Biến dạng cổ thiên nga là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Các ngón tay tham gia vào nhiều hoạt động trong cuộc sống, từ cầm nắm đến những thao tác cần sự khéo léo. Khi gân, dây chằng hoặc khớp bị tổn thương, khả năng vận động và hình dạng ngón tay có thể bị ảnh hưởng. Một trong những tình trạng thường được nhắc đến là biến dạng cổ thiên nga. Vì vậy, nên nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường để kịp thời thăm khám và xử trí phù hợp.

Biến dạng cổ thiên nga là gì?

Biến dạng cổ thiên nga là tình trạng ngón tay có tư thế bất thường, đặc trưng bởi khớp liên đốt gần (PIP) duỗi quá mức trong khi khớp liên đốt xa (DIP) gập xuống. Khớp bàn - ngón (MCP) cũng có thể ở tư thế gập.

Sự kết hợp giữa duỗi quá mức ở khớp PIP và gập ở khớp DIP khiến đường cong của ngón tay có hình dạng tương tự cổ thiên nga, từ đó tạo nên tên gọi của tình trạng này.

Tình trạng này xảy ra do sự mất cân bằng của cơ chế duỗi ngón tay. Ở giai đoạn đầu, các khớp có thể vẫn còn linh hoạt và có thể điều chỉnh về vị trí bình thường. Khi tình trạng kéo dài, cấu trúc quanh khớp có thể thay đổi khiến biến dạng trở nên cố định và ảnh hưởng đáng kể đến chức năng bàn tay.

Dạng bất thường này chủ yếu ảnh hưởng đến các ngón tay có ba đốt và không xảy ra ở ngón cái theo cùng cơ chế, do ngón cái chỉ có một khớp liên đốt. Tuy nhiên, ngón cái vẫn có thể xuất hiện kiểu bất thường khác, chẳng hạn khớp liên đốt duỗi quá mức kết hợp với khớp bàn - ngón ở tư thế gập.

Nguyên nhân gây biến dạng cổ thiên nga

Viêm khớp dạng thấp là một trong những nguyên nhân thường gặp. Tình trạng viêm kéo dài có thể làm tổn thương khớp, gân và các cấu trúc hỗ trợ, khiến ngón tay mất ổn định.

Một số nguyên nhân và tình trạng có thể liên quan đến biến dạng cổ thiên nga gồm:

• Viêm khớp dạng thấp: Viêm kéo dài có thể làm tổn thương khớp, gân và các cấu trúc hỗ trợ, dẫn đến mất cân bằng cơ chế vận động của ngón tay.
• Ngón tay búa không được điều trị: Tổn thương gân duỗi ở đầu ngón có thể gây mất cân bằng cơ chế duỗi và dần dẫn đến biến dạng.
• Lỏng lẻo cấu trúc hỗ trợ ở mặt lòng khớp PIP: Có thể khiến khớp mất ổn định và duỗi quá mức.
• Co cứng cơ nội tại bàn tay: Có thể gặp trong một số tình trạng thần kinh như sau đột quỵ hoặc chấn thương não.
• Chấn thương: Tổn thương gân, dây chằng hoặc xương và khớp ngón tay có thể làm thay đổi cơ chế vận động bình thường.
• Một số bệnh lý viêm khớp khác: Có thể ảnh hưởng đến cấu trúc khớp và góp phần hình thành biến dạng.

Việc xác định đúng nguyên nhân giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Dấu hiệu nhận biết biến dạng cổ thiên nga

Dấu hiệu đặc trưng nhất là khớp PIP duỗi quá mức trong khi khớp DIP gập xuống. Tuy nhiên, người bệnh có thể nhận thấy những biểu hiện khác tùy nguyên nhân và mức độ tiến triển.

Các dấu hiệu thường gặp gồm:

• Thay đổi hình dạng ngón tay: Ngón tay có tư thế đặc trưng giống hình cổ thiên nga khi nhìn từ bên cạnh.
• Đau hoặc khó chịu: Có thể xuất hiện tại các khớp bị ảnh hưởng, đặc biệt khi tình trạng đi kèm viêm hoặc tổn thương khớp.
• Cứng khớp: Người bệnh khó gập hoặc duỗi ngón tay một cách bình thường.
• Giảm khả năng cầm nắm: Việc cầm nắm đồ vật, viết, cài nút áo hoặc thực hiện các động tác cần sự khéo léo của bàn tay có thể trở nên khó khăn.
• Sưng khớp: Có thể gặp khi nguyên nhân liên quan đến bệnh viêm khớp.
• Biến dạng ngày càng rõ: Ở giai đoạn tiến triển, ngón tay có thể trở nên cứng và khó đưa trở lại vị trí bình thường.

Mức độ ảnh hưởng không giống nhau ở mỗi người. Biến dạng nhẹ có thể chủ yếu gây thay đổi hình dạng ngón tay, trong khi trường hợp nặng có thể khiến việc gập ngón và cầm nắm trở nên khó khăn đáng kể.

Khi nào nên đi khám bác sĩ?

Người bệnh nên thăm khám khi xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Ngón tay bắt đầu thay đổi hình dạng hoặc có dấu hiệu biến dạng.
• Đau, sưng hoặc cứng khớp kéo dài.
• Khó gập, duỗi ngón tay hoặc giảm khả năng cầm nắm.
• Xuất hiện bất thường về hình dạng, vận động ngón tay sau chấn thương.
• Người mắc viêm khớp dạng thấp nhận thấy chức năng hoặc hình dạng ngón tay thay đổi.

Thăm khám giúp xác định nguyên nhân, mức độ biến dạng và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, đặc biệt khi khớp còn linh hoạt.

Chẩn đoán biến dạng cổ thiên nga

Bác sĩ có thể nhận biết tình trạng này dựa trên hình dạng đặc trưng của ngón tay và kết hợp một số phương pháp đánh giá:

• Khám lâm sàng: Quan sát vị trí của khớp PIP và DIP, đồng thời đánh giá khả năng gập, duỗi và mức độ linh hoạt của ngón tay.
• Chụp X-quang: Giúp kiểm tra cấu trúc xương, khớp và phát hiện các tổn thương hoặc thay đổi liên quan.
• Xét nghiệm bổ sung: Có thể được chỉ định để tìm nguyên nhân nền, chẳng hạn khi nghi ngờ viêm khớp dạng thấp hoặc bệnh lý viêm.

Kết quả thăm khám giúp xác định mức độ tổn thương và nguyên nhân, từ đó lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Điều trị biến dạng cổ thiên nga

Phương pháp điều trị được lựa chọn dựa trên nguyên nhân, mức độ biến dạng và khả năng vận động của ngón tay. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể áp dụng điều trị không phẫu thuật hoặc can thiệp phẫu thuật.

Điều trị không phẫu thuật

Với trường hợp nhẹ, khớp còn linh hoạt, bác sĩ có thể áp dụng:

• Điều trị bệnh nền: Kiểm soát viêm khớp dạng thấp hoặc các bệnh lý liên quan.
• Nẹp ngón tay: Giúp hạn chế khớp PIP duỗi quá mức và hỗ trợ tư thế ngón tay.
• Vật lý trị liệu, phục hồi chức năng bàn tay: Hỗ trợ duy trì khả năng vận động và chức năng bàn tay.
• Thuốc: Tùy nguyên nhân, bác sĩ có thể chỉ định thuốc để kiểm soát đau, viêm hoặc điều trị bệnh nền.

Người bệnh không nên tự kéo, nắn hoặc tập luyện ngón tay khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.

Điều trị phẫu thuật

Phẫu thuật có thể được cân nhắc khi biến dạng đã cố định, ảnh hưởng đáng kể đến chức năng bàn tay hoặc không cải thiện sau khi điều trị bảo tồn. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể can thiệp vào gân, mô mềm hoặc khớp để cải thiện chức năng ngón tay.

Sau phẫu thuật, người bệnh có thể cần phục hồi chức năng để hỗ trợ quá trình hồi phục và vận động bàn tay.

Biến dạng cổ thiên nga có thể ảnh hưởng đến khả năng vận động, cầm nắm và sinh hoạt hằng ngày. Tình trạng này có nhiều nguyên nhân, trong đó viêm khớp dạng thấp là nguyên nhân thường gặp. Khi nhận thấy ngón tay biến dạng, đau, cứng khớp hoặc khó vận động, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân và được hướng dẫn điều trị phù hợp.