ, khó quay đầu sang hai bên: Cảm giác kẹt khi xoay đầu.
• Có cảm giác nặng đầu, mỏi vai gáy: Tăng khi ngồi lâu hoặc cuối ngày.
• Đau tăng khi vận động, giảm khi nghỉ ngơi: Đau giảm rõ khi nằm ngửa, kê gối thấp.

Triệu chứng nặng cần chú ý

Nếu xuất hiện các dấu hiệu sau, bạn cần đi khám ngay:

• Tê hoặc yếu tay: Tê lan từ cổ xuống cánh tay, bàn tay, ngón tay.
• Đau lan xuống cánh tay, bàn tay: Đau như điện giật kèm yếu cơ.
• Mất thăng bằng, chóng mặt: Do chèn ép mạch máu hoặc dây thần kinh.

Khi có các dấu hiệu này, người bệnh nên đi khám chuyên khoa cơ xương khớp hoặc thần kinh cột sống để được chẩn đoán chính xác qua X-quang, MRI.

Giãn dây chằng cổ có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp giãn dây chằng cổ có thể hồi phục hoàn toàn sau 2 - 6 tuần nếu được xử lý đúng cách. Tuy nhiên, nếu chủ quan hoặc điều trị sai, bệnh có thể gây ra các biến chứng lâu dài bao gồm:

• Mất ổn định cột sống cổ: Dễ tái phát khi xoay đầu, cúi ngửa.
• Chèn ép rễ thần kinh cổ: Gây tê bì, yếu tay, giảm cảm giác.
• Đau cổ mãn tính: Đau kéo dài trên 3 tháng, ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc.
• Thoái hóa cột sống cổ sớm hoặc thoát vị đĩa đệm: Tăng nguy cơ 60 - 70% nếu không điều trị sớm.

Việc điều trị sớm giúp giảm 80% nguy cơ tiến triển thành bệnh lý thần kinh hoặc thoái hóa cổ.

Cách điều trị giãn dây chằng cổ hiệu quả và an toàn

Điều trị giãn dây chằng cổ tập trung vào giảm đau, phục hồi ổn định và ngăn tái phát. Cụ thể:

Sơ cứu và chăm sóc tại nhà

Ngay sau khi bị đau cổ, bạn cần thực hiện các bước sau:

• Nghỉ ngơi, hạn chế xoay cổ hoặc cúi ngửa mạnh: Tránh mang vác, cúi đầu trong 48 - 72 giờ đầu.
• Chườm lạnh 10 - 15 phút mỗi lần, 3 - 4 lần/ngày để giảm viêm, sưng.
• Giữ cổ ở tư thế trung lập: Dùng gối thấp (8 - 10 cm), nằm ngửa, tránh nằm sấp.

Điều trị y khoa

Tùy mức độ, bác sĩ sẽ chỉ định các phương pháp phù hợp. Các phương pháp hỗ trợ điều trị giãn dây chằng cổ bao gồm:

• Thuốc giảm đau, kháng viêm: Paracetamol 500mg x 3 lần/ngày hoặc Ibuprofen 400mg x 2 lần/ngày (theo chỉ định). Tránh dùng quá 7 ngày.
• Vật lý trị liệu:
  • Sóng ngắn, siêu âm trị liệu: Giảm đau, tăng tuần hoàn.
  • Kéo giãn cột sống: Phục hồi khoảng cách đốt sống.
  • Xoa bóp trị liệu: Thư giãn cơ, giảm co cứng.
• Điều chỉnh cột sống: Bác sĩ dùng tay nắn chỉnh nhẹ nhàng để phục hồi cân bằng, ổn định khớp cổ. Hiệu quả cao với giãn dây chằng cổ độ I - II.
• Phẫu thuật: Phẫu thuật được chỉ định khi:
  • Giãn dây chằng độ III.
  • Chèn ép thần kinh nghiêm trọng, không đáp ứng điều trị bảo tồn. Thời gian hồi phục từ 3 - 6 tháng.

Cách phòng ngừa giãn dây chằng cổ tái phát

Để bảo vệ cột sống cổ, bạn nên duy trì các thói quen sau:

• Giữ tư thế đúng khi ngồi làm việc, học tập hoặc lái xe: Màn hình ngang mắt, lưng thẳng, ghế có tựa cổ.
• Tránh cúi đầu quá lâu khi dùng điện thoại: Giữ máy ngang tầm mắt, nghỉ 20 phút/lần.
• Tập các bài tập giãn cơ cổ và vai gáy 5 - 10 phút mỗi ngày:
  • Xoay cổ chậm theo vòng tròn.
  • Nghiêng đầu sang hai bên, giữ 15 giây.
  • Co cơ cổ (đẩy cằm về sau).
• Chọn gối phù hợp: Cao 8 - 10cm, mềm vừa phải, ôm sát cổ.
• Bổ sung canxi, vitamin D, omega-3: Sữa, cá hồi, ánh nắng sáng giúp tăng độ dẻo dai cho cơ - dây chằng.

Giãn dây chằng cổ là tình trạng phổ biến nhưng hoàn toàn có thể điều trị và phục hồi nếu phát hiện sớm, điều trị đúng hướng. Người bệnh cần tránh tự ý nắn bóp hoặc vận động mạnh vùng cổ đồng thời tuân thủ hướng dẫn điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Duy trì tư thế đúng và luyện tập đều đặn sẽ giúp cột sống cổ khỏe mạnh, linh hoạt và phòng ngừa chấn thương hiệu quả. Mong rằng những chia sẻ hôm nay sẽ giúp bạn có thêm nhiều kiến thức hữu ích.