Viêm não mô cầu ở người lớn là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, có thể diễn tiến rất nhanh và đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện sớm. Sự nguy hiểm của bệnh không chỉ nằm ở nguy cơ tử vong mà còn ở khả năng để lại nhiều di chứng lâu dài. Vì thế, hiểu rõ mức độ nguy hiểm của viêm não mô cầu ở người lớn là điều hết sức cần thiết để chủ động phòng tránh và điều trị kịp thời.

Bệnh viêm não mô cầu ở người lớn có nguy hiểm không?

Bệnh viêm não mô cầu ở người lớn là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính nguy hiểm do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, có thể tiến triển rất nhanh và đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Sau khi xâm nhập vào cơ thể, vi khuẩn có thể gây viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết. Trong nhiều trường hợp, bệnh có thể diễn tiến nặng chỉ trong vòng 24 giờ. Nếu không được điều trị, nguy cơ tử vong rất cao; ngay cả khi được chăm sóc tích cực, người bệnh vẫn có thể tử vong hoặc gặp các biến chứng nghiêm trọng.

Đáng lo ngại, một số người bệnh sau khi hồi phục vẫn có thể phải đối mặt với các di chứng lâu dài như giảm thính lực, rối loạn thần kinh, suy giảm trí nhớ, động kinh hoặc phải cắt cụt chi do hoại tử khi xảy ra nhiễm khuẩn huyết nặng. Vì vậy, việc nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo và đến cơ sở y tế ngay khi nghi ngờ mắc bệnh có ý nghĩa rất quan trọng, giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm nguy cơ biến chứng.

Con đường lây truyền bệnh viêm não mô cầu ở người lớn

Vi khuẩn não mô cầu chủ yếu lây từ người sang người qua đường hô hấp. Mặc dù không thể tồn tại lâu ngoài môi trường, vi khuẩn vẫn có thể dễ dàng lây lan khi tiếp xúc gần với người mang mầm bệnh. 

Những con đường lây truyền phổ biến bao gồm:

• Qua giọt bắn đường hô hấp: Khi người mang vi khuẩn ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc hôn, các giọt bắn chứa vi khuẩn có thể phát tán và xâm nhập vào đường hô hấp của người đối diện
• Tiếp xúc gần trong thời gian dài: Sống chung nhà, ở cùng phòng, cùng ký túc xá hoặc làm việc trong không gian kín làm tăng nguy cơ lây nhiễm.
• Dùng chung đồ cá nhân: Việc dùng chung cốc uống nước, chai nước, thìa, đũa, bàn chải đánh răng hoặc thuốc lá có thể làm tăng khả năng tiếp xúc với dịch tiết đường hô hấp.
• Tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng: Người chăm sóc bệnh nhân hoặc nhân viên y tế có nguy cơ phơi nhiễm nếu không sử dụng đầy đủ các biện pháp bảo hộ trong quá trình tiếp xúc.

Hiểu rõ các con đường lây truyền sẽ giúp mỗi người chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa phù hợp, đặc biệt khi sinh hoạt, học tập hoặc làm việc trong môi trường tập trung đông người.

Dấu hiệu viêm não mô cầu ở người lớn

Triệu chứng viêm não mô cầu ở người lớn thường xuất hiện đột ngột và tiến triển rất nhanh. Trong giai đoạn đầu, bệnh dễ bị nhầm lẫn với cảm cúm thông thường vì đều có biểu hiện sốt, đau đầu hoặc mệt mỏi. Tuy nhiên, chỉ sau vài giờ, người bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu của viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết nghiêm trọng. Dưới đây là những triệu chứng điển hình cần đặc biệt lưu ý.

Sốt cao đột ngột

Sốt thường là dấu hiệu xuất hiện sớm nhất khi mắc viêm não mô cầu. Người bệnh thường sốt cao từ 39 - 40°C, kèm theo rét run, mệt lả và đau nhức toàn thân.

Khác với sốt do cảm lạnh thông thường, cơn sốt trong viêm não mô cầu thường khởi phát nhanh, đáp ứng kém với thuốc hạ sốt và đi kèm tình trạng suy kiệt rõ rệt. Nếu sốt cao kèm đau đầu dữ dội, cứng cổ hoặc xuất hiện ban xuất huyết, người bệnh cần đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt.

Đau đầu dữ dội

Đau đầu trong viêm não mô cầu thường xuất hiện liên tục, cảm giác đau lan khắp đầu hoặc tập trung ở vùng trán và sau gáy. Cơn đau có xu hướng tăng dần theo thời gian và không cải thiện nhiều khi nghỉ ngơi.

Nhiều người còn cảm thấy nhạy cảm với ánh sáng, khó tập trung hoặc đau tăng khi cúi đầu. Những biểu hiện này có thể gợi ý tình trạng viêm đã ảnh hưởng đến màng não và cần được bác sĩ thăm khám, đánh giá sớm.

Cứng cổ

Cứng cổ là triệu chứng khá điển hình khi vi khuẩn đã gây viêm màng não. Người bệnh thường cảm thấy cổ đau, khó cúi đầu về phía trước hoặc gặp khó khăn khi xoay cổ. Khác với tình trạng đau mỏi cơ thông thường, cứng cổ trong viêm não mô cầu là dấu hiệu cho thấy tình trạng viêm đã ảnh hưởng đến các lớp màng bao quanh não và tủy sống.

Ở nhiều trường hợp, cứng cổ xuất hiện cùng sốt cao và đau đầu dữ dội. Nếu những triệu chứng này xảy ra đồng thời, đặc biệt sau khi tiếp xúc với người nghi mắc bệnh, người bệnh nên đến cơ sở y tế ngay để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Buồn nôn, nôn và rối loạn ý thức

Bên cạnh các triệu chứng thần kinh, nhiều người bệnh còn xuất hiện cơn buồn nôn hoặc nôn liên tục dù không liên quan đến ăn uống. Một số trường hợp cảm thấy chóng mặt, mệt lả hoặc không thể đứng vững.

Khi bệnh tiến triển, vi khuẩn có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, khiến người bệnh xuất hiện các biểu hiện như:

• Lơ mơ hoặc ngủ nhiều bất thường: Người bệnh phản ứng chậm, khó đánh thức hoặc mất tập trung.
• Lú lẫn: Không nhận biết được thời gian, địa điểm hoặc người xung quanh.
• Co giật: Có thể xảy ra từng cơn hoặc kéo dài, đặc biệt khi bệnh đã gây tổn thương não.
• Hôn mê: Đây là dấu hiệu rất nặng, cho thấy bệnh đang tiến triển nhanh và đe dọa tính mạng.

Nếu người bệnh có biểu hiện rối loạn ý thức, co giật hoặc hôn mê, cần gọi cấp cứu hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay, không nên tự theo dõi tại nhà.

Ban xuất huyết hoặc tử ban hình sao

Ban xuất huyết là một trong những dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm của viêm não mô cầu ở người lớn. Ban thường có màu đỏ tím hoặc tím sẫm, xuất hiện rải rác ở tay, chân, thân mình rồi lan nhanh ra nhiều vị trí khác trên cơ thể.

Khác với phát ban thông thường, các nốt xuất huyết không biến mất khi dùng tay hoặc cốc thủy tinh ấn lên da. Dấu hiệu này cho thấy thành mạch máu đã bị tổn thương do vi khuẩn, khiến máu thoát ra ngoài các mô dưới da.

Nếu bệnh diễn tiến nặng, các nốt ban có thể lan rộng và hợp thành từng mảng lớn, kèm theo tím đầu chi hoặc hoại tử da do rối loạn đông máu và sốc nhiễm khuẩn. Đây là dấu hiệu nguy hiểm cần được cấp cứu và điều trị ngay.

Đa số các triệu chứng của viêm não mô cầu đều tiến triển nhanh trong thời gian ngắn. Vì vậy, việc nhận biết sớm những dấu hiệu bất thường và đến bệnh viện ngay từ giai đoạn đầu sẽ giúp tăng cơ hội điều trị thành công và giảm nguy cơ xảy ra biến chứng.

Diễn tiến bệnh viêm não mô cầu theo giờ ở người lớn

Một trong những đặc điểm đáng lo ngại của viêm não mô cầu là bệnh có thể tiến triển rất nhanh. Từ những triệu chứng ban đầu giống cảm cúm, người bệnh có thể chuyển sang tình trạng nặng chỉ trong vài giờ. Diễn tiến thường gặp như sau:

Không phải trường hợp nào cũng có diễn tiến bệnh theo từng giai đoạn như mô tả. Một số trường hợp có thể diễn tiến rất nhanh, đặc biệt ở người có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch. Vì vậy, chỉ cần xuất hiện sốt cao kèm đau đầu dữ dội, cứng cổ hoặc ban xuất huyết, người bệnh nên đến cơ sở y tế ngay thay vì chờ các triệu chứng tự cải thiện.

Các loại vắc xin não mô cầu cho người lớn

Tiêm vắc xin là biện pháp phòng ngừa viêm não mô cầu hiệu quả nhất hiện nay. Mỗi loại vắc xin sẽ giúp phòng ngừa một hoặc nhiều nhóm huyết thanh của vi khuẩn Neisseria meningitidis. Do các nhóm huyết thanh không tạo miễn dịch chéo cho nhau, người lớn nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn lựa chọn loại vắc xin hoặc phối hợp vắc xin phù hợp với độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và nguy cơ phơi nhiễm.

Hiện nay, Trung tâm Tiêm chủng Long Châu cung cấp đầy đủ các loại vắc xin phòng viêm màng não mô cầu cho người lớn, bao gồm: 

• Vắc xin Bexsero (Ý) phòng nhóm B
• Vắc xin VA-Mengoc BC (Cuba) phòng nhóm B và C
• Vắc xin Menactra (Mỹ) và MenQuadfi (Mỹ) phòng các nhóm A, C, Y, W-135. 

Đây đều là những vắc xin chất lượng cao, đã được sử dụng rộng rãi và chứng minh hiệu quả tại nhiều quốc gia trên thế giới.

Đặc biệt, vắc xin MenQuadfi thế hệ mới giúp phòng ngừa viêm màng não mô cầu nhóm A, C, W-135 và Y hiện cũng đã có mặt tại Long Châu. Vắc xin MenQuadfi là lựa chọn hiệu quả giúp phòng ngừa bệnh do vi khuẩn não mô cầu để tạo ra miễn dịch bền vững, góp phần bảo vệ bạn và gia đình khỏi các biến chứng nguy hiểm.

Cách phòng ngừa viêm não mô cầu ở người lớn

Mặc dù viêm não mô cầu ở người lớn có thể diễn tiến rất nhanh và gây nhiều biến chứng nghiêm trọng, bệnh vẫn có thể phòng ngừa hiệu quả nếu chủ động thực hiện các biện pháp dưới đây:

• Tiêm vắc xin đầy đủ theo khuyến cáo để giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế các biến chứng nguy hiểm do viêm não mô cầu gây ra.
• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn nhằm hạn chế nguy cơ tiếp xúc với vi khuẩn từ môi trường.
• Đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc khu vực đang có dịch để giảm nguy cơ lây truyền qua đường hô hấp.
• Không dùng chung cốc uống nước, chai nước, bàn chải đánh răng hoặc các vật dụng cá nhân có thể tiếp xúc với dịch tiết mũi họng.
• Giữ không gian sống và nơi làm việc sạch sẽ, thông thoáng để hạn chế sự phát tán của các tác nhân gây bệnh.
• Duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối, ngủ đủ giấc và tập luyện thường xuyên nhằm tăng cường sức đề kháng cho cơ thể.
• Theo dõi sức khỏe và đến cơ sở y tế nếu đã tiếp xúc gần với người mắc viêm não mô cầu để được đánh giá nguy cơ và hướng dẫn dự phòng khi cần.
• Đi khám ngay khi xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, cứng cổ hoặc ban xuất huyết để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng ngừa sẽ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, đồng thời hạn chế khả năng lây lan vi khuẩn trong cộng đồng.

Viêm não mô cầu ở người lớn là bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm với tốc độ diễn tiến rất nhanh, có thể gây nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não và nhiều biến chứng nặng nếu không được điều trị kịp thời. Vì vậy, mỗi người cần chủ động nhận biết các dấu hiệu cảnh báo sớm, thực hiện các biện pháp phòng bệnh và tiêm vắc xin đầy đủ theo khuyến cáo.

Xem thêm:

• Bị sốt sau tiêm viêm não mô cầu AC có sao không?
• Vắc xin viêm não mô cầu có mấy loại?