Dùng chung bàn chải đánh răng có lây HIV không? Nguy cơ cần biết

Trong đời sống hằng ngày, việc vô tình dùng chung bàn chải đánh răng đôi khi xảy ra, đặc biệt trong gia đình. Tuy nhiên, HIV có thể lây theo cơ chế nào và liệu tình huống này thực sự nguy hiểm đến mức nào? Hiểu đúng bản chất virus HIV sẽ giúp chúng ta đánh giá chính xác mức độ rủi ro, thay vì hoang mang hoặc chủ quan.

Dùng chung bàn chải đánh răng có lây HIV không?

Về nguyên tắc, HIV không lây qua nước bọt, không khí, đồ ăn, uống chung ly hay tiếp xúc thông thường. Tuy nhiên, bàn chải đánh răng lại là vật dụng đặc biệt vì có thể gây trầy xước nướu, khiến máu dính lại trên bề mặt lông bàn chải. Do đó HIV chỉ có khả năng lây nếu thỏa đồng thời 3 điều kiện:

• Có dịch cơ thể chứa virus (máu, dịch sinh dục);
• Virus tiếp xúc với niêm mạc hoặc vết thương hở;
• Lượng virus đủ nhiều và còn sống.

Khi dùng chung bàn chải, nguy cơ lây HIV là có thể xảy ra nhưng rất thấp. Vì:

• HIV tồn tại kém trong môi trường ngoài cơ thể, dễ bị bất hoạt khi tiếp xúc với không khí.
• Lượng máu dính trên bàn chải thường ít.
• Không phải lúc nào bàn chải cũng khiến nướu người dùng sau đó bị chảy máu.

Tuy nhiên, vì vẫn tồn tại nguy cơ nhỏ khi có máu tươi dính trên bàn chải, các khuyến cáo y tế đều không khuyến khích dùng chung bàn chải với bất kỳ ai.

Khi nào nguy cơ lây nhiễm HIV qua bàn chải tăng lên?

Thông thường, nguy cơ lây khá thấp. Nhưng trong một số tình huống đặc biệt, khả năng truyền virus có thể tăng cao hơn. Việc nhận diện đúng các yếu tố này giúp bạn tự đánh giá mức độ rủi ro của mình.

Bàn chải có dính máu nhìn thấy được

Nếu trên bàn chải còn vệt máu đỏ hoặc nâu, nghĩa là người dùng trước đó bị chảy máu nướu khá nhiều. HIV nếu có mặt trong máu tươi thì khả năng tồn tại cao hơn so với khi đã khô.

Người sử dụng sau đó có chảy máu nướu

Nếu bạn đang viêm nướu, chải răng mạnh gây xước lợi hoặc đang có vết thương hở trong miệng, virus từ máu của người khác (nếu có) sẽ dễ tiếp cận niêm mạc hơn.

Người dùng trước đó đang trong giai đoạn có tải lượng virus cao

Trong giai đoạn cấp tính hoặc khi không điều trị ARV, tải lượng virus trong máu rất lớn, tăng nguy cơ truyền nhiễm khi tiếp xúc với máu.

Bàn chải được dùng ngay lập tức sau người trước

Khoảng thời gian tiếp xúc với không khí rất ngắn khiến HIV chưa kịp bất hoạt hoàn toàn. Dù vậy, nguy cơ vẫn thấp hơn nhiều so với các đường lây trực tiếp như quan hệ tình dục không an toàn hoặc dùng chung kim tiêm.

Nên làm gì nếu lỡ dùng chung bàn chải với người nghi nhiễm HIV?

Khi phát hiện mình vừa dùng chung bàn chải, điều quan trọng là bình tĩnh và thực hiện các bước xử lý phù hợp. Điều này giúp bạn hạn chế rủi ro và tránh lo lắng quá mức.

Súc miệng kỹ và kiểm tra trong miệng

Trước tiên hãy súc miệng nhiều lần bằng nước sạch để loại bỏ chất bẩn. Sau đó kiểm tra xem nướu của bạn có đang chảy máu, sưng đau hoặc có vết xước hay không. Nếu nướu hoàn toàn bình thường, nguy cơ lây nhiễm đã giảm đáng kể.

Đánh giá tình huống lây

Bạn có thể đánh giá tình huống thông qua những câu hỏi sau:

• Bàn chải có dính máu hay không?;
• Bạn có bị chảy máu nướu?;
• Người dùng trước đó có nguy cơ hoặc đã biết nhiễm HIV?.

Việc này giúp phân loại nguy cơ từ rất thấp đến trung bình.

Cân nhắc điều trị dự phòng phơi nhiễm (PEP)

Trong trường hợp nguy cơ được đánh giá là có thể, bạn nên đến cơ sở y tế trong vòng 72 giờ để được tư vấn về PEP. Đây là biện pháp uống thuốc kháng virus trong 28 ngày nhằm giảm tối đa nguy cơ lây HIV. Lưu ý:

• Càng dùng sớm, hiệu quả càng cao.
• Bác sĩ sẽ đánh giá tình huống để quyết định có cần PEP hay không, không phải mọi trường hợp đều cần dùng thuốc.

Theo dõi và xét nghiệm đúng thời điểm

Dù nguy cơ thấp, bạn vẫn nên làm xét nghiệm HIV theo các mốc được quy định. Nếu kết quả âm tính ở các thời điểm này thì bạn hoàn toàn an tâm.

Không tự ý dùng thuốc hoặc hoang mang quá mức

HIV không dễ lây như nhiều người nghĩ. Việc tự lo sợ kéo dài sẽ ảnh hưởng đến tâm lý và sinh hoạt. Thay vào đó, hãy hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia tư vấn HIV để được hỗ trợ chính xác.

Biện pháp phòng tránh lây HIV qua vật dụng cá nhân

Dù nguy cơ lây qua bàn chải không phải cao nhất, nhưng để đảm bảo an toàn tuyệt đối, việc phòng ngừa là rất cần thiết. Một số thói quen nhỏ có thể giúp loại bỏ rủi ro.

Tuyệt đối không dùng chung các vật dụng có khả năng dính máu

Những vật dụng dễ tiếp xúc với máu hoặc gây xước da tuyệt đối không dùng chung, bao gồm:

• Bàn chải đánh răng;
• Dao cạo râu;
• Kềm bấm móng tay;
• Máy cạo râu hoặc máy tỉa lông;
• Kim châm cứu, dụng cụ xăm, lăn kim.

Các vật dụng này dù chỉ dính một lượng máu rất nhỏ cũng có khả năng truyền bệnh, không chỉ HIV mà cả viêm gan B, C.

Trang bị bàn chải cá nhân và thay mới đúng định kỳ

Mỗi người nên có một bàn chải riêng, bảo quản nơi khô ráo và nên thay mới sau 3 tháng hoặc khi lông bàn chải bị cong, tưa. Điều này vừa tốt cho sức khỏe răng miệng vừa giúp tránh nguy cơ lây nhiễm chéo.

Giữ vệ sinh miệng để hạn chế chảy máu nướu

Nướu khỏe mạnh sẽ ít chảy máu khi chải răng, giảm nguy cơ cho cả bản thân và người khác. Bạn nên:

• Đánh răng nhẹ nhàng;
• Dùng bàn chải lông mềm;
• Khám răng định kỳ để ngừa viêm nướu, viêm nha chu.

Thận trọng khi sống chung với người nhiễm HIV

Nếu trong gia đình có người nhiễm HIV, cần thống nhất nguyên tắc không dùng chung đồ cá nhân, thay bàn chải khi có khách ngủ lại, và sắp xếp nơi cất đồ vệ sinh riêng biệt.

Hiểu đúng về HIV để tránh kỳ thị

Dù phải phòng ngừa cẩn thận, nhưng HIV không dễ lây qua các tiếp xúc đơn giản. Hiểu đúng giúp chúng ta vừa tự bảo vệ bản thân vừa không tạo sự xa lánh không cần thiết với người nhiễm.

Như vậy, dùng chung bàn chải đánh răng có lây HIV không? Câu trả lời là có, nhưng nguy cơ rất thấp. HIV không dễ lây qua các vật dụng sinh hoạt hằng ngày, tuy nhiên bàn chải đánh răng có thể dính máu, đây là đường có khả năng truyền virus nếu tiếp xúc trực tiếp với vết thương hở của người khác. Vì thế, để bảo vệ sức khỏe, mỗi người nên sử dụng bàn chải riêng, thay bàn chải định kỳ và tránh dùng chung các vật dụng cá nhân có thể dính máu.