Viêm khớp ức đòn là gì? Nguyên nhân, chẩn đoán và cách điều trị

Khớp ức đòn (Sternoclavicular joint) là điểm kết nối duy nhất giữa khung xương của chi trên (tay và vai) với bộ xương trục của cơ thể (lồng ngực). Khớp này được tạo thành bởi đầu trong của xương đòn và phần cán của xương ức. Viêm khớp ức đòn là thuật ngữ y khoa chỉ tình trạng viêm tại vị trí khớp này, dẫn đến các cơn đau nhức vùng ngực trên, sưng tấy và khó khăn khi cử động vai.

Bệnh có thể xuất phát từ nhiều căn nguyên khác nhau như thoái hóa khớp theo tuổi tác, các bệnh lý viêm hệ thống hoặc do nhiễm trùng. Mặc dù khớp ức đòn có độ ổn định cao nhờ hệ thống dây chằng chắc chắn nhưng khi đã bị tổn thương, quá trình hồi phục thường yêu cầu sự kiên trì và phác đồ điều trị chuẩn xác từ bác sĩ chuyên khoa.

Những dấu hiệu và triệu chứng của viêm khớp ức đòn

Người bệnh thường gặp các biểu hiện lâm sàng điển hình sau đây:

• Đau vùng khớp ức đòn: Cơn đau thường khu trú tại vị trí giao nhau giữa xương đòn và xương ức. Cường độ đau tăng lên khi người bệnh cử động vai, nâng tay lên cao hoặc khi nằm nghiêng về phía bên khớp bị viêm.
• Tiếng lạo xạo khi vận động: Người bệnh có thể nghe thấy hoặc cảm nhận được tiếng lạo xạo, tiếng rắc bên trong khớp khi thực hiện các động tác xoay vai hoặc đưa tay ra trước.
• Hạn chế vận động: Khả năng cử động của khớp vai bị giảm sút đáng kể. Người bệnh gặp khó khăn trong các hoạt động sinh hoạt hàng ngày như chải đầu, mặc áo hoặc với tay lấy đồ vật trên cao. 

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh viêm khớp ức đòn 

Viêm khớp ức đòn nếu không được kiểm soát tốt có thể dẫn đến các biến chứng ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc giải phẫu và chức năng vận động của người bệnh, bao gồm:

• Mất chức năng vận động khớp vai: Tình trạng viêm mãn tính dẫn đến xơ cứng khớp, làm giảm vĩnh viễn tầm vận động của tay và vai, gây tàn phế cục bộ.
• Biến dạng khớp: Quá trình viêm kéo dài gây phá hủy sụn khớp và đầu xương, dẫn đến biến dạng lồng ngực và vùng vai, ảnh hưởng đến thẩm mỹ và chức năng hô hấp.
• Nhiễm trùng: Đối với viêm khớp ức đòn do nhiễm khuẩn, vi khuẩn có thể lan rộng sang các tổ chức lân cận gây áp xe trung thất, viêm xương tủy xương ức hoặc nhiễm trùng máu, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.

Khi nào cần gặp bác sĩ? 

Những trường hợp cần gặp bác sĩ chuyên khoa bao gồm:

• Đau vùng khớp ức đòn kéo dài trên 2 tuần không thuyên giảm dù đã nghỉ ngơi.
• Xuất hiện sưng, nóng, đỏ tấy tại vùng khớp kèm theo sốt cao và ớn lạnh.
• Cơn đau xuất hiện sau một chấn thương vùng ngực hoặc vai.
• Đau khớp kèm theo khó thở, khó nuốt hoặc cảm giác tức nặng ngực.
• Người bệnh có tiền sử mắc các bệnh tự miễn hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.

Bệnh học xương khớp ghi nhận nhiều nguyên nhân khác nhau có thể khởi phát quá trình viêm tại khớp ức đòn. Các nguyên nhân chính được phân loại như sau:

• Thoái hóa khớp (osteoarthritis): Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, thường gặp ở người lớn tuổi do quá trình lão hóa tự nhiên khiến sụn khớp bị mòn, dẫn đến ma sát giữa các đầu xương gây viêm và đau.
• Viêm khớp dạng thấp và các bệnh tự miễn: Hệ thống miễn dịch tấn công nhầm vào màng hoạt dịch của khớp, gây viêm khớp ức đòn. Tình trạng này thường nằm trong bệnh cảnh đa khớp như viêm cột sống dính khớp hoặc viêm khớp vảy nến.
• Nhiễm trùng (viêm khớp nhiễm khuẩn): Vi khuẩn (thường là tụ cầu vàng Staphylococcus aureus) xâm nhập vào khớp qua đường máu hoặc vết thương hở. Đây là tình trạng cấp cứu y khoa cần được xử lý ngay lập tức.
• Viêm khớp tinh thể: Sự lắng đọng của các tinh thể (như urat trong bệnh gout hoặc canxi pyrophosphat trong bệnh giả gout) tại khớp ức đòn gây ra các đợt viêm cấp tính dữ dội.

Những ai có nguy cơ mắc bệnh viêm khớp ức đòn? 

Bất kỳ ai cũng có thể mắc viêm khớp ức đòn, nhưng một số nhóm đối tượng sau đây có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn so với cộng đồng:

• Người cao tuổi, đặc biệt là người trên 60 tuổi có nguy cơ cao bị thoái hóa khớp.
• Phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ sau mãn kinh thường có nguy cơ cao mắc viêm khớp dạng thấp và loãng xương.
• Người lao động chân tay nặng nhọc hoặc vận động viên các môn thể thao sử dụng nhiều khớp vai (bơi lội, cầu lông, bóng chuyền).
• Người sử dụng thuốc tiêm truyền tĩnh mạch hoặc có đặt catheter tĩnh mạch trung tâm (nguy cơ cao bị viêm khớp nhiễm khuẩn).

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh viêm khớp ức đòn 

Bên cạnh các nguyên nhân trực tiếp, một số yếu tố thuận lợi có thể thúc đẩy quá trình bệnh lý diễn ra nhanh hơn, bao gồm:

• Tiền sử chấn thương: Những người từng bị tai nạn giao thông, chấn thương thể thao gây va đập vùng ngực hoặc gãy xương đòn có nguy cơ cao phát triển viêm khớp sau chấn thương.
• Thừa cân béo phì: Trọng lượng cơ thể lớn làm tăng áp lực lên hệ thống xương khớp toàn thân, gián tiếp ảnh hưởng đến cấu trúc khớp ức đòn.
• Di truyền: Yếu tố gia đình đóng vai trò quan trọng trong các bệnh lý viêm khớp tự miễn như viêm khớp dạng thấp hay viêm cột sống dính khớp.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán viêm khớp ức đòn 

Để chẩn đoán chính xác viêm khớp ức đòn và xác định nguyên nhân gây bệnh, bác sĩ chuyên khoa sẽ kết hợp khám lâm sàng và chỉ định các phương pháp cận lâm sàng hiện đại, bao gồm:

• Khám lâm sàng: Bác sĩ kiểm tra mức độ sưng đau, tìm điểm đau chói, đánh giá tầm vận động của khớp vai và nghe tiếng lạo xạo khi cử động.
• Xét nghiệm máu: Đo lường các chỉ số viêm như tốc độ máu lắng (ESR), protein phản ứng C (CRP), số lượng bạch cầu và các yếu tố thấp (RF, Anti-CCP) để phân biệt giữa viêm do nhiễm trùng và viêm do bệnh tự miễn.
• Chụp X-quang: Hình ảnh X-quang giúp phát hiện các tổn thương xương cơ bản như gai xương, hẹp khe khớp hoặc xơ cứng xương dưới sụn.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT Scanner): Đây là phương pháp tối ưu để đánh giá chi tiết cấu trúc xương và phát hiện các tổn thương nhỏ mà X-quang khó quan sát được.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): MRI cung cấp hình ảnh rõ nét về mô mềm, sụn khớp và tủy xương, giúp chẩn đoán sớm tình trạng viêm mủ, áp xe hoặc viêm màng hoạt dịch.
• Chọc hút dịch khớp: Trong trường hợp nghi ngờ nhiễm trùng hoặc bệnh Gout, bác sĩ sẽ lấy mẫu dịch khớp để soi tìm vi khuẩn hoặc tinh thể dưới kính hiển vi.

Phương pháp điều trị viêm khớp ức đòn

Việc điều trị viêm khớp ức đòn phụ thuộc vào nguyên nhân (thoái hóa, nhiễm trùng hay tự miễn) và mức độ nghiêm trọng của bệnh. Bác sĩ chuyên khoa sẽ đưa ra phác đồ phù hợp nhằm giảm đau, tiêu viêm và phục hồi vận động, cụ thể:

• Dùng thuốc: Sử dụng thuốc giảm đau, kháng viêm không steroid (NSAIDs) để kiểm soát triệu chứng. Kháng sinh đường tĩnh mạch hoặc uống được chỉ định bắt buộc nếu nguyên nhân do nhiễm khuẩn. Tiêm Corticosteroid trực tiếp vào khớp có thể áp dụng cho các ca viêm nặng nhưng cần sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ.
• Hỗ trợ: Nghỉ ngơi, đeo đai nẹp cố định khớp vai và chườm lạnh giúp giảm sưng đau hiệu quả.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của viêm khớp ức đòn 

Chế độ sinh hoạt: 

Việc điều chỉnh lối sống đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ điều trị và ngăn ngừa bệnh tái phát như sau:

• Dành thời gian nghỉ ngơi hợp lý và tránh các hoạt động gây áp lực lớn lên vùng vai ngực như mang vác vật nặng hay đẩy tạ.
• Thực hiện các bài tập vật lý trị liệu nhẹ nhàng để duy trì tầm vận động của khớp vai, ngăn ngừa cứng khớp và teo cơ.
• Giữ tư thế đúng khi làm việc và sinh hoạt, tránh khom lưng hoặc so vai quá mức gây chèn ép lên lồng ngực.

Chế độ dinh dưỡng:

Bên cạnh các biện pháp hỗ trợ sinh hoạt, người bệnh cần chú ý tới chế độ dinh dưỡng như sau:

• Tăng cường thực phẩm giàu axit béo Omega-3 như cá hồi, cá thu, hạt lanh giúp kháng viêm tự nhiên.
• Bổ sung đầy đủ Canxi và Vitamin D từ sữa, chế phẩm từ sữa hoặc tắm nắng sớm để xương khớp chắc khỏe.
• Ăn nhiều rau xanh và trái cây tươi để cung cấp chất chống oxy hóa, giúp bảo vệ tế bào khớp khỏi tổn thương.
• Hạn chế tiêu thụ rượu bia, thuốc lá và thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều chất béo bão hòa.

Phương pháp phòng ngừa viêm khớp ức đòn

Phòng bệnh chủ yếu tập trung vào các biện pháp dự phòng chung nhằm giảm thiểu yếu tố nguy cơ và bảo vệ hệ cơ xương khớp, bao gồm:

• Vệ sinh và kiểm soát nhiễm khuẩn: Thực hiện vệ sinh cá nhân sạch sẽ, xử lý đúng cách các vết thương hở ngoài da để ngăn ngừa vi khuẩn xâm nhập vào máu gây viêm khớp nhiễm khuẩn.
• Kiểm soát tốt bệnh lý nền: Tuân thủ điều trị các bệnh mãn tính như đái tháo đường, viêm khớp dạng thấp hay Gout để hạn chế biến chứng lên khớp ức đòn.
• Duy trì cân nặng hợp lý: Giữ chỉ số khối cơ thể (BMI) ở mức chuẩn giúp giảm tải áp lực lên hệ thống khung xương toàn thân.
• Khám sức khỏe định kỳ: Thăm khám xương khớp định kỳ ít nhất 6 tháng một lần giúp phát hiện sớm các tổn thương thoái hóa để có biện pháp can thiệp kịp thời.

Viêm khớp ức đòn là một bệnh lý xương khớp phức tạp yêu cầu sự quan tâm đúng mực để tránh các biến chứng ảnh hưởng đến chức năng vận động. Việc duy trì lối sống lành mạnh kết hợp với chế độ dinh dưỡng khoa học và tuân thủ phác đồ điều trị đóng vai trò then chốt trong quá trình hồi phục.