Định lượng testosterone theo độ tuổi: Chỉ số bao nhiêu là bình thường?

Nồng độ testosterone không cố định mà có thể thay đổi theo tuổi tác và nhiều yếu tố khác nhau. Việc hiểu đặc điểm biến đổi của hormone này qua từng giai đoạn giúp mỗi người có cái nhìn rõ hơn về sức khỏe nội tiết, nhận biết những dấu hiệu đáng lưu ý và chủ động thăm khám khi cần thiết.

Định lượng testosterone theo độ tuổi bao nhiêu là bình thường?

Nồng độ testosterone thay đổi đáng kể theo tuổi và giới tính. Ở nam giới, testosterone tăng mạnh trong tuổi dậy thì, đạt mức cao vào cuối tuổi thiếu niên - đầu tuổi trưởng thành rồi giảm dần khi tuổi tăng. Ở nữ giới, nồng độ thấp hơn nhiều và cũng có xu hướng giảm theo tuổi. Do khoảng tham chiếu giữa các phòng xét nghiệm có thể khác nhau, các con số dưới đây nên được sử dụng để tham khảo và cần đối chiếu với khoảng chuẩn ghi trên phiếu xét nghiệm.

Trẻ dưới 10 tuổi

Trước tuổi dậy thì, testosterone thường ở mức rất thấp. Theo khoảng tham chiếu xét nghiệm của Mayo Clinic Laboratories, testosterone toàn phần ở bé trai 6 tháng - 9 tuổi thường dưới 7 - 20 ng/dL, tùy từng nhóm tuổi; ở bé gái 6 tháng - 9 tuổi thường dưới 7 - 20 ng/dL.

Từ 10 - 17 tuổi

Đây là giai đoạn testosterone thay đổi mạnh theo quá trình dậy thì nên khoảng tham chiếu rất rộng. Ở nam 10 - 17 tuổi, testosterone toàn phần có thể dao động từ dưới 7 ng/dL đến khoảng 1.200 ng/dL, tùy tuổi và giai đoạn dậy thì. Ở nữ 10 - 17 tuổi, mức tham chiếu theo tuổi thường nằm trong khoảng dưới 7 đến 75 ng/dL.

Vì vậy, ở trẻ vị thành niên, không nên chỉ dựa vào tuổi theo năm để nhận định testosterone cao hay thấp mà cần xem xét cả giai đoạn phát triển dậy thì.

Từ 18 - 29 tuổi

Testosterone thường đạt mức cao nhất vào cuối tuổi thiếu niên và đầu tuổi trưởng thành. Ở nam giới trưởng thành, Mayo Clinic Laboratories đưa ra khoảng tham chiếu testosterone toàn phần 240 - 950 ng/dL cho nhóm 19 - 39 tuổi. Ở nữ giới 19 - 49 tuổi, khoảng tham chiếu là 8 - 48 ng/dL.

Từ 30 - 39 tuổi

Ở nam giới 30 - 39 tuổi, testosterone vẫn thường nằm trong khoảng tham chiếu của người trưởng thành trẻ, khoảng 240 - 950 ng/dL. Tuy nhiên, từ khoảng tuổi 30 trở đi, nồng độ testosterone có thể bắt đầu giảm dần theo quá trình lão hóa.

Ở nữ giới 30 - 39 tuổi, khoảng tham chiếu testosterone toàn phần vẫn khoảng 8 - 48 ng/dL theo khoảng xét nghiệm dành cho nữ 19 - 49 tuổi.

Từ 40 - 49 tuổi

Theo Mayo Clinic Laboratories, testosterone toàn phần ở nam giới từ 40 - 49 tuổi khoảng 240 - 950 ng/dL. Ở nữ giới 40 - 49 tuổi, khoảng tham chiếu vào khoảng 8 - 48 ng/dL.

Dù cùng nằm trong một khoảng tham chiếu rộng, mức testosterone thực tế của một người ở tuổi 40 có thể thấp hơn thời kỳ 20 - 30 tuổi.

Từ 50 - 59 tuổi

Ở nam giới từ 50 tuổi trở lên, khoảng tham chiếu testosterone toàn phần của Mayo Clinic Laboratories là 240 - 950 ng/dL. Đối với nữ giới từ 50 tuổi trở lên, khoảng tham chiếu vào khoảng 2 - 41 ng/dL.

Ở phụ nữ, đây cũng là giai đoạn nhiều người bước vào hoặc đã trải qua mãn kinh, do đó sự thay đổi nội tiết cần được xem xét trong bối cảnh tình trạng mãn kinh và các hormone khác.

Từ 60 tuổi trở lên

Ở nam giới từ 60 tuổi trở lên, testosterone thường có xu hướng thấp hơn so với thời kỳ đầu trưởng thành. Khoảng tham chiếu xét nghiệm ở nam giới trưởng thành vẫn có thể nằm trong khoảng 240 - 950 ng/dL, trong khi ở nữ từ 50 tuổi trở lên khoảng 2 - 41 ng/dL.

Cần lưu ý rằng một giá trị nằm trong khoảng tham chiếu không phải lúc nào cũng đồng nghĩa chức năng testosterone hoàn toàn bình thường. Ngược lại, testosterone giảm theo tuổi cũng không tự động đồng nghĩa với bệnh lý.

Đối với nam giới trưởng thành, Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ (AUA) sử dụng mức testosterone toàn phần dưới 300 ng/dL làm ngưỡng hợp lý hỗ trợ chẩn đoán testosterone thấp. Tuy nhiên, chẩn đoán không dựa vào một lần xét nghiệm đơn lẻ mà cần kết hợp triệu chứng và xác nhận testosterone toàn phần thấp qua các xét nghiệm riêng biệt.

Những yếu tố nào ảnh hưởng đến nồng độ testosterone?

Nồng độ testosterone có thể thay đổi giữa mỗi người và ngay cả ở cùng một người tại những thời điểm khác nhau. Vì vậy, khi đánh giá kết quả xét nghiệm, cần xem xét đồng thời nhiều yếu tố có khả năng tác động đến hormone này, bao gồm:

• Tuổi tác: Testosterone tăng rõ rệt trong giai đoạn dậy thì, thường ở mức cao trong những năm đầu trưởng thành và có xu hướng giảm dần khi tuổi tăng lên.
• Giới tính: Nam giới thường có nồng độ testosterone cao hơn đáng kể so với nữ giới, do đó khoảng tham chiếu xét nghiệm cũng khác nhau giữa hai giới.
• Thời điểm xét nghiệm: Testosterone có sự biến thiên trong ngày, đặc biệt ở nam giới trẻ. Nồng độ thường cao hơn vào buổi sáng, vì vậy thời điểm lấy máu có thể ảnh hưởng đến kết quả.
• Giấc ngủ: Thời lượng và chất lượng giấc ngủ có liên quan đến quá trình điều hòa testosterone. Thiếu ngủ hoặc rối loạn giấc ngủ có thể tác động đến nồng độ hormone.
• Cân nặng và thành phần cơ thể: Thừa cân, béo phì và lượng mỡ cơ thể cao có thể liên quan đến nồng độ testosterone thấp hơn, đặc biệt ở nam giới.
• Hoạt động thể chất: Mức độ vận động, loại hình và cường độ tập luyện có thể ảnh hưởng đến testosterone. Tập luyện quá sức hoặc cơ thể không được phục hồi đầy đủ cũng có thể làm thay đổi hormone.
• Tình trạng sức khỏe: Một số bệnh lý liên quan đến tinh hoàn, buồng trứng, tuyến yên, vùng dưới đồi hoặc các bệnh mạn tính có thể ảnh hưởng đến quá trình sản xuất và điều hòa testosterone.
• Thuốc đang sử dụng: Một số loại thuốc có thể làm thay đổi nồng độ testosterone hoặc tác động đến trục nội tiết điều hòa hormone. Vì vậy, cần thông báo cho bác sĩ về các thuốc đang sử dụng khi thực hiện xét nghiệm.
• Giai đoạn mãn kinh: Ở nữ giới, những thay đổi về hoạt động của buồng trứng trong và sau thời kỳ mãn kinh có thể góp phần làm thay đổi nồng độ testosterone.
• Tình trạng dinh dưỡng và lối sống: Chế độ dinh dưỡng, căng thẳng kéo dài và một số thói quen sinh hoạt có thể tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến hoạt động của hệ nội tiết, từ đó ảnh hưởng đến testosterone.

Khi nào cần xét nghiệm định lượng testosterone?

Xét nghiệm định lượng testosterone thường được chỉ định khi có các dấu hiệu nghi ngờ rối loạn hormone sinh dục hoặc cần đánh giá chức năng của tinh hoàn, buồng trứng và hệ nội tiết. Tùy giới tính, độ tuổi và triệu chứng, bác sĩ có thể cân nhắc xét nghiệm trong những trường hợp sau:

• Nam giới có dấu hiệu testosterone thấp: Giảm ham muốn tình dục, rối loạn cương, giảm năng lượng, giảm khối lượng cơ, giảm mọc râu hoặc lông trên cơ thể có thể là những lý do cần kiểm tra testosterone.
• Nam giới có vấn đề về khả năng sinh sản: Xét nghiệm testosterone có thể được thực hiện trong quá trình tìm nguyên nhân vô sinh, đặc biệt khi có bất thường về chức năng tinh hoàn hoặc các hormone sinh dục.
• Trẻ có dấu hiệu dậy thì bất thường: Testosterone có thể được kiểm tra khi trẻ dậy thì quá sớm, dậy thì muộn hoặc quá trình phát triển các đặc điểm sinh dục thứ phát không phù hợp với độ tuổi.
• Nữ giới có biểu hiện tăng androgen: Rậm lông, mụn trứng cá nhiều, giọng nói trầm, rụng tóc kiểu nam hoặc kinh nguyệt không đều có thể khiến bác sĩ chỉ định xét nghiệm testosterone để tìm nguyên nhân.
• Nghi ngờ rối loạn tuyến yên hoặc vùng dưới đồi: Những cơ quan này tham gia điều hòa hoạt động của tuyến sinh dục. Xét nghiệm testosterone có thể được kết hợp với các hormone khác nhằm đánh giá hoạt động của trục nội tiết.
• Theo dõi một số bệnh lý hoặc quá trình điều trị: Trong một số trường hợp đã được chẩn đoán rối loạn testosterone hoặc đang điều trị liên quan đến hormone, xét nghiệm định kỳ có thể được bác sĩ chỉ định để đánh giá đáp ứng và điều chỉnh phương án điều trị.

Kết quả testosterone bất thường không nên được sử dụng riêng lẻ để tự chẩn đoán bệnh. Bác sĩ thường đánh giá kết quả cùng triệu chứng, tiền sử và các xét nghiệm liên quan trước khi đưa ra kết luận.

Nhìn chung, định lượng testosterone theo độ tuổi giúp cung cấp thêm cơ sở để đánh giá sự thay đổi hormone qua từng giai đoạn của cuộc đời. Tuy nhiên, nồng độ testosterone còn chịu ảnh hưởng bởi giới tính, thời điểm xét nghiệm, tình trạng sức khỏe, lối sống và nhiều yếu tố khác. Vì vậy, khi kết quả nằm ngoài khoảng tham chiếu hoặc xuất hiện các triệu chứng bất thường, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá toàn diện và thực hiện thêm các xét nghiệm cần thiết.