Dị dạng lồng ngực: Các dạng thường gặp và dấu hiệu nhận biết

Dị dạng lồng ngực có thể biểu hiện ở nhiều mức độ, từ thay đổi nhẹ về hình dạng đến những trường hợp ảnh hưởng đến hô hấp, tim mạch, khả năng gắng sức và bên cạnh đó là  tâm lý - xã hội. Việc nhận biết các dấu hiệu bất thường và thăm khám phù hợp giúp đánh giá tình trạng và có hướng xử trí khi cần thiết.

Dị dạng lồng ngực là gì và có những dạng nào?

Lồng ngực được cấu tạo từ xương ức, xương sườn, sụn sườn và cột sống ngực, có vai trò bảo vệ tim, phổi và hỗ trợ quá trình hô hấp. Dị dạng lồng ngực là những bất thường về hình dạng hoặc cấu trúc của thành ngực, có thể xuất hiện từ khi sinh hoặc phát triển rõ hơn trong quá trình lớn lên, với mức độ khác nhau từ nhẹ đến nặng và có thể ảnh hưởng đến thẩm mỹ hoặc chức năng tim phổi trong một số trường hợp.

Lõm ngực (Pectus excavatum)

Lõm ngực là dạng dị dạng lồng ngực bẩm sinh thường gặp nhất. Đặc trưng của tình trạng này là xương ức và phần trước lồng ngực lõm vào trong, khiến vùng giữa ngực có dạng lõm như hình phễu. Mức độ lõm có thể từ nhẹ đến nặng và đôi khi không đối xứng.

Lõm ngực mức độ nhẹ ngoài thay đổi hình dạng lồng ngực thường không có triệu chứng khác đi kèm. Tuy nhiên, một số trường hợp trẻ có thể xuất hiện khó thở khi gắng sức, nhanh mệt, đau ngực hoặc giảm khả năng gắng sức. Ở những trường hợp nặng, biến dạng có thể ảnh hưởng đến vị trí và chức năng của tim, đồng thời làm giảm chức năng hô hấp hoặc khả năng gắng sức. 

Trường hợp nhẹ thường không có triệu chứng, chủ yếu là sự thay đổi hình dạng lồng ngực. Ở mức độ vừa đến nặng, người bệnh có thể khó thở khi vận động, nhanh mệt, đau ngực hoặc giảm khả năng gắng sức. Trường hợp nặng có thể làm giảm không gian trong lồng ngực, gây chèn ép tim và ảnh hưởng đến chức năng tim, phổi.

Ngực ức gà (Pectus carinatum)

Ngực ức gà là tình trạng xương ức và vùng thành ngực phía trước nhô ra ngoài. Dị dạng thường trở nên rõ hơn trong giai đoạn trẻ tăng trưởng nhanh và có thể xuất hiện đối xứng hoặc không đối xứng.

Phần lớn trẻ bị ngực ức gà không có triệu chứng. Một số trường hợp có thể đau hoặc nhạy cảm tại vùng ngực nhô ra; đôi khi có thể khó thở khi gắng sức hoặc giảm sức bền, đặc biệt ở những trường hợp nặng. Nhìn chung, ảnh hưởng đáng kể đến chức năng tim phổi ít gặp.

Các dạng khác

Ngoài lõm ngực và ngực ức gà, một số dị dạng lồng ngực ít gặp hơn gồm:

• Hội chứng Poland: Đặc trưng bởi sự kém phát triển hoặc thiếu cơ ngực lớn, thường là phần ức - sườn và thường ở một bên; có thể kèm theo các bất thường của xương sườn, thành ngực, tuyến vú, vai hoặc chi trên cùng bên.
• Khe xương ức: Xảy ra khi các phần của xương ức không hợp nhất hoàn toàn trong quá trình phát triển.
• Các bất thường khác của thành ngực: như xương sườn, xương ức, sụn sườn hoặc các cấu trúc khác của thành ngực.

Những dị dạng này có biểu hiện và mức độ ảnh hưởng khác nhau. Người bệnh cần được bác sĩ thăm khám để xác định dạng dị tật và được hướng dẫn theo dõi hoặc điều trị phù hợp.

Dấu hiệu nhận biết dị dạng lồng ngực

Dấu hiệu dễ nhận thấy nhất của dị dạng lồng ngực là sự thay đổi về hình dạng của thành ngực. Tùy từng loại và mức độ, người bệnh có thể có các biểu hiện như:

• Xương ức lõm vào trong hoặc nhô ra phía trước.
• Hai bên lồng ngực không cân xứng.
• Các xương sườn phía dưới có thể nhô ra ngoài, đặc biệt ở một số trường hợp lõm ngực.
• Một số trẻ lõm ngực có thể thay đổi tư thế đi kèm, chẳng hạn vai đưa ra trước. 

Nhiều trường hợp nhẹ không có triệu chứng rõ rệt ngoài sự thay đổi về hình dạng lồng ngực. Với lõm ngực mức độ vừa đến nặng, người bệnh có thể gặp:

• Khó thở khi vận động.
• Nhanh mệt, giảm sức bền hoặc khả năng gắng sức.
• Đau hoặc khó chịu ở ngực.
• Khó theo kịp các hoạt động thể chất so với bạn bè cùng trang lứa.

Bên cạnh những ảnh hưởng về thể chất, dị dạng lồng ngực còn có thể tác động đến tâm lý, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên. Trẻ có thể cảm thấy tự ti về ngoại hình hoặc né tránh những hoạt động để lộ vùng ngực.

Dị dạng lồng ngực có nguy hiểm không?

Không phải tất cả trường hợp dị dạng lồng ngực đều gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Đa phần những biến dạng nhẹ chỉ làm thay đổi hình dạng của lồng ngực mà không đi kèm bất kỳ triệu chứng nào khác.

Tuy nhiên, lõm ngực mức độ nặng có thể làm giảm không gian trong lồng ngực, gây chèn ép hoặc làm thay đổi vị trí của tim, từ đó ảnh hưởng đến chức năng tim và phổi ở một số người. Người bệnh có thể gặp các triệu chứng như khó thở, đau ngực, dễ mệt hoặc giảm khả năng gắng sức.

Mức độ ảnh hưởng của dị dạng lồng ngực không nên chỉ đánh giá dựa trên hình dạng bên ngoài. Bác sĩ cần kết hợp giữa khám lâm sàng và kết quả cận lâm sàng ví dụ như hình ảnh học để đánh giá mức độ biến dạng và ảnh hưởng đến chức năng tim và phổi.

Khi nào cần đến gặp bác sĩ?

Người có biểu hiện dị dạng lồng ngực nên đi khám, đặc biệt khi xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Lồng ngực lõm hoặc nhô ra ngày càng rõ.
• Khó thở, nhanh mệt hoặc giảm khả năng gắng sức khi vận động.
• Đau hoặc khó chịu ở ngực.
• Có thay đổi tư thế như khom người, vai đổ về phía trước đi kèm với biến dạng thành ngực.
• Hình dạng lồng ngực ảnh hưởng đến tâm lý, sinh hoạt hoặc chất lượng cuộc sống.

Việc thăm khám giúp bác sĩ xác định loại biến dạng thành ngực, mức độ ảnh hưởng từ đó lựa chọn phương pháp theo dõi hoặc điều trị phù hợp. Điều này đặc biệt cần được lưu ý ở trẻ em và thanh thiếu niên, khi hình dạng lồng ngực có thể thay đổi rõ hơn trong giai đoạn tăng trưởng.

Tóm lại, dị dạng lồng ngực có nhiều dạng và mức độ khác nhau, trong đó thường gặp nhất là lõm ngực và ngực ức gà. Không phải trường hợp nào cũng cần điều trị hoặc can thiệp phẫu thuật, phương pháp xử trí được cân nhắc dựa trên loại và mức độ dị dạng, triệu chứng, độ tuổi cũng như ảnh hưởng đến sức khỏe. Khi nhận thấy hình dạng lồng ngực bất thường, người bệnh nên đi khám để được đánh giá và hướng dẫn theo dõi, điều trị phù hợp.