Bệnh trĩ có di truyền không? Các trường hợp có nguy cơ mắc bệnh trĩ cao hơn

Bệnh trĩ là một trong những vấn đề sức khỏe phổ biến tại vùng hậu môn trực tràng, có thể gặp ở mọi lứa tuổi và ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt hằng ngày. Nhiều người thắc mắc về những yếu tố khiến bệnh dễ xuất hiện, đặc biệt khi trong gia đình đã có người từng mắc. 

Bệnh trĩ có di truyền không?

Câu trả lời là bệnh trĩ có thể liên quan đến yếu tố di truyền, nhưng đây không phải là nguyên nhân duy nhất và cũng không phải yếu tố quyết định bệnh có xảy ra hay không. Người có cơ địa mô liên kết yếu, cấu trúc tĩnh mạch kém đàn hồi hoặc thành mạch mỏng có thể thừa hưởng những đặc điểm này từ bố mẹ. Điều đó khiến họ dễ mắc trĩ hơn khi gặp các tác nhân kích hoạt như táo bón, ngồi lâu hoặc rặn mạnh khi đi tiêu.

Đối với bệnh trĩ, di truyền chỉ làm tăng khả năng xuất hiện bệnh. Bệnh chỉ biểu hiện khi cơ thể kết hợp thêm các yếu tố nguy cơ khác, đặc biệt là chế độ ăn uống và thói quen sinh hoạt.

Vì sao yếu tố gia đình có thể làm tăng nguy cơ trĩ?

Một số gia đình có nhiều thành viên mắc trĩ do thừa hưởng cấu trúc mô liên kết dễ tổn thương. Những người này dễ bị giãn tĩnh mạch hậu môn hơn khi chịu áp lực.

Vì sao không phải ai trong gia đình cũng mắc trĩ?

Yếu tố di truyền chỉ tạo nền tảng. Mỗi người còn chịu ảnh hưởng từ môi trường sống, công việc, chế độ ăn uống và mức độ vận động. Đây là lý do trong cùng một gia đình, có người mắc trĩ nhưng có người hoàn toàn khỏe mạnh.

Cơ chế ảnh hưởng của di truyền đến bệnh trĩ

Yếu tố di truyền trong bệnh trĩ thường liên quan đến cấu trúc của mô liên kết và hệ tĩnh mạch.

Mô liên kết yếu bẩm sinh

Một số người sinh ra đã có mô liên kết kém đàn hồi. Khi vùng hậu môn chịu áp lực trong thời gian dài, mô liên kết không đủ khả năng nâng đỡ khiến tĩnh mạch dễ phình to và tạo búi trĩ.

Thành tĩnh mạch kém bền vững

Yếu tố di truyền có thể làm thành tĩnh mạch hậu môn mỏng hơn bình thường. Khi áp lực trong ổ bụng tăng lên, tĩnh mạch rất dễ giãn nở và hình thành búi trĩ.

Cơ chế di truyền kết hợp môi trường

Ngay cả khi có yếu tố bẩm sinh, bệnh chỉ bộc lộ khi cơ thể gặp điều kiện thuận lợi cho bệnh phát triển như táo bón kéo dài hoặc thói quen ngồi lâu. Đây là lý do trĩ được xem là bệnh lý chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố chứ không đơn thuần do gen quyết định.

Những yếu tố nguy cơ khác gây bệnh trĩ

Ngay cả khi không mang yếu tố di truyền, bất kỳ ai cũng có thể mắc trĩ nếu tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ dưới đây:

• Táo bón kéo dài: Táo bón là nguyên nhân phổ biến nhất của bệnh trĩ. Khi đi tiêu khó, người bệnh phải rặn mạnh, làm tăng áp lực lên tĩnh mạch hậu môn và khiến búi trĩ dễ hình thành.
• Ngồi lâu hoặc ít vận động: Ngồi làm việc nhiều giờ liền có thể gây dồn áp lực lên vùng hậu môn. Nhân viên văn phòng, tài xế hoặc người làm việc ít vận động là nhóm có nguy cơ cao.
• Chế độ ăn ít chất xơ: Chất xơ giúp làm mềm phân, giảm rặn khi đi tiêu. Khi thiếu chất xơ, phân trở nên khô và cứng, dễ gây tổn thương niêm mạc hậu môn.
• Mang thai và sinh nở: Phụ nữ mang thai dễ bị trĩ vì trọng lượng thai nhi tạo áp lực lên vùng bụng và tĩnh mạch. Sau sinh, việc rặn nhiều cũng làm trĩ dễ xuất hiện.
• Thừa cân béo phì: Cân nặng cao làm tăng áp lực trong ổ bụng và khiến tĩnh mạch hậu môn dễ giãn nở.
• Tuổi tác: Càng lớn tuổi, mô liên kết càng giảm độ đàn hồi. Đây là lý do người lớn tuổi có nguy cơ mắc bệnh trĩ cao hơn.

Các trường hợp có nguy cơ mắc bệnh trĩ cao hơn

Táo bón kéo dài và rặn mạnh khi đi tiêu

Táo bón là nguyên nhân hàng đầu khiến tĩnh mạch hậu môn chịu áp lực cao trong thời gian dài. Khi phân cứng hoặc đi tiêu khó, người bệnh phải rặn mạnh. Lực rặn này tạo áp lực lên thành tĩnh mạch, khiến chúng giãn nở và dễ phình to. Nếu tình trạng này kéo dài, các búi trĩ có thể hình thành và to dần theo thời gian.

Ngồi lâu hoặc đứng lâu

Những người làm việc nhiều giờ trong tư thế ngồi như nhân viên văn phòng hoặc tài xế rất dễ bị trĩ vì áp lực dồn xuống vùng hậu môn liên tục. Người phải đứng nhiều như nhân viên bán hàng hoặc bảo vệ cũng gặp nguy cơ tương tự, bởi trọng lượng cơ thể gây áp lực lên vùng chậu. Khi tuần hoàn máu bị cản trở, tĩnh mạch dễ phình to và giảm khả năng đàn hồi.

Chế độ ăn ít chất xơ và uống ít nước

Chất xơ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì phân mềm và giúp việc đi tiêu dễ dàng. Khi ăn ít chất xơ, phân sẽ khô và cứng. Điều này khiến người bệnh rặn nhiều hơn và làm tăng áp lực lên thành tĩnh mạch. Uống ít nước cũng góp phần làm giảm độ mềm của phân, khiến táo bón dễ xảy ra hơn.

Thai kỳ và sinh nở

Phụ nữ mang thai có nguy cơ mắc trĩ cao hơn vì thai nhi tạo áp lực lên vùng bụng dưới, làm giảm lưu thông máu ở vùng chậu. Khi sinh nở, việc rặn trong thời gian dài làm tăng thêm áp lực lên cơ quan này. Nhiều phụ nữ lần đầu mắc trĩ trong giai đoạn mang thai hoặc sau sinh.

Thừa cân và béo phì

Trọng lượng cơ thể cao làm tăng áp lực lên tĩnh mạch vùng bụng và hậu môn. Tình trạng này khiến máu khó lưu thông và tĩnh mạch dễ bị giãn. Giảm cân là một trong những biện pháp được khuyến khích để phòng ngừa và cải thiện trĩ.

Cách phòng ngừa bệnh trĩ ở người có nguy cơ di truyền

Người có tiền sử gia đình mắc trĩ vẫn hoàn toàn có thể phòng ngừa hiệu quả. Yếu tố bẩm sinh chỉ làm tăng nguy cơ, còn bệnh có xảy ra hay không phụ thuộc nhiều vào chế độ sinh hoạt và cách chăm sóc cơ thể hằng ngày. Chủ động điều chỉnh lối sống giúp giảm đáng kể khả năng phát triển búi trĩ và hạn chế các triệu chứng khó chịu.

Ăn uống đủ chất xơ và uống đủ nước

Chất xơ giúp duy trì phân mềm và dễ di chuyển qua ống tiêu hóa. Khi kết hợp với lượng nước phù hợp, nhu động ruột sẽ hoạt động ổn định hơn. Người có nguy cơ trĩ nên tăng cường rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Việc uống đủ nước mỗi ngày giúp phân không bị khô, giảm đáng kể nguy cơ táo bón.

Xây dựng thói quen đi tiêu khoa học

Việc nhịn đi tiêu khiến phân tích tụ và trở nên cứng hơn. Điều này khiến các lần đi tiêu sau trở nên khó khăn. Nên đi tiêu ngay khi có nhu cầu, không ngồi trong nhà vệ sinh quá lâu và không sử dụng điện thoại khi đi vệ sinh. Thói quen này giúp giảm áp lực lên tĩnh mạch và hạn chế nguy cơ bệnh trĩ.

Tăng cường vận động hằng ngày

Vận động nhẹ nhàng như đi bộ, yoga hoặc bơi giúp máu lưu thông tốt hơn và giảm áp lực lên vùng hậu môn trực tràng. Những người làm việc văn phòng nên đứng dậy vận động nhẹ sau mỗi giờ để giảm nguy cơ tĩnh mạch bị ứ máu.

Giảm cân và kiểm soát cân nặng

Giữ cân nặng ở mức hợp lý giúp giảm tải cho tĩnh mạch vùng bụng và hậu môn. Người thừa cân nên kết hợp chế độ ăn lành mạnh và luyện tập thường xuyên để cải thiện sức khỏe tổng thể và giảm nguy cơ trĩ.

Chăm sóc phụ nữ mang thai

Phụ nữ mang thai cần được hướng dẫn chế độ ăn giàu chất xơ, uống đủ nước và vận động phù hợp. Điều này giúp giảm táo bón và giảm áp lực lên tĩnh mạch, hạn chế nguy cơ trĩ trong thai kỳ và sau sinh.

Bệnh trĩ có di truyền không? Di truyền có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh trĩ nhưng không phải yếu tố quyết định. Phần lớn các trường hợp trĩ xuất hiện do chế độ sinh hoạt, chế độ ăn uống và thói quen đi tiêu. Người có tiền sử gia đình mắc trĩ vẫn có thể phòng ngừa bệnh bằng cách tăng cường chất xơ, uống đủ nước, vận động hằng ngày và tránh táo bón kéo dài. Việc đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường sẽ giúp phòng ngừa biến chứng và điều trị hiệu quả hơn.