Dị vật ống tiêu hóa là gì? Có nguy hiểm không?

Nuốt nhầm xương, tăm, đồng xu hoặc các vật nhỏ có thể xảy ra ở cả trẻ em và người lớn. Có trường hợp dị vật tự đi qua đường tiêu hóa, nhưng một số loại có thể mắc lại và dẫn đến biến chứng nếu không được xử trí phù hợp. Thông tin dưới đây sẽ giúp bạn nhận biết dấu hiệu, mức độ nguy hiểm và những trường hợp cần đến cơ sở y tế sớm.

Dị vật ống tiêu hóa là gì?

Dị vật ống tiêu hóa là vật thể được nuốt vào đường tiêu hóa và có thể mắc lại tại thực quản, dạ dày hoặc ruột. Khối thức ăn cũng có thể bị mắc kẹt, đặc biệt ở thực quản. Đây là vị trí thường xảy ra tình trạng mắc nghẹn, nhất là ở người có bất thường cấu trúc hoặc bệnh lý thực quản.

Tình trạng này có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Trẻ nhỏ thường vô tình nuốt đồng xu, pin cúc áo, nam châm hoặc các chi tiết nhỏ của đồ chơi. Ở người lớn, mắc nghẹn thực quản thường liên quan đến khối thức ăn, đặc biệt khi có hẹp thực quản, vòng Schatzki, viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan hoặc rối loạn vận động thực quản. Ngoài ra, xương cá, xương gà hoặc răng giả cũng có thể bị nuốt và mắc lại.

Dấu hiệu khi có dị vật trong ống tiêu hóa

Triệu chứng phụ thuộc vào loại dị vật, vị trí mắc và mức độ tổn thương. Biểu hiện có thể xuất hiện ngay sau khi nuốt hoặc muộn hơn khi dị vật gây tắc nghẽn, tổn thương hay các biến chứng khác.

Dị vật ở thực quản

Dị vật mắc tại thực quản thường gây các triệu chứng liên quan đến nuốt. Người bệnh có thể gặp:

• Khó nuốt hoặc nuốt đau;
• Cảm giác vướng hoặc như có vật mắc ở cổ hay sau xương ức;
• Chảy nhiều nước bọt, đặc biệt khi thực quản bị tắc nghẽn hoàn toàn khiến người bệnh không thể nuốt nước bọt;
• Nôn, nôn khan hoặc trớ;
• Ho, sặc hoặc cảm giác khó thở. 

Nếu xuất hiện khó thở rõ, thở rít hoặc khò khè, cần đánh giá khả năng dị vật đường thở. Tắc nghẽn thực quản hoàn toàn cần được đánh giá và xử trí khẩn cấp do nguy cơ gây tổn thương thành thực quản và các biến chứng khác.

Dị vật đã xuống dạ dày hoặc ruột

Phần lớn dị vật sau khi đi qua thực quản có thể không gây triệu chứng nếu tiếp tục di chuyển thuận lợi trong đường tiêu hóa. Tuy nhiên, khi xảy ra tắc nghẽn hoặc tổn thương, người bệnh có thể xuất hiện:

• Đau bụng hoặc đau quặn bụng;
• Chướng bụng;
• Buồn nôn, nôn;
• Nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc có máu nếu đường tiêu hóa bị tổn thương và chảy máu;
• Đau bụng dữ dội, bụng co cứng hoặc có dấu hiệu kích thích phúc mạc nếu xảy ra thủng đường tiêu hóa.

Dị vật ở ống tiêu hóa có nguy hiểm không?

Dị vật ở ống tiêu hóa có thể gây nguy hiểm nhưng không phải trường hợp nào cũng dẫn đến biến chứng. Nhiều dị vật nhỏ, bề mặt tù có thể tự di chuyển qua đường tiêu hóa và được đào thải theo phân mà không gây tổn thương đáng kể.

Tuy nhiên, nếu dị vật bị mắc lại hoặc gây tổn thương thành ống tiêu hóa, người bệnh có thể gặp các biến chứng như tắc nghẽn, loét, chảy máu, thủng hoặc hình thành đường rò. Trong trường hợp nặng, các biến chứng này có thể cần can thiệp nội soi hoặc phẫu thuật.

Nguy cơ thường cao hơn với các dị vật sắc nhọn, pin cúc áo, nhiều nam châm hoặc vật có kích thước lớn. Vì vậy, mức độ nguy hiểm cần được đánh giá dựa trên đặc điểm, vị trí của dị vật và tình trạng của người bệnh.

Khi nào cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay?

Cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được đánh giá sớm khi gặp một trong các tình huống sau:

• Nuốt pin cúc áo.
• Nuốt từ hai nam châm trở lên hoặc nam châm cùng vật kim loại.
• Nuốt vật sắc hoặc nhọn như kim, tăm hoặc xương sắc.
• Khó thở, nghẹn hoặc có dấu hiệu bất thường về đường thở.
• Không thể nuốt thức ăn, nước hoặc nước bọt, thường kèm chảy nhiều nước bọt.
• Đau ngực hoặc đau bụng nhiều.
• Nôn nhiều hoặc kéo dài.
• Nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc có máu.
• Sốt, bụng co cứng hoặc có dấu hiệu nghi ngờ tắc nghẽn hay thủng đường tiêu hóa.

Trong đó, pin cúc áo hoặc vật sắc nhọn mắc tại thực quản và tình trạng tắc nghẽn thực quản hoàn toàn là những trường hợp cần được xử trí khẩn cấp. Người bệnh không nên cố móc, đẩy dị vật hoặc tự gây nôn tại nhà vì có thể làm tăng nguy cơ tổn thương đường tiêu hóa.

Nhìn chung, dị vật ống tiêu hóa không phải lúc nào cũng gây biến chứng, nhưng mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào loại, kích thước, vị trí mắc và triệu chứng đi kèm. Khi nuốt phải dị vật nguy cơ cao hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí kịp thời, tránh tự theo dõi hoặc cố lấy dị vật tại nhà.