Xơ cứng vật hang là gì? Những điều cần biết về xơ cứng vật hang

Xơ cứng vật hang là tình trạng mô xốp của thể hang dương vật bị thay thế một phần hoặc toàn bộ bởi mô xơ không đàn hồi, dẫn đến suy giảm khả năng giãn nở khi cương. Thể hang vốn có cấu trúc giàu mạch máu và sợi cơ trơn, đóng vai trò trung tâm trong cơ chế cương dương. Khi xảy ra xơ hóa, sự cân bằng giữa mô cơ trơn và mô liên kết bị phá vỡ, làm giảm khả năng tích máu và duy trì áp lực trong thể hang, từ đó gây rối loạn cương dương với mức độ khác nhau.

Xơ cứng vật hang thường liên quan đến quá trình tổn thương kéo dài hoặc tái diễn của mô thể hang. Các yếu tố như thiếu máu cục bộ mạn tính, viêm kéo dài, stress oxy hóa và rối loạn tín hiệu nitric oxide đều góp phần kích hoạt quá trình tăng sinh nguyên bào sợi và lắng đọng collagen type I, III. Sự giảm số lượng và chức năng tế bào cơ trơn thể hang làm mất tính đàn hồi sinh lý, đồng thời tăng áp lực mô kẽ, khiến cơ chế bẫy máu tĩnh mạch bị suy yếu. Theo thời gian, các biến đổi này trở nên không hồi phục nếu không được can thiệp sớm.

Xơ cứng vật hang không phải là một bệnh lý hiếm gặp nhưng thường bị chẩn đoán muộn do triệu chứng tiến triển âm thầm. Tình trạng này phổ biến hơn ở nam giới trung niên và cao tuổi.

Xơ cứng vật hang có thể được chia thành hai nhóm chính dựa trên nguyên nhân và phạm vi tổn thương:

• Xơ cứng khu trú: Thường xuất hiện tại một vùng nhất định của thể hang, có thể liên quan đến vi chấn thương hoặc rối loạn tưới máu cục bộ.
• Xơ cứng lan tỏa: Ảnh hưởng đến phần lớn hoặc toàn bộ thể hang, thường gặp trong các bệnh lý toàn thân như đái tháo đường lâu năm hoặc sau priapism kéo dài.

Những dấu hiệu và triệu chứng của bệnh xơ cứng vật hang

Xơ cứng vật hang thường khởi phát âm thầm, các dấu hiệu ban đầu không đặc hiệu nên dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với rối loạn cương dương thông thường. Triệu chứng có xu hướng tiến triển dần theo thời gian, tương ứng với mức độ xơ hóa mô thể hang và sự suy giảm chức năng sinh lý của dương vật.

• Rối loạn cương dương: Dương vật khó cương hoặc cương không đủ cứng để quan hệ. Dễ xìu, thời gian cương ngắn, khó duy trì độ cương dù có kích thích tình dục. Tình trạng thường nặng dần theo thời gian.
• Dương vật kém đàn hồi: Khi cương có cảm giác cứng nhưng không căng, thiếu độ mềm mại tự nhiên.
• Cương không đều: Một số vùng cương kém hơn vùng khác, dương vật không cứng đồng nhất.
• Sờ thấy vùng cứng bất thường: Có thể cảm nhận những vùng mô cứng trong thể hang, thường không đau.
• Đau khi cương: Ít gặp, thường đau âm ỉ và xuất hiện khi dương vật cương.
• Giảm khoái cảm tình dục: Cảm giác khi quan hệ giảm, dễ mất hứng thú do chất lượng cương kém.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh xơ cứng vật hang

Xơ cứng vật hang là tình trạng tổn thương tiến triển của mô thể hang, nếu không được phát hiện và can thiệp sớm có thể dẫn đến nhiều biến chứng ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng sinh lý và chất lượng cuộc sống. Các biến chứng có thể gặp của xơ cứng vật hang, bao gồm:

• Rối loạn cương dương mạn tính và giảm đáp ứng điều trị: Xơ hóa làm thể hang mất khả năng giãn nở và giữ máu, khiến dương vật khó cương, cương không bền và kém đáp ứng với các thuốc hỗ trợ cương thông thường.
• Teo thể hang, giảm kích thước và biến dạng dương vật: Quá trình xơ hóa lâu ngày gây co rút mô thể hang, có thể dẫn đến dương vật ngắn, nhỏ hơn trước hoặc cương không đều, cong dương vật trong trường hợp tổn thương khu trú.
• Suy giảm chức năng và chất lượng đời sống tình dục: Khả năng quan hệ bị hạn chế, giảm khoái cảm và giảm sự thỏa mãn tình dục, ảnh hưởng đến mối quan hệ bạn tình.
• Rối loạn tâm lý và cảm xúc kéo dài: Tình trạng bệnh mạn tính và suy giảm chức năng sinh lý dễ gây lo âu, mặc cảm, giảm tự tin và stress kéo dài, làm nặng thêm vòng xoắn bệnh lý.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh nên chủ động đi khám bác sĩ nam khoa hoặc tiết niệu khi tình trạng rối loạn cương dương kéo dài trên 3 tháng, có xu hướng nặng dần, kém đáp ứng với thuốc hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường như dương vật cương không đều, giảm đàn hồi, sờ thấy vùng cứng trong thể hang hay đau khi cương. Việc thăm khám sớm có vai trò quan trọng trong chẩn đoán chính xác xơ cứng vật hang, đánh giá mức độ tổn thương và phân biệt với các bệnh lý dương vật khác. Can thiệp kịp thời giúp làm chậm tiến triển xơ hóa, cải thiện hiệu quả điều trị và bảo tồn chức năng sinh lý lâu dài.

Xơ cứng vật hang không phải là một bệnh đơn lẻ mà là hậu quả của nhiều yếu tố tổn thương lặp đi lặp lại hoặc kéo dài ở mô thể hang, dẫn đến thay thế mô cơ trơn bằng mô xơ. Các nguyên nhân chính gây nên tình trạng này bao gồm:

• Thiếu máu nuôi dưỡng thể hang kéo dài: Thường gặp ở người mắc đái tháo đường, bệnh tim mạch, xơ vữa động mạch. Các bệnh lý trên làm mô thể hang thiếu oxy và dần bị xơ hóa.
• Rối loạn cương dương mạn tính: Cương kém hoặc không cương lâu ngày khiến thể hang không được giãn nở đầy đủ, thúc đẩy quá trình xơ hóa.
• Priapism: Tình trạng cương không tự nhiên, kéo dài nhiều giờ nếu không điều trị kịp thời có thể gây tổn thương và xơ cứng thể hang.
• Chấn thương dương vật lặp lại: Tai nạn, va chạm mạnh hoặc vi chấn thương trong sinh hoạt tình dục có thể gây tổn thương mô thể hang.
• Phẫu thuật hoặc xạ trị vùng chậu: Có thể làm tổn thương mạch máu, thần kinh chi phối dương vật, ảnh hưởng đến cấu trúc thể hang.
• Bệnh lý chuyển hóa và viêm mạn tính: Đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hội chứng chuyển hóa làm tăng nguy cơ xơ hóa mô theo thời gian.

Những ai có nguy cơ mắc bệnh xơ cứng vật hang?

Trong cộng đồng, xơ cứng vật hang không phải là bệnh hiếm nhưng thường bị bỏ sót do tiến triển âm thầm và dễ nhầm lẫn với rối loạn cương dương thông thường. Các nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh gồm:

• Nam giới trung niên, cao tuổi hoặc bị rối loạn cương dương kéo dài.
• Người mắc bệnh mạn tính như đái tháo đường, bệnh tim mạch, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu.
• Người từng bị priapism hoặc chấn thương dương vật.
• Người có tiền sử phẫu thuật hoặc xạ trị vùng chậu.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh xơ cứng vật hang

Xơ cứng vật hang là bệnh lý tiến triển chậm, thường hình thành trên nền các rối loạn mạch máu, chuyển hóa và những tổn thương kéo dài ở dương vật. Trong cộng đồng, nhiều yếu tố nguy cơ có mối liên quan chặt chẽ với nhau, cùng góp phần làm suy giảm tưới máu và khả năng đàn hồi của thể hang. Các yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng làm xơ cứng vật hang bao gồm:

• Tuổi cao và rối loạn cương dương kéo dài: Làm giảm tưới máu và khả năng đàn hồi của thể hang theo thời gian.
• Bệnh mạn tính liên quan mạch máu và chuyển hóa: Đái tháo đường, bệnh tim mạch, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu gây tổn thương mạch máu nuôi thể hang.
• Tổn thương thể hang: Bao gồm priapism, chấn thương dương vật, phẫu thuật hoặc xạ trị vùng chậu, dễ dẫn đến thiếu oxy và xơ hóa mô.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán bệnh xơ cứng vật hang

Chẩn đoán xơ cứng vật hang cần dựa trên sự phối hợp chặt chẽ giữa khám lâm sàng và các phương pháp cận lâm sàng, nhằm đánh giá toàn diện cấu trúc mô thể hang, mức độ xơ hóa và chức năng cương dương. Trong đó, khám lâm sàng giữ vai trò định hướng ban đầu, giúp bác sĩ nhận diện các triệu chứng gợi ý và yếu tố nguy cơ thông qua hỏi bệnh, khai thác tiền sử và thăm khám. Còn cận lâm sàng có vai trò chính trong xác định chẩn đoán và mức độ tổn thương.

• Siêu âm Doppler dương vật: Phương pháp quan trọng nhất, giúp phát hiện xơ hóa thể hang và đánh giá tưới máu dương vật.
• Test gây cương bằng thuốc tiêm thể hang: Đánh giá khả năng cương và độ đàn hồi của mô thể hang.
• Xét nghiệm máu: Tìm bệnh nền và yếu tố nguy cơ như đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, rối loạn nội tiết.
• MRI dương vật: Giúp đánh giá chi tiết mô mềm và mức độ xơ hóa sâu, thường chỉ định trong các trường hợp chẩn đoán khó hoặc cần phân biệt với bệnh lý khác.
• Sinh thiết thể hang: Thường được dùng trong nghiên cứu hoặc cần xác định tổn thương mô học.

Phương pháp điều trị bệnh xơ cứng vật hang

Điều trị xơ cứng vật hang nhằm làm chậm tiến triển xơ hóa, cải thiện chức năng cương dương và nâng cao chất lượng cuộc sống. Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào mức độ xơ hóa, thời gian mắc bệnh và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

• Điều trị nội khoa: Áp dụng ở giai đoạn sớm, bao gồm thuốc hỗ trợ cương dương, thuốc cải thiện tuần hoàn và kiểm soát bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp. Mục tiêu là duy trì tưới máu và hạn chế tiến triển xơ hóa.
• Tiêm thuốc trực tiếp vào thể hang: Giúp cải thiện khả năng cương ở những trường hợp không đáp ứng với thuốc uống, đồng thời hỗ trợ duy trì độ đàn hồi của thể hang.
• Thiết bị hỗ trợ cương: Có vai trò hỗ trợ cương dương cơ học, giúp tăng lưu lượng máu vào thể hang và hạn chế teo thể hang khi sử dụng đúng cách.
• Điều trị can thiệp hoặc phẫu thuật: Được chỉ định khi xơ cứng nặng, rối loạn cương dương không đáp ứng với các phương pháp bảo tồn. Phẫu thuật đặt thể hang nhân tạo là lựa chọn cuối cùng.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp hạn chế diễn tiến bệnh xơ cứng vật hang

Chế độ sinh hoạt

• Duy trì sinh hoạt tình dục hợp lý, tránh nhịn kéo dài hoặc quan hệ thô bạo gây tổn thương dương vật.
• Vận động thường xuyên như đi bộ, bơi lội giúp cải thiện lưu thông máu đến thể hang.
• Tránh thuốc lá, hạn chế bia rượu để bảo vệ hệ mạch máu.
• Kiểm soát tốt các bệnh mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu.
• Giữ tinh thần ổn định, ngủ đủ nhằm hạn chế ảnh hưởng xấu đến chức năng sinh lý.

Chế độ dinh dưỡng

• Ăn uống đa dạng, nhiều rau xanh và trái cây tươi để hỗ trợ sức khỏe mạch máu.
• Bổ sung chất béo có lợi từ cá biển, dầu ô liu, hạt dinh dưỡng.
• Giảm thực phẩm nhiều đường và chất béo xấu, tránh ăn mặn và đồ chế biến sẵn.

Phương pháp phòng ngừa bệnh xơ cứng vật hang

Phòng ngừa xơ cứng vật hang đóng vai trò quan trọng vì đây là bệnh lý tiến triển âm thầm, khi mô thể hang đã xơ hóa nặng thì khả năng hồi phục rất hạn chế. Chủ động phòng ngừa giúp bảo vệ chức năng cương dương, làm chậm quá trình xơ hóa và giảm nguy cơ biến chứng về sau, đặc biệt ở những người có yếu tố nguy cơ cao. Các biện pháp phòng ngừa chính gồm:

• Phát hiện và điều trị sớm rối loạn cương dương: Giúp duy trì tưới máu và độ đàn hồi sinh lý của thể hang.
• Kiểm soát tốt bệnh nền: Đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu cần được theo dõi và điều trị đều đặn.
• Tránh chấn thương và cương kéo dài: Quan hệ tình dục an toàn, đi khám sớm khi có priapism hoặc đau bất thường.
• Duy trì lối sống lành mạnh: Ngừng hút thuốc lá, hạn chế rượu bia, tăng cường vận động thể chất.
• Khám sức khỏe định kỳ: Giúp phát hiện sớm các bất thường về sinh lý và can thiệp kịp thời.