Bệnh phổi kẽ là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Phổi kẽ không phải là một bệnh đơn lẻ mà bao gồm nhiều dạng tổn thương khác nhau. Một số trường hợp tiến triển chậm trong nhiều năm, trong khi một số thể bệnh có thể diễn biến nhanh hơn. Do triệu chứng ban đầu dễ nhầm với các bệnh hô hấp khác, người bệnh cần được đánh giá y tế khi xuất hiện khó thở kéo dài hoặc ho không rõ nguyên nhân.

Bệnh phổi kẽ là gì?

Bệnh phổi kẽ (Interstitial Lung Disease - ILD) là tên gọi chung của một nhóm bệnh gây tổn thương mô kẽ trong phổi, là vùng mô hỗ trợ quá trình trao đổi oxy giữa phổi và máu.

Khi mô kẽ bị viêm hoặc xơ hóa, phổi có thể trở nên cứng hơn, làm giảm khả năng hô hấp và khiến người bệnh dễ khó thở, đặc biệt khi vận động.

Một số dạng bệnh phổi kẽ thường gặp gồm:

• Xơ phổi vô căn: Mô phổi bị xơ hóa dần nhưng chưa xác định được nguyên nhân rõ ràng.
• Bệnh phổi kẽ liên quan bệnh tự miễn: Có thể gặp ở người mắc một số bệnh như viêm khớp dạng thấp hoặc xơ cứng bì.
• Viêm phổi quá mẫn: Do phản ứng của phổi khi tiếp xúc kéo dài với một số tác nhân trong môi trường.
• Bệnh phổi kẽ do thuốc hoặc điều trị: Một số loại thuốc hoặc phương pháp điều trị có thể gây tổn thương phổi.

Mức độ tiến triển của bệnh phổi kẽ khác nhau tùy từng loại bệnh. Một số trường hợp có thể cải thiện khi kiểm soát nguyên nhân, trong khi tổn thương xơ hóa thường khó hồi phục hoàn toàn.

Bệnh phổi kẽ không đồng nghĩa hoàn toàn với xơ phổi. Xơ hóa chỉ là một dạng tổn thương có thể xuất hiện trong nhóm bệnh này và cần được đánh giá dựa trên triệu chứng, hình ảnh phổi cùng các xét nghiệm liên quan.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây bệnh phổi kẽ

Nguyên nhân gây bệnh phổi kẽ khá đa dạng. Một số trường hợp xác định được yếu tố gây bệnh, nhưng cũng có trường hợp chưa tìm ra nguyên nhân cụ thể.

Các nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thường gặp gồm:

• Bệnh tự miễn: Hệ miễn dịch có thể gây tổn thương nhầm đến các mô trong cơ thể, bao gồm mô phổi.
• Tiếp xúc môi trường, nghề nghiệp: Bụi khoáng, amiăng, bụi than, hóa chất hoặc nấm mốc khi tiếp xúc kéo dài có thể ảnh hưởng đến phổi.
• Thuốc hoặc xạ trị: Một số loại thuốc và phương pháp điều trị có thể gây tổn thương mô phổi ở một số người.
• Hút thuốc lá: Có thể làm tăng nguy cơ mắc một số bệnh phổi và khiến tổn thương tiến triển nặng hơn.
• Yếu tố di truyền: Một số dạng bệnh phổi kẽ có thể liên quan đến tiền sử gia đình hoặc bất thường gen.
• Không rõ nguyên nhân: Một số trường hợp được xếp vào nhóm bệnh phổi kẽ vô căn.

Tuổi tác, bệnh nền và tình trạng sức khỏe tổng thể cũng có thể ảnh hưởng đến nguy cơ mắc bệnh. Việc xác định đúng nguyên nhân giúp lựa chọn hướng điều trị phù hợp, chẳng hạn giảm tiếp xúc tác nhân gây bệnh hoặc kiểm soát bệnh nền liên quan.

Dấu hiệu bệnh phổi kẽ thường gặp

Triệu chứng bệnh phổi kẽ thường phát triển từ từ và có thể bị nhầm với nhiều bệnh hô hấp khác. Một số người chỉ nhận thấy triệu chứng khi khả năng hoạt động thể chất giảm rõ rệt.

Khó thở tăng dần

Khó thở là triệu chứng phổ biến ở người mắc bệnh phổi kẽ. Ban đầu, tình trạng này thường xuất hiện khi vận động như đi bộ nhanh, leo cầu thang hoặc tập thể dục.

Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể cảm thấy khó thở ngay cả khi thực hiện các hoạt động nhẹ. Tuy nhiên, khó thở cũng có thể do nhiều nguyên nhân khác như bệnh tim hoặc bệnh phổi khác, vì vậy cần được đánh giá đầy đủ.

Ho khan kéo dài

Ho trong bệnh phổi kẽ thường là ho khan, kéo dài và không kèm nhiều đờm. Triệu chứng này có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày.

Tuy nhiên, ho khan không phải dấu hiệu đặc hiệu của bệnh phổi kẽ. Người bệnh cần kết hợp đánh giá thêm các triệu chứng khác và tiền sử sức khỏe.

Mệt mỏi và giảm khả năng vận động

Khi phổi trao đổi oxy kém hơn, người bệnh có thể cảm thấy nhanh mệt khi hoạt động. Một số người giảm khả năng làm việc, tập luyện hoặc thực hiện các hoạt động thường ngày.

Ngoài ra, một số trường hợp có thể gặp giảm cân không chủ ý, khó chịu vùng ngực hoặc giảm nồng độ oxy trong máu khi bệnh tiến triển.

Bệnh phổi kẽ được chẩn đoán như thế nào?

Không có một xét nghiệm duy nhất có thể xác định tất cả các dạng bệnh phổi kẽ. Bác sĩ thường kết hợp nhiều phương pháp để đánh giá nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng đến phổi.

Một số phương pháp thường được sử dụng gồm:

• Khai thác bệnh sử và khám lâm sàng: Bao gồm triệu chứng, tiền sử bệnh, thuốc đang sử dụng, môi trường làm việc và yếu tố tiếp xúc.
• Chụp CT ngực: Giúp quan sát kiểu tổn thương trong phổi và hỗ trợ phân loại bệnh.
• Đo chức năng hô hấp: Đánh giá khả năng hít thở, dung tích phổi và mức độ ảnh hưởng của bệnh.
• Xét nghiệm máu: Có thể hỗ trợ tìm nguyên nhân liên quan đến bệnh tự miễn hoặc các tình trạng khác.
• Đánh giá oxy máu: Giúp kiểm tra mức độ đáp ứng oxy của cơ thể.
• Nội soi phế quản hoặc sinh thiết phổi: Chỉ được cân nhắc trong một số trường hợp cần thêm thông tin để chẩn đoán.

Chẩn đoán chính xác rất quan trọng vì mỗi dạng bệnh phổi kẽ có thể có hướng điều trị khác nhau. Một số trường hợp cần theo dõi định kỳ, trong khi một số trường hợp cần điều trị sớm để kiểm soát tiến triển.

Bệnh phổi kẽ điều trị thế nào và cách phòng ngừa

Điều trị bệnh phổi kẽ phụ thuộc vào loại bệnh, nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng đến chức năng phổi. Không có một phương pháp chung áp dụng cho tất cả trường hợp.

Một số hướng điều trị có thể gồm:

• Loại bỏ tác nhân gây bệnh: Hạn chế tiếp xúc với bụi, hóa chất hoặc yếu tố môi trường liên quan.
• Điều trị bệnh nền: Kiểm soát các bệnh tự miễn hoặc tình trạng sức khỏe gây ảnh hưởng đến phổi.
• Dùng thuốc theo chỉ định: Có thể bao gồm thuốc chống viêm, điều hòa miễn dịch hoặc thuốc làm chậm xơ hóa ở một số trường hợp.
• Liệu pháp oxy: Được cân nhắc khi người bệnh có tình trạng giảm oxy máu.
• Phục hồi chức năng hô hấp: Hỗ trợ cải thiện khả năng vận động và chất lượng cuộc sống.
• Ghép phổi: Có thể được xem xét ở một số trường hợp bệnh nặng, tiến triển.

Bên cạnh điều trị, người bệnh nên chủ động bảo vệ sức khỏe phổi bằng cách:

• Không hút thuốc lá và tránh khói thuốc.
• Sử dụng bảo hộ khi làm việc trong môi trường nhiều bụi hoặc hóa chất.
• Duy trì vận động phù hợp với khả năng hô hấp.
• Khám sức khỏe khi có triệu chứng kéo dài hoặc yếu tố nguy cơ.

Hiện chưa có vắc xin phòng trực tiếp bệnh phổi kẽ. Tuy nhiên, phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp có thể giúp giảm nguy cơ ảnh hưởng đến người có bệnh phổi nền.

Người mắc bệnh phổi mạn tính hoặc thuộc nhóm nguy cơ có thể liên hệ Tiêm chủng Long Châu để được tư vấn các vắc xin phù hợp dựa trên độ tuổi, bệnh nền và tiền sử tiêm chủng.

Bệnh phổi kẽ là nhóm bệnh lý gây tổn thương mô phổi, có thể dẫn đến viêm hoặc xơ hóa và ảnh hưởng khả năng hô hấp. Khó thở tăng dần, ho khan kéo dài và giảm khả năng vận động là những dấu hiệu thường gặp nhưng không đặc hiệu.

Việc chẩn đoán sớm giúp xác định đúng nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Người có triệu chứng kéo dài hoặc thuộc nhóm nguy cơ nên được thăm khám thay vì tự điều trị tại nhà.