Chụp CT và chụp MRI: So sánh chi tiết điểm giống và khác nhau

Trong thực tế khám chữa bệnh, nhiều người băn khoăn không biết nên chụp CT hay chụp MRI, phương pháp nào tốt hơn và phù hợp với tình trạng của mình. Việc hiểu rõ sự khác nhau giữa chụp CT và chụp MRI sẽ giúp người bệnh phối hợp tốt hơn với bác sĩ, tránh lo lắng không cần thiết và lựa chọn phương pháp chẩn đoán phù hợp.

Chụp CT và chụp MRI là gì?

Chụp CT (Computed Tomography) và chụp MRI (Magnetic Resonance Imaging) đều là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, giúp bác sĩ quan sát chi tiết các cơ quan bên trong cơ thể mà không cần phẫu thuật. Trong đó:

• Chụp CT: Sử dụng tia X kết hợp với hệ thống máy tính để tạo ra các hình ảnh cắt lớp theo nhiều lát mỏng, cung cấp thông tin về cấu trúc xương, mô mềm và mạch máu.
• Chụp MRI: Sử dụng từ trường mạnh và sóng radio để kích thích các nguyên tử hydro trong cơ thể sau đó máy tính tái tạo thành hình ảnh chi tiết, đặc biệt rõ nét ở mô mềm.

Cả hai phương pháp đều giúp phát hiện sớm nhiều bệnh lý nguy hiểm nhưng được chỉ định trong những trường hợp khác nhau dựa trên ưu điểm riêng của từng kỹ thuật.

So sánh phương pháp chụp CT và chụp MRI

Như các bạn đã biết, chụp CT và chụp MRI là 2 phương pháp chẩn đoán hình ảnh hữu hiệu giúp chẩn đoán nhiều bệnh lý nguy hiểm, được áp dụng khá phổ biến hiện nay. Vậy chụp CT và MRI giống và khác nhau như thế nào?

Về nguyên lý và kỹ thuật

Mặc dù cả hai đều là những "trợ thủ" đắc lực trong chẩn đoán hình ảnh nhưng chúng vận hành dựa trên những nguyên lý vật lý hoàn toàn khác biệt, dẫn đến những ứng dụng lâm sàng riêng.

Về nguyên lý hoạt động:

• Chụp CT: Dựa trên tia X. Ống phát tia X quay quanh cơ thể, thu nhận lượng tia bị hấp thụ khác nhau bởi các mô, sau đó máy tính tái tạo hình ảnh. Thời gian chụp nhanh (thường chỉ vài phút).
• Chụp MRI: Dựa trên từ trường mạnh và sóng radio. Không sử dụng tia X mà kích thích các nguyên tử hydro trong cơ thể để tạo tín hiệu, sau đó chuyển thành hình ảnh. Thời gian chụp lâu hơn (thường 30 - 60 phút hoặc hơn).

Về hình ảnh thu được:

• Chụp CT: Quan sát tốt xương, xuất huyết, tổn thương cấp tính, viêm nhiễm và các cấu trúc có độ tương phản cao (như phổi, ổ bụng). Hình ảnh rõ nét về mật độ mô.
• Chụp MRI: Quan sát chi tiết mô mềm, não, tủy sống, dây chằng, khớp, cơ và các tổn thương thần kinh. Hình ảnh có độ phân giải cao về cấu trúc mềm, đặc biệt hữu ích trong chẩn đoán u nhỏ hoặc viêm.

Chụp CT thường ưu tiên trong cấp cứu vì tốc độ nhanh còn chụp MRI vượt trội khi cần hình ảnh mô mềm chi tiết.

Về chỉ định lâm sàng

Việc lựa chọn giữa CT và MRI không dựa trên giá thành mà phụ thuộc vào bản chất của cơ quan cần khảo sát và mức độ khẩn cấp của bệnh lý.

Khi nào nên chụp CT?

Chụp CT được coi là "phương pháp đầu tay" trong y học cấp cứu nhờ tốc độ xử lý hình ảnh cực nhanh và khả năng quan sát tốt các cấu trúc đậm đặc.

• Trường hợp cấp cứu và tai nạn: Đây là lựa chọn số 1 khi bệnh nhân gặp chấn thương vùng đầu, ngực hoặc bụng. CT giúp phát hiện ngay lập tức các tình trạng nguy hiểm tính mạng như gãy xương, dập tạng hoặc tràn máu màng phổi.
• Nghi ngờ đột quỵ cấp tính: Trong "giờ vàng" của đột quỵ, chụp CT não là ưu tiên hàng đầu để phân biệt nhanh giữa xuất huyết não và nhồi máu não, từ đó bác sĩ có hướng xử trí kịp thời.
• Bệnh lý hệ hô hấp: Chụp CT phổi có giá trị chẩn đoán cao nhất đối với viêm phổi, lao phổi và đặc biệt là tầm soát sớm các nốt mờ nghi ngờ ung thư phổi.
• Bệnh lý ổ bụng: CT giúp xác định nhanh các cơn đau bụng cấp như viêm ruột thừa, sỏi thận, tắc ruột hoặc viêm tụy cấp.
• Theo hướng dẫn quốc tế: Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo chụp CT là công cụ chẩn đoán hình ảnh chủ đạo trong quản lý chấn thương sọ não nhờ tính sẵn có và thời gian thực hiện ngắn.

Khi nào nên chụp MRI?

Chụp MRI được ưu tiên khi bác sĩ cần một cái nhìn sâu hơn, chi tiết hơn vào các cấu trúc mềm vốn bị tia X (của CT) bỏ sót hoặc hiển thị không rõ nét.

• Bệnh lý thần kinh trung ương: MRI được ứng dụng nhiều trong việc chẩn đoán các khối u não, bệnh đa xơ cứng, viêm màng não hoặc các tổn thương sâu trong thân não và tủy sống.
• Cơ xương khớp và chấn thương thể thao: Khi bạn bị đau khớp hoặc nghi ngờ rách dây chằng, sụn chêm, MRI sẽ cung cấp hình ảnh rõ nét của các dải mô mềm mà CT không thể thấy được.
• Tổn thương cột sống: Đây là kỹ thuật tốt nhất để đánh giá thoát vị đĩa đệm, chèn ép rễ thần kinh hoặc các bệnh lý thoái hóa cột sống cổ và thắt lưng.
• Tầm soát ung thư giai đoạn sớm: Nhờ khả năng phân biệt sự khác biệt nhỏ nhất giữa các mô, MRI hỗ trợ đắc lực trong việc phát hiện các khối u ác tính ở giai đoạn khởi phát hoặc theo dõi diễn tiến sau điều trị.
• Bệnh lý nội tiết và mạch máu: Đánh giá chính xác các tổn thương ở tuyến giáp, tuyến yên và các dị dạng mạch máu não phức tạp.

Về mức độ an toàn

Ở phương pháp chụp CT, phương pháp này sử dụng tia X với liều lượng được kiểm soát nghiêm ngặt. Nguy cơ từ bức xạ rất thấp trong một lần chụp nhưng cần thận trọng với người chụp nhiều lần.

Chụp MRI không dùng tia X, nên an toàn hơn về bức xạ. Tuy nhiên, không phù hợp với người có thiết bị kim loại trong cơ thể (máy tạo nhịp tim, implant kim loại, kẹp phình mạch cũ) vì từ trường mạnh có thể gây nguy hiểm.

Về chi phí thực hiện

Về chi phí, chi phí thực hiện chụp CT và MRI có sự phân hóa rõ rệt do sự khác biệt về công nghệ vận hành và thời gian chiếm dụng máy. Cụ thể:

• Chụp CT: Chi phí dao động thấp hơn so với MRI. Thời gian chụp nhanh giúp bệnh viện tiếp nhận được nhiều bệnh nhân từ đó giảm giá thành dịch vụ. Đây là lựa chọn phù hợp cho việc kiểm tra định kỳ hoặc cấp cứu với ngân sách vừa phải.
• Chụp MRI: Giá thường gấp đôi hoặc gấp ba lần chụp CT. Lý do là máy MRI có giá mua và bảo trì cực kỳ đắt đỏ, tiêu tốn nhiều điện năng và mỗi ca chụp kéo dài tới 45 - 60 phút, đòi hỏi kỹ thuật viên phải có trình độ chuyên môn cao hơn để xử lý hình ảnh phức tạp.

Nên chụp CT hay chụp MRI?

Trong y khoa, không có phương pháp nào là "tốt nhất", chỉ có phương pháp phù hợp nhất với tình trạng sức khỏe của bạn tại thời điểm đó. Việc lựa chọn kỹ thuật nào sẽ dựa trên 4 yếu tố quyết định:

• Tình trạng bệnh lý cụ thể (cấp cứu hay mạn tính).
• Vị trí cần khảo sát (xương, phổi hay mô mềm, não).
• Mục đích chẩn đoán (nhanh chóng hay chi tiết).
• Chỉ định của bác sĩ dựa trên triệu chứng và kết quả khám lâm sàng.

Trong nhiều trường hợp, chụp CT và chụp MRI có thể bổ sung cho nhau để giúp chẩn đoán chính xác hơn. 

Chụp CT và chụp MRI đều là các phương pháp chẩn đoán hình ảnh quan trọng trong y học hiện đại. Mỗi kỹ thuật có ưu điểm, hạn chế và chỉ định riêng. Việc hiểu rõ sự khác nhau giữa chụp CT và chụp MRI sẽ giúp người bệnh yên tâm hơn khi được chỉ định đồng thời phối hợp hiệu quả với bác sĩ trong quá trình chẩn đoán và điều trị. Nếu có triệu chứng bất thường, hãy đến cơ sở y tế uy tín để được tư vấn và chỉ định phương pháp phù hợp nhất bạn nhé!