Đốt sóng cao tần là gì? Chỉ định, quy trình và biến chứng

Đốt sóng cao tần là một phương pháp điều trị tại chỗ, sử dụng nhiệt để phá hủy các tế bào bệnh lý mà không cần phẫu thuật mở, giúp giảm thiểu rủi ro và rút ngắn thời gian nằm viện cho người bệnh. Cùng tìm hiểu về thủ thuật này trong bài viết dưới đây.

Đốt sóng cao tần là gì?

Đốt sóng cao tần (Radiofrequency Ablation - RFA) là một thủ thuật y khoa ít xâm lấn được sử dụng để phá hủy các mô bệnh lý, đặc biệt là các khối u, bằng cách sử dụng nhiệt lượng. Phương pháp này hoạt động dựa trên nguyên lý của dòng điện xoay chiều có tần số cao, trong khoảng sóng radio (thường từ 350 - 500 kHz).

Một điện cực dạng kim mỏng sẽ được đưa vào trung tâm khối u dưới sự hướng dẫn của các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như siêu âm hoặc cắt lớp vi tính (CT scan). Khi máy được kích hoạt, dòng điện sẽ tạo ra sự ma sát của các ion trong mô xung quanh đầu kim, từ đó sinh ra nhiệt độ cao (khoảng 60 - 100°C). Nhiệt lượng này gây ra quá trình đông đặc và hoại tử không hồi phục các tế bào khối u, phá hủy chúng một cách hiệu quả.

*Cơ chế hoạt động của phương pháp đốt sóng cao tần*

Đốt sóng cao tần được chỉ định trong trường hợp nào?

Phương pháp này là một lựa chọn điều trị hiệu quả cho nhiều tình trạng bệnh lý khác nhau, nhưng không phải ai cũng phù hợp. Việc chỉ định sẽ được bác sĩ chuyên khoa cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên loại bệnh, kích thước, vị trí khối u và tình trạng sức khỏe tổng thể của bệnh nhân.

Một số trường hợp phổ biến được chỉ định bao gồm:

U gan: Đây là ứng dụng phổ biến nhất, đặc biệt đối với ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) giai đoạn sớm hoặc các khối u di căn đến gan có kích thước nhỏ hơn 3 - 5 cm.
U tuyến giáp lành tính: Áp dụng cho các nhân giáp lành tính gây triệu chứng chèn ép hoặc ảnh hưởng thẩm mỹ mà người bệnh không muốn phẫu thuật.
Các loại u khác: U phổi không phải tế bào nhỏ, u thận, u xương lành tính (osteoid osteoma) cũng có thể được xem xét điều trị bằng phương pháp này.
Điều trị rối loạn nhịp tim: RFA được dùng để phá hủy các vùng mô tim nhỏ gây ra nhịp tim bất thường.
Suy giãn tĩnh mạch: Nhiệt từ sóng cao tần được dùng để làm xơ hóa và đóng các tĩnh mạch bị suy giãn.

*Bác sĩ sẽ tư vấn phương pháp điều trị phù hợp với tình trạng bệnh*

Quy trình đốt sóng cao tần

Quy trình RFA khác nhau tùy bệnh lý. Dưới đây là quy trình thường gặp khi RFA khối u qua da.

Bước 1 - Chuẩn bị: Bệnh nhân được thăm khám lâm sàng, thực hiện các xét nghiệm máu cần thiết và chẩn đoán hình ảnh để đánh giá chính xác khối u. Bác sĩ sẽ giải thích rõ về thủ thuật và bệnh nhân cần ký giấy đồng ý. Bệnh nhân có thể được yêu cầu nhịn ăn trong vài giờ trước khi thực hiện.
Bước 2 - Vô cảm: Tùy thuộc vào vị trí khối u và tình trạng bệnh nhân, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp vô cảm phù hợp, thường là gây tê tại chỗ kết hợp với tiền mê (an thần nhẹ) hoặc gây mê toàn thân.
Bước 3 - Xác định vị trí và chọc kim: Dưới sự hướng dẫn liên tục của siêu âm hoặc CT scan, bác sĩ sẽ xác định đường đi an toàn và chọc một cây kim điện cực rất nhỏ qua da vào đúng trung tâm của khối u.
Bước 4 - Phát năng lượng: Kim điện cực được kết nối với máy phát sóng cao tần. Bác sĩ sẽ kích hoạt máy để tạo ra nhiệt lượng phá hủy mô u trong khoảng thời gian đã được tính toán trước, thường kéo dài vài phút.
Bước 5 - Kết thúc thủ thuật: Sau khi hoàn tất, kim điện cực được rút ra. Vị trí chọc kim sẽ được băng lại. Bệnh nhân được chuyển đến phòng hồi sức để theo dõi trong vài giờ.

Đốt sóng cao tần có đau không?

Đây là một trong những lo lắng hàng đầu của bệnh nhân khi được tư vấn về phương pháp này. Thuốc tê và thuốc an thần được sử dụng tùy thủ thuật giúp giảm đau và khó chịu trong quá trình thực hiện.

Sau khi thủ thuật kết thúc và thuốc tê hết tác dụng, bệnh nhân có thể cảm thấy đau hoặc khó chịu ở mức độ nhẹ đến trung bình tại vị trí chọc kim. Cảm giác này hoàn toàn có thể kiểm soát được bằng các loại thuốc giảm đau thông thường theo chỉ định của bác sĩ. Ngoài ra, một số người có thể gặp "hội chứng sau đốt u" với các triệu chứng giống cảm cúm như sốt nhẹ, mệt mỏi, nhưng thường sẽ tự hết sau vài ngày.

*Cảm giác khó chịu sau thủ thuật thường được kiểm soát tốt bằng thuốc*

Biến chứng và tác dụng phụ có thể gặp

Mặc dù là một kỹ thuật an toàn với tỷ lệ biến chứng thấp, RFA vẫn tiềm ẩn một số rủi ro nhất định. Biến chứng phụ thuộc vị trí và mục đích thực hiện RFA; với RFA khối u qua da có thể gặp là đau tại chỗ, sốt nhẹ, hoặc cảm giác mệt mỏi.

Các biến chứng nghiêm trọng hơn nhưng hiếm gặp có thể bao gồm:

Chảy máu: Có thể xảy ra tại vị trí chọc kim hoặc chảy máu trong ổ bụng.
Nhiễm trùng: Hình thành ổ áp xe tại vị trí khối u đã được đốt.
Tổn thương các cơ quan lân cận: Nhiệt lượng có thể ảnh hưởng đến các cấu trúc gần khối u như đường mật, cơ hoành, ruột, hoặc các mạch máu lớn.
Bỏng da: Hiếm khi xảy ra tại vị trí đặt tấm điện cực trung tính trên cơ thể.
Tràn khí màng phổi: Rủi ro này có thể xảy ra khi điều trị các khối u ở phổi hoặc ở gan vị trí sát vòm hoành.

Việc thực hiện thủ thuật tại các cơ sở y tế uy tín với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm và hệ thống máy móc hiện đại sẽ giúp giảm thiểu tối đa các nguy cơ này.

Những lưu ý sau khi đốt sóng cao tần

Việc chăm sóc và theo dõi sau thủ thuật đóng vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục và đảm bảo kết quả điều trị lâu dài. Bệnh nhân và người nhà cần tuân thủ chặt chẽ các hướng dẫn của bác sĩ.

Nghỉ ngơi hợp lý: Tránh các hoạt động gắng sức, mang vác vật nặng trong tuần đầu tiên sau thủ thuật.
Chăm sóc vết chọc kim: Giữ cho băng gạc sạch và khô. Có thể tắm rửa bình thường sau 24 - 48 giờ nhưng tránh chà xát mạnh lên vùng da này.
Chế độ dinh dưỡng: Duy trì chế độ ăn uống phù hợp và lượng nước theo nhu cầu hoặc hướng dẫn của bác sĩ.
Uống thuốc theo toa: Sử dụng thuốc giảm đau, kháng sinh (nếu có) đúng theo chỉ định của bác sĩ.
Theo dõi các dấu hiệu bất thường: Liên hệ ngay với cơ sở y tế nếu có các triệu chứng như sốt cao kéo dài, đau bụng dữ dội, sưng đỏ và chảy dịch tại vết chọc kim, vàng da, khó thở.
Tái khám định kỳ: Đây là điều bắt buộc. Bệnh nhân cần tái khám và thực hiện các chẩn đoán hình ảnh theo lịch hẹn để bác sĩ đánh giá mức độ đáp ứng điều trị và phát hiện sớm nếu có tái phát.

*Vận động nhẹ nhàng và tái khám định kỳ là rất quan trọng sau điều trị*

Nhìn chung, đốt sóng cao tần là một phương pháp điều trị tiên tiến, mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân mắc các bệnh lý về khối u. Bằng cách hiểu rõ về kỹ thuật này, người bệnh có thể chủ động hơn trong việc phối hợp với bác sĩ để lựa chọn phác đồ điều trị tối ưu nhất cho bản thân.