Viêm xung huyết hang vị​: Nguyên nhân gây bệnh và phương pháp điều trị, phòng ngừa hiệu quả

Dạ dày được chia thành nhiều phần khác nhau về mặt giải phẫu, bao gồm tâm vị, phình vị, thân vị, hang vị và môn vị. Hang vị là phần nằm ở vị trí thấp nhất của dạ dày, ngay trước môn vị (cửa ngõ thông xuống ruột non). Do vị trí đặc thù này, hang vị là nơi thức ăn lưu lại lâu nhất trước khi được đẩy xuống ruột, do đó vùng này chịu áp lực lớn và dễ bị tấn công bởi axit dịch vị cũng như vi khuẩn.

Viêm xung huyết hang vị dạ dày là thuật ngữ được sử dụng trên hình ảnh nội soi để mô tả tình trạng niêm mạc vùng hang vị có màu đỏ rực do các mạch máu giãn nở và ứ máu. 

Khác với viêm trợt (có vết xước) hay viêm loét (có ổ loét sâu), viêm xung huyết biểu hiện chủ yếu bằng sự sưng tấy và đỏ của niêm mạc. Tuy nhiên, đây thường là giai đoạn tiền đề dẫn đến các tổn thương sâu hơn nếu các tác nhân gây hại không được loại bỏ.

Những dấu hiệu và triệu chứng của viêm xung huyết hang vị​ 

Triệu chứng của bệnh thường không quá rầm rộ trong giai đoạn đầu nhưng sẽ tăng dần tần suất và mức độ khi tình trạng viêm lan rộng. Dưới đây là những biểu hiện lâm sàng điển hình giúp người bệnh nhận diện sớm:

• Đau vùng thượng vị: Đây là triệu chứng phổ biến nhất. Người bệnh cảm thấy đau âm ỉ, cồn cào hoặc nóng rát ở vùng bụng trên rốn. Cơn đau thường xuất hiện khi đói, sau khi ăn no hoặc khi ăn các thức ăn chua cay.
• Rối loạn tiêu hóa: Cảm giác đầy bụng, chướng hơi và khó tiêu khiến người bệnh ăn không ngon miệng. Thức ăn chậm được tiêu hóa gây cảm giác ậm ạch khó chịu kéo dài sau bữa ăn.
• Ợ hơi và ợ chua: Do quá trình lên men thức ăn ứ đọng và sự trào ngược dịch vị dư thừa lên thực quản gây cảm giác nóng rát sau xương ức và chua miệng.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh viêm xung huyết hang vị​ 

Mặc dù được coi là mức độ nhẹ của bệnh lý dạ dày nhưng viêm xung huyết hang vị nếu tái phát nhiều lần sẽ làm suy yếu lớp hàng rào bảo vệ niêm mạc và dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng:

• Loét dạ dày: Vùng niêm mạc bị xung huyết kéo dài rất dễ bị axit bào mòn tạo thành các ổ loét sâu. Vết loét gây đau đớn dữ dội và khó điều trị hơn nhiều so với viêm.
• Xuất huyết tiêu hóa: Các mạch máu đang bị giãn nở và sung huyết rất dễ bị vỡ ra dưới tác động của axit hoặc thức ăn cứng. Điều này gây chảy máu dạ dày với biểu hiện nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
• Hẹp môn vị: Tình trạng viêm nhiễm mạn tính gây phù nề hoặc xơ sẹo tại vùng hang vị - môn vị làm thu hẹp đường xuống của thức ăn, gây nôn mửa thức ăn cũ và suy kiệt cơ thể.
• Ung thư dạ dày: Nhiễm Helicobacter pylori kéo dài, gây viêm mạn tính lan tỏa niêm mạc dạ dày và các tổn thương tiền ung thư như metaplasia và dysplasia, là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng của ung thư dạ dày.

Khi nào cần gặp bác sĩ? 

Người bệnh không nên chủ quan tự mua thuốc giảm đau uống tại nhà vì có thể làm che lấp triệu chứng và gây hại thêm cho dạ dày. Bạn cần đến bệnh viện thăm khám ngay nếu nhận thấy các dấu hiệu sau:

• Đau bụng dữ dội, vã mồ hôi và không thuyên giảm sau khi nghỉ ngơi.
• Nôn ra máu tươi, máu cục hoặc dịch nôn có màu nâu đen như bã cà phê.
• Đi ngoài phân đen, nát và có mùi khắm (dấu hiệu của xuất huyết tiêu hóa trên).
• Sụt cân nhanh chóng không rõ nguyên nhân.
• Nuốt nghẹn hoặc chán ăn kéo dài dẫn đến suy nhược.

Cơ chế gây bệnh là sự mất cân bằng giữa yếu tố tấn công (axit, pepsin, vi khuẩn) và yếu tố bảo vệ (lớp nhầy, bicarbonate, tưới máu niêm mạc). Các nguyên nhân chính bao gồm:

• Nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (HP): Đây là thủ phạm chính gây ra hơn 80% các trường hợp viêm xung huyết niêm mạc hang vị​. Vi khuẩn HP cư trú sâu trong lớp nhầy bảo vệ, tiết ra men urease và các độc tố phá hủy niêm mạc hang vị.
• Sử dụng thuốc kháng viêm giảm đau (NSAIDs): Các thuốc như Aspirin, Ibuprofen, Naproxen hoặc Corticoid nếu dùng dài ngày sẽ ức chế tổng hợp Prostaglandin (chất bảo vệ niêm mạc) làm dạ dày dễ bị tổn thương.
• Chế độ ăn uống thiếu khoa học: Thường xuyên ăn đồ chua cay, thức ăn quá nóng hoặc quá lạnh, ăn nhanh nuốt vội và ăn uống không đúng giờ giấc.
• Lạm dụng chất kích thích: Rượu bia tác động trực tiếp làm bào mòn lớp nhầy và kích thích tăng tiết axit. Thuốc lá chứa nicotin gây co mạch và giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng niêm mạc dạ dày.
• Căng thẳng thần kinh (Stress): Áp lực tâm lý kéo dài kích thích dây thần kinh phế vị làm tăng tiết axit dịch vị và tăng co bóp dạ dày.

Những ai có nguy cơ mắc bệnh viêm xung huyết hang vị​? 

Bệnh lý này không phân biệt giới tính và độ tuổi nhưng tần suất mắc bệnh tập trung cao ở một số nhóm đối tượng cụ thể:

• Người nhiễm khuẩn HP: Người sống trong gia đình có thành viên bị nhiễm HP hoặc sống tại khu vực có điều kiện vệ sinh kém.
• Nhân viên văn phòng: Nhóm đối tượng thường xuyên chịu áp lực công việc cao, thức khuya và ăn uống thất thường dễ mắc viêm xung huyết niêm mạc hang vị​.
• Người mắc bệnh xương khớp: Do phải sử dụng thường xuyên các thuốc giảm đau chống viêm.
• Người nghiện rượu bia và thuốc lá: Nhóm đối tượng có lối sống sinh hoạt không lành mạnh.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh viêm xung huyết hang vị​ 

Ngoài các nguyên nhân trực tiếp, một số yếu tố thuận lợi có thể thúc đẩy bệnh khởi phát nhanh hơn:

• Thức khuya: Dạ dày cần thời gian nghỉ ngơi và tái tạo vào ban đêm. Thức khuya khiến dạ dày vẫn phải hoạt động và tăng tiết axit.
• Bỏ bữa sáng: Nồng độ axit dịch vị tăng cao vào buổi sáng nếu không có thức ăn trung hòa sẽ tấn công trực tiếp vào niêm mạc hang vị.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán viêm xung huyết hang vị​ 

Để chẩn đoán chính xác tình trạng xung huyết và tìm nguyên nhân gây bệnh, Bác sĩ chuyên khoa sẽ chỉ định các phương pháp sau:

• Nội soi dạ dày tá tràng: Đây là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán. Ống soi mềm có gắn camera sẽ được đưa vào dạ dày để quan sát trực tiếp niêm mạc. Hình ảnh viêm xung huyết thường biểu hiện là niêm mạc hang vị phù nề, đỏ rực hoặc có các đốm xuất huyết lấm tấm.
• Xét nghiệm tìm vi khuẩn HP: Thường được thực hiện ngay trong quá trình nội soi (Test urease nhanh hoặc sinh thiết). Ngoài ra có thể dùng test hơi thở (C13 hoặc C14) hoặc xét nghiệm kháng nguyên trong phân.
• Chụp X-quang dạ dày có thuốc cản quang: Hiện nay ít dùng hơn nội soi nhưng vẫn có giá trị trong trường hợp người bệnh không thể nội soi được.

Phương pháp điều trị viêm xung huyết hang vị​ hiệu quả 

Mục tiêu điều trị là loại bỏ tác nhân gây hại, trung hòa axit dịch vị và thúc đẩy quá trình hồi phục của lớp niêm mạc dạ dày.

• Diệt trừ vi khuẩn HP: Nếu xét nghiệm dương tính với Helicobacter pylori, bệnh nhân bắt buộc phải tuân thủ phác đồ kháng sinh phối hợp (thường gồm 2 loại kháng sinh kèm thuốc ức chế axit) trong 10 - 14 ngày để diệt khuẩn triệt để.
• Kiểm soát axit và bảo vệ niêm mạc: Nhóm thuốc ức chế bơm proton (PPI) như omeprazole, esomeprazole có tác dụng ức chế tiết acid dịch vị một cách hiệu quả, giúp làm giảm kích ứng niêm mạc và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình hồi phục tổn thương. Ngoài ra, các thuốc có tác dụng bảo vệ niêm mạc như bismuth hoặc sucralfate được sử dụng nhằm che phủ vùng viêm loét, hỗ trợ giảm đau và ngăn ngừa tổn thương tiến triển.
• Thay đổi lối sống: Đây là yếu tố quyết định 50% hiệu quả. Người bệnh cần kiêng tuyệt đối rượu bia, thuốc lá, đồ chua cay, đồng thời duy trì thói quen ăn đúng giờ và giữ tinh thần thoải mái để tránh tái phát.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của viêm xung huyết hang vị​ 

Chế độ sinh hoạt: 

Chế độ ăn uống và sinh hoạt đóng vai trò quan trọng hỗ trợ hiệu quả điều trị và phòng ngừa tái phát, người bệnh có thể áp dụng các biện pháp sau:

• Giữ tinh thần thoải mái: Sắp xếp thời gian làm việc và nghỉ ngơi hợp lý. Tránh thức quá khuya sau 23 giờ.
• Ăn chậm nhai kỹ: Giúp thức ăn được nghiền nát và thấm đều nước bọt, giảm gánh nặng cơ học cho dạ dày.
• Không vận động mạnh sau ăn: Nên nghỉ ngơi nhẹ nhàng khoảng 30 phút sau bữa ăn để dạ dày tập trung tiêu hóa.

Chế độ dinh dưỡng:

Cùng với chế độ sinh hoạt, người bệnh cần lưu ý về thực đơn ăn uống như sau: 

• Thực phẩm nên ăn: Các món ăn mềm, dễ tiêu như cháo, súp, cơm nát. Bổ sung các thực phẩm có tính bao bọc niêm mạc như bánh mì, khoai tây, mật ong, nghệ.
• Thực phẩm cần tránh: Đồ ăn chua như chanh, cam chua, dưa muối, đồ ăn cay như ớt, tiêu, thức ăn nhiều dầu mỡ chiên rán, thực phẩm quá cứng hoặc quá dai.
• Tuyệt đối kiêng: Rượu bia, thuốc lá, cà phê đậm đặc và nước chè đặc lúc đói.

Phương pháp phòng ngừa viêm xung huyết hang vị​ hiệu quả 

Bệnh lý viêm xung huyết hang vị phần lớn bắt nguồn từ lối sống và vi khuẩn, do đó hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng các biện pháp tích cực sau:

• Vệ sinh trong ăn uống: Rửa tay sạch bằng xà phòng trước khi ăn. Ăn chín uống sôi để ngăn ngừa nhiễm vi khuẩn HP từ thực phẩm bẩn.
• Ăn uống đúng giờ: Tạo thói quen ăn đúng bữa để dạ dày hình thành phản xạ tiết axit sinh lý phù hợp. Không để bụng quá đói hoặc ăn quá no.
• Thận trọng khi dùng thuốc: Chỉ sử dụng thuốc giảm đau kháng viêm khi có chỉ định của Bác sĩ chuyên khoa và nên uống sau khi ăn no để giảm kích ứng dạ dày.
• Khám sức khỏe định kỳ: Thực hiện nội soi dạ dày kiểm tra khi có triệu chứng nghi ngờ hoặc định kỳ hàng năm nếu thuộc nhóm nguy cơ cao để phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư.

Viêm xung huyết hang vị hoàn toàn có thể được chữa khỏi nếu người bệnh tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị và duy trì lối sống khoa học. Việc chủ động thay đổi thói quen ăn uống không chỉ giúp đẩy lùi bệnh tật mà còn bảo vệ hệ tiêu hóa khỏe mạnh lâu dài. Hãy thăm khám định kỳ để tầm soát các bất thường tại dạ dày và ngăn ngừa các biến chứng đáng tiếc xảy ra.