Viêm amidan hốc mủ: Nguyên nhân, phương pháp điều trị và phòng ngừa bệnh

Amidan khẩu cái là tổ chức lympho nằm ở ngã tư đường ăn và đường thở, đóng vai trò như cửa ngõ bảo vệ cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh. Bề mặt amidan không bằng phẳng mà có cấu trúc nhiều khe hốc lồi lõm (crypts) để tăng diện tích tiếp xúc với kháng nguyên.

Viêm amidan hốc mủ (Cryptic Tonsillitis) xảy ra khi thức ăn thừa, xác vi khuẩn và tế bào chết bị mắc kẹt lại trong các khe hốc này. Theo thời gian, dưới tác động của vi khuẩn yếm khí, các chất cặn bã này lên men, vón cục tạo thành các khối mủ bã đậu màu trắng hoặc vàng (còn gọi là sỏi amidan) có mùi hôi rất khó chịu. Đây là thể bệnh điển hình của viêm amidan mãn tính.

Những dấu hiệu và triệu chứng của viêm amidan hốc mủ 

Khác với viêm amidan cấp tính thường gây sốt cao rầm rộ, triệu chứng của viêm amidan hốc mủ thường âm thầm và dai dẳng hơn. Người bệnh thường gặp các biểu hiện điển hình sau đây:

• Hơi thở có mùi hôi: Đây là dấu hiệu đặc trưng nhất. Mùi hôi thối bốc ra từ các khối mủ trong hốc amidan khiến người bệnh mất tự tin, ngay cả khi đã đánh răng súc miệng kỹ.
• Khạc ra hạt bã đậu: Người bệnh thỉnh thoảng khạc ra các hạt nhỏ màu trắng đục hoặc vàng xanh, kích thước bằng hạt gạo hoặc hạt ngô, có mùi rất hôi khi bóp nát.
• Cảm giác vướng họng: Luôn cảm thấy có dị vật mắc trong họng, muốn khạc nhổ liên tục nhưng không hết.
• Đau rát họng nhẹ: Cơn đau thường không dữ dội mà âm ỉ, đôi khi lan lên tai khi nuốt.
• Amidan sưng đỏ: Quan sát bằng mắt thường thấy bề mặt amidan gồ ghề, sưng to và có các chấm mủ trắng lấm tấm trên bề mặt hoặc trong các khe.
• Ho khan: Hoặc ho có đờm do dịch nhầy chảy từ họng xuống thanh quản.

Biến chứng có thể gặp khi mắc viêm amidan hốc mủ 

Mặc dù diễn tiến chậm nhưng viêm amidan hốc mủ là ổ chứa vi khuẩn tiềm tàng, có thể bùng phát gây ra các biến chứng tại chỗ và toàn thân nếu không được kiểm soát. Các biến chứng bao gồm:

• Áp xe quanh amidan: Ổ viêm lan rộng gây mưng mủ, sưng tấy vùng quanh amidan khiến bệnh nhân đau dữ dội, khó há miệng và sốt cao.
• Bệnh lý hô hấp lân cận: Vi khuẩn từ hốc amidan lan xuống gây viêm thanh quản, viêm phế quản hoặc viêm phổi.
• Ảnh hưởng tâm lý: Mùi hôi miệng dai dẳng gây trở ngại lớn trong giao tiếp xã hội và công việc.

Khi nào cần gặp bác sĩ? 

Bạn cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và tư vấn điều trị khi nhận thấy các vấn đề sau:

• Hơi thở có mùi hôi kéo dài không cải thiện dù đã vệ sinh răng miệng tốt.
• Amidan sưng to gây khó nuốt, ngủ ngáy hoặc cơn ngưng thở khi ngủ.
• Thường xuyên khạc ra các hạt mủ màu trắng xanh.
• Sốt cao, đau họng dữ dội kèm theo sưng hạch góc hàm (dấu hiệu đợt cấp hoặc áp xe).

Sự hình thành hốc mủ ở amidan là kết quả của một quá trình viêm nhiễm kéo dài. Các nguyên nhân chính được xác định bao gồm:

• Cấu trúc amidan: Người có cấu trúc amidan nhiều khe hốc sâu, ngóc ngách phức tạp dễ khiến thức ăn và vi khuẩn bị mắc kẹt lại, khó làm sạch tự nhiên.
• Viêm amidan cấp tái phát: Các đợt viêm cấp tính không được điều trị triệt để làm mô amidan bị xơ hóa, các khe hốc giãn rộng hơn, tạo điều kiện tích tụ mủ.
• Vệ sinh răng miệng kém: Vi khuẩn trong khoang miệng phát triển mạnh mẽ sẽ xâm nhập vào amidan gây viêm.
• Môi trường ô nhiễm: Thường xuyên hít phải khói bụi, khói thuốc lá làm suy yếu hệ miễn dịch tại chỗ của niêm mạc họng.

Những ai có nguy cơ mắc bệnh viêm amidan hốc mủ? 

Bệnh lý này rất phổ biến và có thể gặp ở nhiều lứa tuổi, nhưng tần suất cao hơn ở những nhóm đối tượng sau:

• Người trẻ và người trưởng thành (trẻ em dưới 6 tuổi ít gặp hơn do cấu trúc amidan chưa nhiều hốc sâu).
• Người có tiền sử viêm amidan tái phát nhiều lần trong năm.
• Người mắc các bệnh lý trào ngược dạ dày thực quản hoặc viêm xoang sau (dịch mũi chảy xuống họng làm ô nhiễm amidan).

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh viêm amidan hốc mủ 

Các yếu tố thuận lợi sau đây có thể thúc đẩy quá trình hình thành sỏi amidan và viêm hốc mủ diễn ra nhanh hơn. Các yếu tố nguy cơ bao gồm:

• Hút thuốc lá: Khói thuốc làm tổn thương niêm mạc và giảm khả năng tự làm sạch của đường hô hấp.
• Thời tiết thay đổi: Giao mùa, lạnh ẩm là điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn và virus bùng phát.
• Cơ địa dị ứng: Người có cơ địa nhạy cảm dễ bị viêm họng, viêm amidan khi tiếp xúc với dị nguyên.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán viêm amidan hốc mủ 

Bác sĩ chuyên khoa sẽ chẩn đoán bệnh dựa trên việc khai thác triệu chứng và thăm khám trực tiếp. Quy trình chẩn đoán bao gồm:

• Khám lâm sàng: Bác sĩ sử dụng đèn và dụng cụ đè lưỡi để quan sát trực tiếp amidan. Dấu hiệu điển hình là amidan sưng, bề mặt gồ ghề, dùng que đè vào amidan có thể thấy mủ bã đậu trắng trào ra từ các hốc.
• Nội soi tai mũi họng: Giúp quan sát rõ các ngóc ngách sâu của amidan và đánh giá tình trạng nhiễm trùng các vùng lân cận như vòm họng, thanh quản.
• Xét nghiệm máu: Thường chỉ thực hiện khi có đợt viêm cấp (sốt, đau nhiều) để đánh giá chỉ số bạch cầu và tình trạng nhiễm trùng.
• Nuôi cấy dịch: Trong trường hợp viêm tái phát dai dẳng không đáp ứng thuốc, bác sĩ có thể lấy mủ nuôi cấy để xác định vi khuẩn gây bệnh và làm kháng sinh đồ.

Phương pháp điều trị viêm amidan hốc mủ

Tùy vào mức độ nghiêm trọng và tần suất tái phát, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị bảo tồn hoặc can thiệp phẫu thuật. Đa số các trường hợp nhẹ được điều trị bằng thuốc và vệ sinh tại chỗ, cụ thể:

• Kháng sinh: Sử dụng trong các đợt viêm cấp có bội nhiễm khuẩn (nhóm Beta-lactam hoặc Macrolid).
• Thuốc kháng viêm, giảm đau: Giúp giảm sưng nề và đau rát họng.
• Vệ sinh tại chỗ: Súc họng bằng dung dịch sát khuẩn hoặc nước muối sinh lý.
• Lấy mủ amidan: Bác sĩ có thể hỗ trợ gắp, hút các khối mủ bã đậu ra khỏi hốc amidan để giảm mùi hôi và cảm giác vướng.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của viêm amidan hốc mủ 

Chế độ sinh hoạt

Người bệnh cần duy trì các thói quen tốt để giữ cho vùng họng luôn sạch sẽ, hạn chế mủ tích tụ như:

• Súc họng bằng nước muối sinh lý ấm (NaCl 0,9%) ít nhất 2 lần mỗi ngày và sau khi ăn. Động tác súc họng sâu giúp làm sạch các khe hốc.
• Đánh răng kỹ lưỡng sau mỗi bữa ăn để loại bỏ nguồn vi khuẩn trong khoang miệng.
• Uống nhiều nước để giữ ẩm niêm mạc họng và giúp làm loãng dịch đờm.

Chế độ dinh dưỡng

Bên cạnh thói quen vệ sinh đúng cách, người bị viêm amidan hốc mủ nên chú ý về chế độ dinh dưỡng như sau:

• Ăn thức ăn mềm, dễ nuốt khi đang có đợt viêm cấp.
• Hạn chế đồ ăn cay nóng, đồ lạnh hoặc thực phẩm cứng có thể gây tổn thương bề mặt amidan.
• Tăng cường vitamin C từ rau quả để nâng cao sức đề kháng.

Phương pháp phòng ngừa viêm amidan hốc mủ

Bệnh viêm amidan hốc mủ liên quan mật thiết đến các bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp. Do đó, việc phòng ngừa cần kết hợp giữa tiêm chủng và vệ sinh cá nhân, bao gồm:

• Vắc xin cúm: Tiêm nhắc lại hàng năm cho cả trẻ em và người lớn để phòng ngừa virus cúm.
• Vắc xin phế cầu: Giúp ngăn ngừa vi khuẩn Streptococcus pneumoniae gây viêm họng, viêm phổi và viêm tai giữa. Có các loại vắc xin như Synflorix (Bỉ) hoặc Prevenar 13 (Mỹ).
• Giữ vệ sinh răng miệng: Đây là yếu tố quan trọng nhất. Đánh răng đúng cách và dùng chỉ nha khoa để loại bỏ mảng bám.
• Đeo khẩu trang: Khi ra đường hoặc đến nơi đông người để tránh khói bụi và các tác nhân lây nhiễm.
• Điều trị triệt để các bệnh tai mũi họng: Các bệnh như viêm mũi xoang, sâu răng cần được xử lý sớm để tránh vi khuẩn lan sang amidan.

Viêm amidan hốc mủ là bệnh lý tai mũi họng phổ biến nhưng thường bị người bệnh chủ quan bỏ qua cho đến khi gây biến chứng. Việc duy trì vệ sinh răng miệng sạch sẽ kết hợp với phác đồ điều trị chuyên sâu từ bác sĩ là giải pháp tối ưu để loại bỏ tình trạng hôi miệng và bảo vệ sức khỏe hệ hô hấp. Hãy chủ động thăm khám định kỳ để có phương án xử lý kịp thời, tránh để bệnh tiến triển thành mãn tính khó chữa.